Krishnajanmakhanda 82
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 82
- Language
- Sanskrit
82.1
iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe yātrāmaṅgalaṃ nāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ
dvisaptatitamo'dhyāyaḥ
śrīnārāyaṇa uvāca
atha kṛṣṇo guruṃ natvā nirgamya śibirānmune
āruhya svargayānañca śubhāṃ madhupurīṃ yayau
82.2
viveśa mathurāṃ ramyāṃ sahākrūragaṇaiḥ samam
nirjitya śakranagarīṃ śobhāyuktāṃ manoharām
82.3
ratnaśreṣṭhena khacitāṃ racitāṃ viśvakarmaṇā
amūlyaratnakalaśai rājitaiśca virājitām
82.4
rājamārgaśatairiṣṭairveṣṭitāṃ rucirairvaraiḥ
candrākāraiścandrasārairmaṇibhiḥ parisaṃskṛtaiḥ
82.5
vicitrairmaṇisāraiśca vīthīśatavinirmitaiḥ
śobhitairvaṇijaiḥ śreṣṭhaiḥ puṇyavastusamanvitaiḥ
82.6
sarovarasahasraiśca paritaḥ pariśobhitām
śuddhasphaṭikasaṅkāśaiḥ padmarāgavirājitaiḥ
82.7
ratnālaṅkārabhūṣāḍhyaiḥ śobhitāṃ padminīgaṇaiḥ
sthirayauvanasaṃyuktairnimeṣarahitaiḥ paraiḥ
82.8
sākṣatairūddharvavadanaiḥ kṛṣṇadarśanalālasaiḥ
bhrūbaṅgalolālolaiśca śaśvaccañcalalocanaiḥ
82.9
śaśvatkāmasamāyuktaiḥ pīnaśroṇīpayodharaiḥ
komalāṅgairmadhyarūpai ratisāraviśāradaiḥ
82.10
ratnanirmāṇayānānāṃ koṭibhiḥ pariśobhitām
bhūṣaṇairbhūṣitābhiśca citritābhiśca citrakaiḥ
82.11
nānāprakāraśrīyuktāṃ puṣpodyānatrikoṭibhiḥ
nānāpuṣpaiḥ puṣpitābhiryuktābhirmadhusūdanaiḥ
82.12
mādhuryemadhusaṃyuktairmadhulubdhairmudānvitaiḥ
mādhvīkamadhumattaiśca yuktairmadhukarīcayaiḥ
82.13
nānāprakāradurgaiśca durgamyāṃ vairiṇāṃ gaṇaiḥ
racitāṃ rakṣakaiḥ śastradravatcātrāstraviśāradaiḥ
82.14
trikoṭyāṭṭālikābhiśca saṃyuktāṃ sumanoharām
racitābhiśca sadddnairvicitrairviśvakarmaṇā
82.15
evambhūtāñca mathurāṃ dṛṣṭvā kamalalocanaḥ
dadarśa pathi kubjāṃ tāṃ vṛddhāmatijarāturām
82.16
yāntīṃ daṇḍasahāyena cātinamrāṃ namadbalīm
rucitāṃ vikṛtākārāṃ bibhratīṃ candanadravam
82.17
kastūrīkuṅkumāktañca sṛṣṭamātreṇa nārada
sugandhimakarandena gandhāḍhyaṃ sumanoharam
82.18
sā dṛṣṭvā sasmitā vṛddhā śrīkāntaṃ śāntamīśvaram
śrīyuktaṃ śrīnivāsaṃ taṃ śrībījaṃ śrīniketanam
82.16-2
praṇamya sahasā mūrdhnā bhaktinamrā puṭāñjaliḥ
pradadau candanaṃ tasya gātre śyāmalasundare
82.20
gātreṣu tadvalānāñca svarṇapātrakarā varā
kṛtvā pradakṣiṇaṃ kṛṣṇaṃ praṇanāma punaḥ punaḥ
82.21
śrīkṛṣṇadṛṣṭimātreṇa śrīyuktā sā babhūva ha
sahasā śrīsamā ramyā rūpeṇa yauvanena ca
82.22
vahnivuddhā suvasanā ratnabhūṣaṇabhūṣitā
yathā dvādaśavarṣīyā kanyā dhanyā manoharā
82.23
vimboṣṭhī sammitā śyāmā taptakāñcanasaṃnnibhā
suśroṇī sudatī vilvaphalatulyapayodharā
82.24
amūlyaratnanirmāṇahārasāravirājitā
gajendrarājagamanā ratnamañjīrarañjitā
82.25
bibhratī kabarībhāraṃ mālatīmālyaveṣṭitam
racitaṃ vāmabhāgena ruciraṃ vartulākṛtim
82.26
sindūravinduṃ dadhatī dār̤imbakusumākṛtim
kastūrīvindumupari sārddhaṃ candanavindubhiḥ
82.27
ratnadarpaṇahastā ca praśastā ratikarmasu
śrīkṛṣṇaṃ varayāmāsa lolalocanakoṇataḥ
82.28
śrīvāsastāṃ samāśvāsya yayau sthānāntaraṃ param
kṛtārtharūpā sā prītyā yayau padmā yathālayam
82.26-2
sā dadarśa svabhavanaṃ yathā padmālayālayam
ratnaśayyāviracitaṃ saddbratnasāranirmitam
82.30
ratnapradīparājībhīrājatābhiśca rājitam
ratnadarpaṇarājaiśca rājitaṃ paritastataḥ
82.31
sindūravastratāmbūlaṃ śvetacāmaramālyakam
bibhratībhiśca dāsībhirveṣṭitaṃ dāsasaṅghakaiḥ
82.32
tatra gatvā ca bhuktvā ca miṣṭānnaṃ paramaṃ mudā
suṣvāpa ratnaparyyaṅke sā dāsībhiśca sevitā
82.33
sakarpūrañca tāmbūlaṃ kastūrīkuṅkumānvitam
candanaṃ sthāpayāmāsa svatalpe haraye satī
82.34
mālatīmālyayugalaṃ karpūrādisuvāsitam
śītalaṃ salilaṃ svādu miṣṭānnaṃ svasamīpataḥ
82.35
karmaṇā manasā vācā cintayantī hareḥ padam
harerāmanañcāpi mukhacandraṃ manoharam
82.36
jagatkṛṣṇamayaṃ śaśvatpaśyantī kāmukī mune
koṭikandarpalīlābhaṃ kāmāsaktañca kāmukam
82.37
tato dadarśa śrīkṛṣṇo mālākāraṃ manoharam
mālāsamūhaṃ bibhrantaṃ gacchantaṃ rājamandiram
82.38
so'pi dṛṣṭvā ca śrīkāntaṃ praṇamya śirasā bhuvi
dadau mālyasamūhañca kṛṣṇāya paramātmane
82.39
kṛṣṇastasmai varaṃ dattvā svadāsyamatidurlabham
mālyaṃ gṛhītvā prayayau rājamārgaṃ varaṃ varaḥ
82.40
tato dadarśa rajakaṃ bibhrantaṃ vastrapuñjakam
ahaṅkṛtaṃ baliṣṭhañca satataṃ yauvanoddhatam
82.41
vastraṃ yayāce taṃ kṛṣṇo vinayena mahāmune
sa tasmai na dadau vastraṃ tamuvāca ca niṣṭhuram
82.42
gorakṣakāṇāṃ tvayogyaṃ vastrametat sudurlabham
rājayogyañca he mūr̤ha he gopajanavallabha
82.43
gṛhītvā gopakanyāśca kanyālolupalampaṭa
yadvihāraḥ kṛtastatra vṛndāraṇye'pyarājake
82.44
na cātra tādṛśaṃ karma rājñaḥ kaṃsasya vartmani
vidyamāno'tra rājendraḥ śāstā duṣṭasya tatkṣaṇam
82.45
rajakasya vacaḥ śrutvā jahāsa madhusūdanaḥ
jahāsa baladevaśca sākrūro gopavargakaḥ
82.46
taṃ nihatya capeṭena jagrāha vastrapuñjakam
vastraṃ saṃdhārayāmāsa śrīkṛṣṇaḥ sagagaṇastathā
82.47
ratnayānena golokaṃ pārṣadairveṣṭitena ca
yayau rajakarājaśca dhṛtvā divyakalevaram
82.48
śaśvadyauvanayuktañca jarāmṛtyuharaṃ varam
pītavastrasamāyuktaṃ sasmitaṃ śyāmasundaram
82.49
babhūva so'pi goloke pārṣadeṣu ca pārṣadaḥ
kṛṣṇasyāgamanaṃ tatra sasmāra satataṃ vaśī
82.50
astaṃ gato dinakaro'pyakrūraḥ svagṛhaṃ yayau
kṛṣṇasyānumatiṃ prāpya kṛṣṇo'pi kasyacid gṛham
82.51
vaiṣṇavasya kuvindasya tasmin nyastadhanasya ca
sānando nandasahito baladevādibhiryutaḥ
82.52
sa bhaktaḥ pūjayāmāsa praṇamya śrīniketanam
tasmai dadau svadāsyañca brahmādidevadurlabham
82.53
paryyaṅke suṣupuḥ sarve bhuktā miṣṭānnamuttamam
nidrāñca lebhe sā kubjā nidreśo'pi yayau mudā
82.54
gatvā dadarśa kubjāṃ tāṃ ratnatalpe ca nidritām
dāsīgaṇaiḥ parivṛtāṃ sundarīṃ kamalāmiva
82.55
bodhayāmāsa tāṃ kṛṣṇo na dāsīścāpi nidritāḥ
tāmuvāca jagannātho jagannāthapriyāṃ satīm
82.56
śrībhagavānuvāca
tyaja nidrāṃ mahābhāge śṛṅgāraṃ dehi sundari
purā śūrpaṇakhā tvañca bhaginī rāvaṇasya ca
82.57
tapaḥprabhāvāttāṃ kāntaṃ bhaja śrīkṛṣṇajanmani
rāmajanmani madghetostvayā kānte tapaḥkṛtam
82.58
adhunā sukhasambhogaṃ kṛtvā gaccha mamālayam
sudurlabhañca golokaṃ jarāmṛtyuharaṃ param
82.59
ityuktvā śrīnivāsaśca kṛtvā tāmeva vakṣasi
nagnāṃ cakāra śṛṅgāraṃ cumbanañcāpi kāmukīm
82.60
sā sasmitā ca śrīkṛṣṇaṃ navasaṅgamalajjitā
cucumba gaṇḍe kror̤e tāṃ cakāra kamalāṃ yathā
82.61
suraterviratirnāsti dampatī ratipaṇḍitau
nānāprakāra surataṃ babhūva tatra nārada
82.62
stanaśroṇiyugaṃ tasyā vikṣatañca cakāra ha
bhagavān nakharaistīkṣṇairdaśanairadharaṃ varam
82.63
niśāvasānasamaye vīryyādhānaṃ cakāra saḥ
sukhasambhogabhogena mūrcchāmāpa ca sundarī
82.64
tatrājagāma tāṃ tandrā kṛṣṇavakṣaḥsthalasthitām
bubudhe na divārātraṃ svargaṃ martyaṃ jalaṃ sthalam
82.65
suprabhātā ca rajanī babhūva rajanīpatiḥ
patyurvyatikrameṇaiva lajjayeva malomasaḥ
82.66
athājagāma golokāt ratho ratnavinirmitaḥ
jagāma tena taṃ lokaṃ dhṛtvā divyakalevaram
82.67
vahniśuddhāṃśukādhānaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam
prataptakāñcanābhāsaṃ nityaṃ janmādivarjitam
82.68
sā babhūva ca tatraiva gopī candramukhī mune
gopyaḥ katividhāstasyā babhūvuḥ paricārikāḥ
82.66-2
bhagavānapi tatraiva kṣaṇaṃ sthitvā svamandiram
jagāma yatra nandaśca sānando nandanandanaḥ
82.70
atha kaṃso niśāyāñca nidrāyāṃ bhayavihvalaḥ
dadarśa duḥsvapnamātmano mṛtyusūcakam
82.71
dadarśa sūryaṃ bhūmisthaṃ catuḥkhaṇḍaṃ nabhaścyutam
daśakhaṇḍaṃ candrabimbaṃ bhūmisthaṃ khāccyutaṃ mune
82.72
puruṣān vikṛtākārān rajjuhastān digambarān
vidhavāṃ śūdrapatnīñca nagnāñca chinnanāsikām
82.73
hasantīṃ cūrṇatilakāṃ śvetakṛṣṇāñcamūrddhajām
khaṅgakharparahastāñca lolajihvāñca bibhratīm
82.74
muṇḍamālāsamāyuktāṃ gardabhaṃ mahiṣaṃ vṛṣam
śūkaraṃ bhallukaṃ kākaṃ gṛdhraṃ kaṅkañca vānaram
82.75
virajaṃ kukkuraṃ nakraṃ śṛgālaṃ bhasmapuñjakam
asthirāśiṃ tālaphalaṃ keśaṃ kārpāsamulvaṇam
82.76
nirvāṇāṅgāramulkāñca śavaṃ martyaṃ citāśritam
kulālatailakārāṇāṃ cakraṃ vakraṃ kapardakam
82.77
śmaśānaṃ dagdhakāṣṭhañca śuṣkakāṣṭhaṃ kuśāṃ tṛṇam
gacchantañca kabandhañca nadantaṃ mṛtamastakam
82.78
dagdhasthānaṃ bhasmayutaṃ tar̤āgaṃ jalavarjitam
dagdhamatsyañca lohañca nirvāṇadagdhakānanam
82.79
galatkuṣṭhañca vṛṣalaṃ nagnañca muktamūrddhajam
atīvaruṣṭaṃ viprañca śapantaṃ gurumīdṛśam
atīvaruṣṭaṃ bhikṣuñca yoginaṃ vaiṣṇavaṃ naram
82.80
evaṃ dṛṣṭvā samutthāya kathayāmāsa mātaram
pitaraṃ bhrātaraṃ patnīṃ rudantīṃ premavihvalām
82.81
mañcakān kārayāmāsa sthāpayāmāsa hastinam
mallaṃ sainyañca yoddhāraṃ kārayāmāsa maṅgalam
82.82
sabhāñca kārayāmāsa puṇyaṃ svastyayanaṃ śivam
yatnena yojayāmāsa yoge yuktaṃ purohitam
82.83
uvāsa mañcake ramye dhṛtvā khaḍgaṃ vilakṣaṇam
raṇe niyojayāmāsa yoddhāraṃ yuddhakovidam
82.84
vāsayāmāsa rājendrān brāhmaṇāṃśca munīśvarān
brāhmaṇāṃśca suhṛdvargān dharmiṣṭhān raṇakovidān
82.85
athājagāma govindo rāmeṇa saha nārada
maheśasya dhanurmadhyaṃ babhañja tatra līlayā
82.86
śabdena tasya mathurā badhirā ca babhūva ha
82.87
viṣādaṃ prāpa kaṃsaśca mudañca devakīsūtaḥ
upasthitaḥ sabhāmadhye gajamalla nihatya ca
82.88
yogī dadarśa taṃ devaṃ paramātmānamīśvaram
yathā hṛtpadmamadhyasthaṃ tādṛśaṃ bahiraiva ca
82.89
rājendrarūpaṃ rājānaḥ śāstāraṃ daṇḍadhāriṇam
pitā mātā dugdhamukhaṃ stanāndhaṃ bālakaṃ yathā
82.90
kāminyaḥ koṭikandarpalīlālāvaṇyadhāriṇam
kaṃsaśca kālapuruṣaṃ vairiṇaṃ tasya bāndhavāḥ
mallā mṛtyūpadṛṣṭyaiva prāṇatulyañca yādavāḥ
82.91
namaskṛtya munīn viprān pitaraṃ mātaraṃ gurum
jagāma mañcakābhyāsaṃ haste kṛtvā sudarśanam
82.92
dṛṣṭvā bhaktaṃ bhaktabandhuḥ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ
ākṛṣya mañcakāt kaṃsaṃ jaghāna līlayā mune
82.93
rājā dadarśa viśvañca sarvaṃ kṛṣṇamayaṃ param
purato ratnayānañca hīrāhāravibhūṣitam
82.94
yayau viṣṇupadaṃ sphīto divyarūpaṃ vidhāya ca
tejo viveśa paramaṃ kṛṣṇapādāmbuje mune
82.95
nirvartya tasya satkāraṃ brāhmaṇebhyo dhanaṃ dadau
dadau rājyaṃ rājacchatramugrasenāya dhīmate
82.96
sa babhūva nṛpendraśca candravaṃśasamudbhavaḥ
vilalāpa kaṃsamātā patnīvargaśca tatpitā
82.97
bāndhavā mātṛvargaśca bhaginī bhrātṛkāminī
darśanaṃ dehi rājendra samuttiṣṭha nṛpāsane
82.98
rājyaṃ rakṣa dhanaṃ rakṣa bāndhavaṃ balameva ca
kva yāsi bāndhavān hitvā tvamanāthān mahābala
82.99
brahmādistambaparyantamasaṃkhyaṃ viśvameva ca
sarvaṃ carācarādhāraṃ yaḥ sṛjatyeva līlayā
82.100
brahmeśaśeṣadharmāśca dineśaśca gaṇeśvaraḥ
munīndravargo devendro dhyāyate yamaharniśam
82.101
vedā stuvanti yaṃ kṛṣṇaṃ stauti bhītā sarasvatī
stauti yaṃ prakṛtirdṛṣṭā prākṛtaṃ prakṛteḥ param
82.102
svecchāmayaṃ nirīhañca nirguṇañca nirañjanam
parātparataraṃ brahma paramātmānamīśvaram
82.103
nityaṃ jyotiḥsvarūpañca bhaktānugrahavigraham
nityānandañca nityañca nityamakṣaravigraham
82.104
so'vatīrṇo hi bhagavān bhārāvataraṇāya ca
gopālabālaveṣaśca māyeśo māyayā prabhuḥ
82.105
sa yaṃ hanti ca sarveśo rakṣitā tasya kaḥ pumān
sa yaṃ rakṣati sarvātmā tasya hantā na ko'pi ca
82.106
ityevamuktvā sarvasya virarāma mahāmune
brāhmaṇān bhojayāmāsa tebhyaḥ sarvaṃ dhanaṃ dadau
82.107
bhagavānapi sarvātmā jagāma piturantikam
chittvā ca lohanigaḍaṃ tayormocañcakāra saḥ
82.108
nanāma daṇḍavadbhūbhau mātaraṃ pitaraṃ tathā
tuṣṭāva bhaktyā deveśo bhaktinamrātmakandharaḥ
82.106-2
śrībhagavānuvāca
pitaraṃ mātaraṃ vidyāmantradaṃ gurumeva ca
yo na puṣṇāti puruṣo yāvajjīvañca so'śuciḥ
82.110
sarveṣāmapi pūjyānāṃ pitā vandyo mahān guruḥ
pituḥ śataguṇairmātā garbhadhāraṇapoṣaṇāt
82.111
mātā ca pṛthivīrūpā sarvebhyaśca hitaiṣiṇī
nāsti mātuḥ paro bandhuḥ sarveṣāṃ jagatītale
82.112
vidyāmantrapradaḥ satyaṃ mātuḥ parataro guruḥ
na hi tasmātparaḥ ko'pi vandyaḥ pūjyaśca vedataḥ
82.113
ityevamuktvā śrīkṛṣṇo balabhadro nanāma ca
mātā cakāra tau kroḍe pitā ca sādaraṃ mune
82.114
miṣṭānnaṃ paramaṃ tau ca bhojayāmāsa sādaram
nandañca bhojayāmāsa gopālāṃn paramādaram
82.115
maṅgalaṃ kārayāmāsa bhojayāmāsa brāhmaṇān
vasurvasusamūhañca brāhmaṇebhyo dadau mudā
Linked texts (2)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit