Krishnajanmakhanda 83
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 83
- Language
- Sanskrit
83.1
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe kaṃsabadhavasudevadevakīmokṣaṇaṃ
nāma dvisaptatitamo'dhyāyaḥ
dvisaptatitamo'dhyāyaḥ
śrīnārāyaṇa uvāca
atha kṛṣṇaśca sānandaṃ nandaṃ taṃ pitaraṃ balaḥ
bodhayāmāsa śokārttaṃ divyairādhyātmikādibhiḥ
83.2
uccairūdantaṃ niśceṣṭaṃ putravicchedakātaram
gatvā tasmai suniśreṣṭhamityuvāca jagatpatiḥ
83.3
śrībhagavānuvāca
nibodha nanda sānandaṃ tyaja śokaṃ mudaṃ labha
jñānaṃ gṛhāṇa mahattaṃ yaddattaṃ brahmaṇe purā
83.4
yadyaddattañca śeṣāya gaṇeśāyeśvarāya ca
dineśāya munīśāya yogīśāya ca puṣkare
83.5
kaḥ kasya putraḥ kastātaḥ kā mātā kasyacit kutaḥ
āyānti yānti saṃsāraṃ paraṃ svakṛtakarmaṇā
83.6
karmānusārājjantuśca jāyate sthānabhedataḥ
karmaṇā ko'pi jantuśca yogīndrāṇāṃ nṛpastriyām
83.7
dvijapalyāṃ kṣatriyāyāṃ vaiśyāyāṃ śūdrayoniṣu
tiryagyoniṣu kaścicca kaścit paścādiyoniṣu
83.8
mamaiva māyayā sarve sānandā viṣayeṣu ca
dehatyāge vipakṣāśca vicchede bāndhavasya ca
83.9
prajābhūmidhanādīnāṃ vicchedo maraṇādhikaḥ
nityaṃ bhavati mūr̤hasya na ca vidvān śucā yutaḥ
83.10
madbhakto bhaktiyuktaśca madyājī vijitendriyaḥ
manmantropāsakaścaiva matsevānirataḥ śuciḥ
83.11
madbhayādvāti vāto'yaṃ ravirbhāti ca nityaśaḥ
bhāti candro mahendraśca kālabhede ca varṣati
83.12
vahnirdahati mṛtyuśca caratyeva hi jantuṣu
bibharti vṛkṣaḥ kālena puṣpāṇi ca phalāni ca
83.13
nirādhāraśca vāyuśca vāyūdhāraśca kacchapaḥ
śeṣaśca kacchapādhāraḥ śeṣādhārāśca parvatāḥ
83.14
tadādhārāśca pātālāḥ sapta eva hi paṅktitaḥ
niścalañca jalaṃ tasmājjalasthā ca vasundharā
83.15
saptasvargaṃ dharādhāraṃ jyotiścakraṃ grahāśrayam
nirādhāraśca vaikuṇṭho brahmāṇḍebhyaḥ paro varaḥ
83.16
tatparaścāpi golokaḥ pañcāśatkoṭiyojanāt
ūrdhvaṃ nirāśrayaścāpi ratnasāravinirmitaḥ
83.17
saptadvāraḥ saptasāraḥ parikhāsaptasaṃyutaḥ
lakṣaprākārayuktaśca nadyā virajayā yutaḥ
83.18
veṣṭito ratnaśailena śataśṛṅgeṇa cāruṇā
yojanāyutamānañca yasyaikaṃ śṛṅgamūjjvalam
83.19
śatakoṭiyojanaśca śaila uccchrita eva ca
dairghyaṃ tasya śataguṇaṃ prasthañca lakṣayojanam
83.20
yojanāyutavistīrṇastatraiva rāsamaṇḍalaḥ
amūlyaratnanirmāṇo varttulaścandrabimbavat
83.21
pārijātavanenaiva puṣpitena ca veṣṭitaḥ
kalpavṛkṣasahasreṇa puṣpodyānaśatena ca
83.22
nānāvidhaiḥ puṣpavṛkṣaiḥ puṣpitena ca cāruṇā
trikoṭiratnabhavano gopīlakṣaiśca racitaḥ
83.23
ratnapradīpayuktaśca ratnatalpasamanvitaḥ
nānābhogasamāyukto madhuvāpīśatairvṛtaḥ
83.24
pīyūṣavāpīyuktaśca kāmabhogasamanvitaḥ
golokagṛhasaṃkhyānavarṇane vā viśāradaḥ
83.25
na ko'pi veda vidvān vā vedavidvān vrajeśvaraḥ
amūlyaratnanirmāṇabhavanānāṃ trikoṭibhiḥ
83.26
śobhitaṃ sundaraṃ ramyaṃ rādhāśiviramuttamam
amūlyaratnastambhānāṃ rājibhiśca virājitam
83.27
nānācitravicitraiśca citritaṃ śvetacāmaraiḥ
83.28
māṇikyamuktāsaṃsaktaṃ hīrāhārasamanvitam
ratnapradīpasaṃsaktaṃ ratnasopānasundaram
83.29
amūlyaratnapātraiśca talparājivirājitam
amūlyaratnacitraiśca tribhiścitravicitritaiḥ
83.30
tisṛbhiḥ parikhābhiśca tribhirdvāraiśca durgamaiḥ
yuktaṃ ṣor̤aśakakṣābhiḥ pratidvāreṣu vāntaram
83.31
gopīṣor̤aśalakṣaiśca sanniyuktairitastataḥ
vahnivuddhāṃśukādhānaiḥ ratnabhūṣaṇabhūṣitaiḥ
83.32
taptakāñcanavarṇābhaiḥ śatacandrasamanvitaiḥ
rādhikākiṅkarairvageryuktamabhyantaraṃ varam
83.33
amūlyaratnanirmāṇaprāṅgaṇaṃ sumanoharam
amūlyaratnastambhānāṃ samūhaiśca suśobhitam
83.34
ratnamaṅgalakumbhaiśca phalapallavasaṃyutaiḥ
saṃyutaṃ ratnavedībhiryuktāyuktābhirīpsitam
83.35
amūlyaratnamukuraiḥ śobhitaṃ sundarairaho
amūlyaratnanirmāṇaṃ bhavanānāṃ varaṃ gṛham
83.36
ratnasiṃhāsanasthā ca gopīlakṣaiśca sevitā
koṭipūrṇenduśobhāḍhyā śvetacampakasannibhā
83.37
amūlyaratnanirmāṇabhūṣaṇaiśca vibhūṣitā
amūlyaratnavasanā bibhratī ratnadarpaṇam
83.38
ratnapadmañca ruciraṃ savyadakṣiṇahastataḥ
dār̤imvakusumākāraṃ sindūraṃ sumanoharam
83.36-2
suśobhitaṃ mṛgamadairdiṣṭaiścandanavindubhiḥ
dadhatī kabarībhāraṃ mālatīmālyamaṇḍitam
83.40
racitaṃ vāmabhāgena munīndrāṇāṃ manoharam
evambhūtaṃ tatra rādhā gopībhiḥ parisevitā
83.41
śvetacāmarahastābhistattulyābhiśca sarvataḥ
amūlyaratnanirmāṇairbhūṣitābhiśca bhūṣaṇaiḥ
83.42
matprāṇādhiṣṭhātṛdevī devīnāṃ pravarā varā
sudāmnnaḥ sā ca śāpena vṛṣabhānusutādhunā
83.43
śatābdiko hi vicchedo bhaviṣyati mayā saha
tena bhārāvataraṇaṃ kariṣyāmi bhuvaḥ pitā
83.44
tadā yāsyāmi golokaṃ tayā sārddhaṃ suniścitam
tvayā yaśodayā cāpi gopairgopībhireva ca
83.45
vṛṣabhānina tat patnā kalāvatyā ca bāndhavaiḥ
evaṃ ca nanda sānandaṃ yaśodāṃ kathayiṣyati
83.46
tyaja śokaṃ mahābhāga brajaiḥ sārddhaṃ vrajaṃ vraja
ahamātmā ca sākṣī ca nirliptaḥ sarvajīviṣu
83.47
jīvo matprativimbaśca ityevaṃ sarvasammatam
prakṛtirmadvikārā ca sāpyahaṃ prakṛtiḥ svayam
83.48
yathā dugdhe ca dhāvalyaṃ na tayorbheda eva ca
yathā jale tathā śaityaṃ yathā vahnau ca dāhikā
83.49
yathākāśe tathā śabdo bhūmau gandho yathā nṛpa
yathā śobhā ca candre ca yathā dinakare prabhā
83.50
yathā jīvastathātmānaṃ tathaiva rādhayā saha
tyaja tvaṃ gopikābuddhiṃ rādhāyāṃ mayi putratām
83.51
ahaṃ sarvasya prabhavaḥ sā ca prakṛtirīśvarī
śrūyatāṃ nanda sānandaṃ madvibhūtiṃ sukhāvahām
83.52
purā yā kathitā tāta brahmaṇe'vyaktajanmane
kṛṣṇo'haṃ devatānāñca goloke dvibhujaḥ svayam
83.53
caturbhujo'haṃ vaikuṇṭhe śivaloke śivaḥ svayam
brahmaloke ca brahmāhaṃ sūryyastejasvināmaham
83.54
pavitrāṇāmahaṃ vahnirjalameva draveṣu ca
indriyāṇāṃ manaścāsmi samīraḥ śīghragāminām
83.55
yamo'haṃ daṇḍakatṝṇāṃ kālaḥ kalayatāmaham
akṣarāṇāmakāro'smi sāmnāñca sāma eva ca
83.56
indraścaturdaśendreṣu kuvero dhanināmaham
īśāno'haṃ digīśānāṃ vyāpakānāṃ nabhastathā
83.57
sarvāntarātmā jīveṣu brāhmaṇaścāśrameṣu ca
dhanānāñca ratnamahamamūlyaṃ sarvadurlabham
83.58
taijasānāṃ suvarṇo'haṃ maṇīnāṃ kaustubhaḥ svayam
śālagrāmastathā'rcānāṃ patrāṇāṃ tulasīti ca
83.59
puṣpāṇāṃ pārijāto'haṃ tīrthānāṃ puṣkaraḥ svayam
vaiṣṇavānāṃ kumāro'haṃ yogīndrāṇāṃ gaṇeśvaraḥ
83.60
senāpatīnāṃ skando'haṃ lakṣmaṇo'haṃ dhanuṣmatām
rājendrāṇāñca rāmo'haṃ nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī
83.61
māsānāṃ mārgaśīrṣo'hamṛtūnāmasmi mādhavaḥ
vāreṣvādityavāro'haṃ tithiṣvekādaśīti ca
83.62
sahiṣṇūnāñca pṛthivī mātā'haṃ bāndhaveṣu ca
amṛtaṃ bhakṣyavastūnāṃ gavyeṣvājyamahaṃ tathā
83.63
kalpavṛkṣaśca vṛkṣāṇāṃ surabhī kāmadhenuṣu
gaṅgā'haṃ saritāṃ madhye kṛtapāpavināśinī
83.64
vāṇīti paṇḍitānāñca mantrāṇāṃ praṇavastathā
vidyāsu bījarūpo'haṃ śasyānāṃ dhānyameva ca
83.65
aśvatthaḥ phalināmeva gurūṇāṃ mantradaḥ svayam
kaśyapeśca prajeśanāṃ garuḍaḥ pakṣiṇāṃ tathā
83.66
ananto'hañca nāgānāṃ narāṇāñca narādhipaḥ
brahmarṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ devarṣīṇāñca nāradaḥ
83.67
rājarṣīṇāñca janako maharṣīṇāṃ śukastathā
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ
83.68
bṛhaspatirbuddhimatāṃ kavīnāṃ śukra eva ca
grahāṇāñca śanirahaṃ viśvakarmā ca śilpinām
83.69
mṛgāṇāñca mṛgendro'haṃ vṛṣāṇāṃ śivavāhanam
airāvato gajendrāṇāṃ gāyatrī chandasāmaham
83.70
vedāśca sarvaśāstrāṇāṃ varuṇo yādasāmaham
urvaśyapsarasāmeva samudrāṇāṃ jalārṇavaḥ
83.71
sumeruḥ parvvatāṇāñca ratnavatsu himālayaḥ
durgā ca prakṛtīnāñca devīnāṃ kamalālayāṃ
83.72
śatarūpā ca nārīṇāṃ mapriyāṇāñca rādhikā
sādhvīnāmapi sāvitrī vedamātā ca niścitam
83.73
prahlādaścāpi daityānāṃ baliṣṭhānāṃ baliḥ svayam
nārāyaṇarṣirbhagavān jñānināṃ madhya eva ca
83.74
hanūmān vānarāṇāñca pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ
manasā nāgakanyānāṃ vasūnāṃ droṇa eva ca
83.75
droṇī jaladharāṇāñca varṣāṇāṃ bhārataṃ tathā
kāmināṃ kāmadevo'haṃ rambhā ca kāmukīṣu ca
83.76
golokaścāsmi lokānāmuttamaḥ sarvvataḥ paraḥ
mātṛkāsu śāntirahamaṃ ratiśca sundarīṣu ca
83.77
dharmo'haṃ sākṣiṇāṃ madhye sandhyā ca vāsareṣu ca
deveṣvahañca māhendro rākṣaseṣu vibhīṣaṇaḥ
83.78
kālāgnirudro rudrāṇāṃ saṃhārī bhairaveṣu ca
śaṅkheṣu pāñcajanyo'haṃ aṅgeṣvapi ca mastakaḥ
83.76-2
paraṃ purāṇasūtreṣu cāhaṃ bhāgavataṃ varam
bhārataṃ cetihāseṣu pañcarātre ṣu kāpilam
83.80
svāyambhuvo manūnāñca munīnāṃ vyāsadevakaḥ
svadhāhaṃ pitṛpatnīṣu svāhā vahnipriyāsu ca
83.81
yajñānāṃ rājasūyo'haṃ yajñapatnīṣu dakṣiṇā
śastrāstrajñeṣu rāmo'haṃ jamadagnisuto mahān
83.82
paurāṇikeṣu sūto'haṃ nītivatsvaṅgirā muniḥ
viṣṇuvrataṃ vratānāñca balānāṃ daivameva ca
83.83
oṣadhīnāmahaṃ dūrvā tṛṇānāṃ kuśameva ca
dharmakarmasu satyañca snehapātreṣu putrakaḥ
83.84
ahaṃ vyādhiśca śatrūṇāṃ jvaro vyādhiṣvahaṃ tathā
madbhaktiṣvapi maddāsyaṃ vareṣu ca varaḥ smṛtaḥ
83.85
āśramāṇāṃ gṛhastho'haṃ sannyāsī ca vivekinām
sudarśanañca śastrāṇāṃ kuśalañca śubhāśiṣām
83.86
aiśvaryāṇāṃ mahājñānaṃ vairāgyañca sukheṣvaham
miṣṭavākyaṃ prītideṣu dāneṣu cātmadānakam
83.87
sañcayeṣu dharmakarma karmaṇāñca madarcanam
kaṭhoreśu tapasyāhaṃ phaleṣu mokṣa eva ca
83.88
aṣṭasiddhiṣu prākāmyamahaṃ kāśī purīṣu ca
nagareṣu tathā kāñcī sa deśo yatra vaiṣṇavaḥ
83.86-2
sarvādhāreṣu sthūleṣu ahameva mahānvirāṭ
paramāṇurahaṃ viśve mahāsūkṣmeṣu nityaśaḥ
83.60-2
vaidyānāmaśvinīputrau coṣadhīṣu rasāyanaḥ
dhanvantarirmantravidāṃ viṣādaḥ kṣayakāriṇām
83.91
rāgāṇāṃ meghamallāraḥ kāmodastatpriyāsu ca
matpārṣadeṣu śrīdāmā madbhandhūṣvahamuddhavaḥ
83.62-2
paśujantuṣu gauśvāhaṃ candanaṃ kānaneṣu ca
tīrthabhūtaśca pūteṣu niḥśaṅkeṣu ca vaiṣṇavaḥ
83.63-2
.
na vaiṣṇavāt paraḥ prāṇī manmantropāsakaśca yaḥ
vṛkṣeṣvaṅkurarūpo'hamākāraḥ sarvavastuṣu
83.94
ahaṃ ca sarvabhūteṣu mayi sarve ca santatam
yathā vṛkṣe phalānyeva phaleṣu cāṅkurastaroḥ
83.65-2
sarvakāraṇarūpo'haṃ na ca matkāraṇaṃ param
sarveśo'haṃ na me'pīśo hyahaṃ kāraṇakāraṇam
83.66-2
sarveṣāṃ sarvabījānāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
manmāyāmohitajanā māṃ na jānanti pāpinaḥ
83.67-2
pāpagrastena durbuddhayā vidhinā vañcitena ca
svātmāhaṃ sarvajantūnāṃ svātmāhaṃ nādṛṛtaḥ svayam
83.68-2
yatrāhaṃ śaktayastatra kṣutpipāsādayastathā
gate mayi tathā yānti naradehe yathānugāḥ
83.69-2
he brajeśa nanda tāta jñānaṃ jñātvā vrajaṃ vraja
kathayasva ca tāṃ rādhāṃ yaśodāṃ jñānameva ca
83.100
jñātvā jñānaṃ vrajeśvaraśca jagāma svānugaiḥ saha
gatvā ca kathayāmāsa te dve ca yoṣitāṃ vare
83.101
taṃ ca sarve jahuḥ śokaṃ mahājñānena nārada
kṛṣṇo yadyapi nirlipto māyeśo māyayā rataḥ
83.102
yaśodayā preritaśca punarāgatya mādhavam
tuṣṭāva paramānandaṃ nandaśca nandanandanam
83.103
sāmavedoktastotreṇa kṛtena brahmaṇā purā
putrasya purataḥ sthitvā ruroda ca punaḥ punaḥ
Linked texts (2)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Upāsanātrayasiddhānta — Sarayū Dāsa, Sanskrit