<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Kurmapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma) › 1

# Kurmapurana 1: Pūrvabhāga

Kūrmapurāṇa 1

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1) — 126 parts
- [1.2 dvitīyo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2) — 108 parts
- [1.3 tṛtīyo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.3) — 28 parts
- [1.4 caturtho'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.4) — 65 parts
- [1.5 pañcamo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.5) — 23 parts
- [1.6 ṣaṣṭho'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.6) — 25 parts
- [1.7 saptamo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.7) — 66 parts
- [1.8 aṣṭamo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.8) — 29 parts
- [1.9 navamo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.9) — 87 parts
- [1.10](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.10) — 88 parts
- [1.11 ekādaśo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.11) — 336 parts
- [1.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.12) — 23 parts
- [1.13](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.13) — 64 parts
- [1.14](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.14) — 97 parts
- [1.15](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.15) — 237 parts
- [1.16](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.16) — 69 parts
- [1.17](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.17) — 19 parts
- [1.18](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.18) — 27 parts
- [1.19](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.19) — 75 parts
- [1.20](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.20) — 61 parts
- [1.21](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.21) — 78 parts
- [1.22](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.22) — 47 parts
- [1.23](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.23) — 85 parts
- [1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.24) — 92 parts
- [1.25](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.25) — 113 parts
- [1.26](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.26) — 22 parts
- [1.27](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.27) — 57 parts
- [1.28](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.28) — 67 parts
- [1.29](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.29) — 78 parts
- [1.30](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.30) — 29 parts
- [1.31](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.31) — 53 parts
- [1.32](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.32) — 32 parts
- [1.33](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.33) — 36 parts
- [1.34](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.34) — 46 parts
- [1.35](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.35) — 38 parts
- [1.36](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.36) — 15 parts
- [1.37](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.37) — 17 parts
- [1.38](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.38) — 44 parts
- [1.39](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.39) — 45 parts
- [1.40](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.40) — 26 parts
- [1.41](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.41) — 42 parts
- [1.42](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.42) — 29 parts
- [1.43](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.43) — 39 parts
- [1.44](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.44) — 40 parts
- [1.45](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.45) — 45 parts
- [1.46](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.46) — 60 parts
- [1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.47) — 69 parts
- [1.48 aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.48) — 24 parts
- [1.49](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.49) — 50 parts
- [1.50](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.50) — 25 parts
- [1.51](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.51) — 35 parts

### [1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1)

kūrmapurāṇam-1  
atha śrīkūrmapurāṇam  
pūrvavibhāgaḥ  
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /  
devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayamudīrayet //

### [1.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.p1)

,Mang.1 //

### [1.1.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.1)

namaskṛtvāprameyāya viṣṇave kūrmarūpiṇe /  
purāṇaṃ saṃpravakṣyāmi yaduktaṃ viśvayoninā //

### [1.1.2](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.2)

satrānte sūtamanaghaṃ naimiṣīyā maharṣayaḥ /  
purāṇasaṃhitāṃ puṇyāṃ papracchū romaharṣaṇam //

### [1.1.3](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.3)

tvayā sūta mahābuddhe bhagavān brahmavittamaḥ /  
itihāsapurāṇārthaṃ vyāsaḥ samyagupāsitaḥ //

### [1.1.4](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.4)

tasya te sarvaromāṇi vacasā hṛṣitāni yat /  
dvaipāyanasya bhagavāṃstato vai romaharṣaṇaḥ //

### [1.1.5](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.5)

bhavantameva bhagavān vyājahāra svayaṃ prabhuḥ /  
munīnāṃ saṃhitāṃ vaktuṃ vyāsaḥ paurāṇikīṃ purā //

### [1.1.6](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.6)

tvaṃ hi svāyaṃbhuve yajñe sutyāhe vitate hariḥ /  
saṃbhūtaḥ saṃhitāṃ vaktuṃ svāṃśena puruṣottamaḥ //

### [1.1.7](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.7)

tasmād bhavantaṃ pṛcchāmaḥ purāṇaṃ kaurmamuttamam /  
vaktumarhasi cāsmākaṃ purāṇārthaviśārada //

### [1.1.8](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.8)

munīnāṃ vacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ /  
praṇamya manasā prāha guruṃ satyavatīsutam //

### [1.1.9](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.9)

romaharṣaṇa uvāca  
namaskṛtvā jagadyoniṃ kūrmarūpadharaṃ harim /  
vakṣye paurāṇikīṃ divyāṃ kathāṃ pāpapraṇāśinīm //

### [1.1.10](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.10)

yāṃ śrutvā pāpakarmāpi gaccheta paramāṃ gatim /  
na nāstike kathāṃ puṇyāmimāṃ brūyāt kadācana //

### [1.1.11](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.11)

śraddadhānāya śāntāya dhārmikāya dvijātaye /  
imāṃ kathāmanubrūyāt sākṣānnārāyaṇeritām //

### [1.1.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.12)

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca /  
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam //

### [1.1.13](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.13)

brāhmaṃ purāṇaṃ prathamaṃ pādmaṃ vaiṣṇavameva ca /  
śaivaṃ bhāgavataṃ caiva bhaviṣyaṃ nāradīyakam //

### [1.1.14](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.14)

mārkaṇḍeyamathāgneyaṃ brahmavaivartameva ca /  
laiṅgaṃ tathā ca vārāhaṃ skāndaṃ vāmanameva ca //

### [1.1.15](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.15)

kaurmaṃ mātsyaṃ gāruḍaṃ ca vāyavīyamanantaram /  
aṣṭādaśaṃ samuddiṣṭaṃ brahmaṇḍamiti saṃjñitam //

### [1.1.16](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.16)

anyānyuparāṇāni munibhiḥ kathitāni tu /  
aṣṭādaśapurāṇāni śrutvā saṃkṣepato dvijāḥ //

### [1.1.17](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.17)

ādyaṃ sanatkumāroktaṃ nārasihamataḥ param /  
tṛtīyaṃ skāndamuddiṣṭaṃ kumāreṇa tu bhāṣitam //

### [1.1.18](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.18)

caturthaṃ śivadharmākhyaṃ sākṣānnandīśabhāṣitam /  
durvāsasoktamāścaryaṃ nāradoktamataḥ param //

### [1.1.19](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.19)

kāpilaṃ mānavaṃ caiva tathaivośanaseritam /  
brahmāṇḍaṃ vāruṇaṃ cātha kālikāhvayameva ca //

### [1.1.20](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.20)

māheśvaraṃ tathā sāmbaṃ sauraṃ sarvārthasaṃcayam /  
parāśaroktamaparaṃ mārīcaṃ bhārgavāhvayam //

### [1.1.21](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.21)

idaṃ tu pañcadaśamaṃ purāṇaṃ kaurmamuttamam /  
caturdhā saṃsthitaṃ puṇyaṃ saṃhitānāṃ prabhedataḥ //

### [1.1.22](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.22)

brāhmī bhagavatī saurī vaiṣṇavī ca prakīrtitāḥ /  
catastraḥ saṃhitāḥ puṇyā dharmakāmārthamokṣadāḥ //

### [1.1.23](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.23)

iyaṃ tu saṃhitā brāhmī caturvedaistu sammitā /  
bhavanti ṣaṭsahastrāṇi ślokānāmatra saṃkhyayā //

### [1.1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.24)

yatra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca munīśvarāḥ /  
māhātmyamakhilaṃ brahma jñāyate parameśvaraḥ //

### [1.1.25](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.25)

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca /  
vaṃśānucaritaṃ divyāḥ puṇyāḥ prāsaṅgikīḥ kathāḥ //

### [1.1.26](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.26)

brāhmaṇādyairiyaṃ dhāryā dhārmikaiḥ śāntamānasaiḥ /  
tāmahaṃ vartayiṣyāmi vyāsena kathitāṃ purā //

### [1.1.27](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.27)

purāmṛtārthaṃ daiteyadānavaiḥ saha devatāḥ /  
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuḥ kṣīrasāgaram //

### [1.1.28](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.28)

mathyamāne tadā tasmin kūrmarūpī janārdanaḥ /  
babhāra mandaraṃ devo devānāṃ hitakāmyayā //

### [1.1.29](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.29)

devāśca tuṣṭuvurdevaṃ nāradādyā maharṣayaḥ /  
kūrmarūpadharaṃ dṛṣṭvā sākṣiṇaṃ viṣṇumavyayam //

### [1.1.30](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.30)

tadantare 'bhavad devī śrīrnārāyaṇavallabhā /  
jagrāha bhagavān viṣṇustāmeva puruṣottamaḥ //

### [1.1.31](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.31)

tejasā viṣṇumavyaktaṃ nāradādyā maharṣayaḥ /  
mohitāḥ saha śakreṇa śriyo vacanamabruvan //

### [1.1.32](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.32)

bhagavan devadeveśa nārāyaṇa jaganmaya /  
kaiṣā devī viśālākṣī yathāvad brūhi pṛcchatām //

### [1.1.33](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.33)

śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ viṣṇurdānavamardanaḥ /  
provāca devīṃ saṃprekṣya nāradādīnakalmaṣān //

### [1.1.34](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.34)

iyaṃ sā paramā śaktirmanmayī brahmarūpiṇī /  
māyā mama priyānantā yayedaṃ mohitaṃ jagat //

### [1.1.35](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.35)

anayaiva jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam /  
mohayāmi dvijaśreṣṭhā grasāmi visṛjāmi ca //

### [1.1.36](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.36)

utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtanāmāgatiṃ gatim /  
vijñāyānvīkṣya cātmānaṃ taranti vipulāmimām //

### [1.1.37](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.37)

asyāstvaṃśānadhiṣṭhāya śaktimanto 'bhavan dvijāḥ /  
brahmeśānādayo devāḥ sarvaśaktiriyaṃ mama //

### [1.1.38](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.38)

saiṣā sarvajagatsūtiḥ prakṛtistriguṇātmikā /  
prāgeva mattaḥ saṃjātā śrīkalpe padmavāsinī //

### [1.1.39](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.39)

caturbhujā śaṅkhacakrapadmahastā śubhānvitā /  
koṭisūryapratīkāśā mohinī sarvadehinām //

### [1.1.40](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.40)

nālaṃ devā na pitaro mānavā vasavo 'pi ca /  
māyāmetāṃ samuttartuṃ ye cānye bhuvi dehinaḥ //

### [1.1.41](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.41)

ityukto vāsudevena munayo viṣṇumabruvan /  
brūhi tvaṃ puṇḍarīkākṣa yadi kālatraye 'pi ca /  
ko vā tarati tāṃ māyāṃ durjayāṃ devanirmitām //

### [1.1.42](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.42)

athovāca hṛṣīkeśo munīn munigaṇārcitaḥ /  
asti dvijātipravara indradyumna iti śrutaḥ //

### [1.1.43](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.43)

pūrvajanmani rājāsāvadhṛṣyaḥ śaṅkarādibhiḥ /  
dṛṣṭvā māṃ kūrmasaṃsthānaṃ śrutvā paurāṇikīṃ svayam /  
saṃhitāṃ manmukhād divyāṃ puraskṛtya munīśvarān //

### [1.1.44](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.44)

brahmāṇaṃ ca mahādevaṃ devāṃścānyān svaśaktibhiḥ /  
macchaktau saṃsthitān buddhvā māmeva śaraṇaṃ gataḥ //

### [1.1.45](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.45)

saṃbhāṣito mayā cātha viprayoniṃ gamiṣyasi /  
indradyumna iti khyāto jātiṃ smarasi paurvikīm //

### [1.1.46](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.46)

sarveṣāmeva bhūtānāṃ devānāmapyagocaram /  
vaktavyaṃ yad guhyatamaṃ dāsye jñānaṃ tavānagha /  
labdhvā tanmāmakaṃ jñānaṃ māmevānte pravekṣyasi //

### [1.1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.47)

aṃśāntareṇa bhūmyāṃ tvaṃ tatra tiṣṭha sunirdṛtaḥ /  
vaivasvate 'ntare 'tite kāryārthaṃ māṃ pravekṣyasi //

### [1.1.48](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.48)

māṃ praṇamya purīṃ gatvā pālayāmāsa medinīm /  
kāladharmaṃ gataḥ kālācchvetadvīpe mayā saha //

### [1.1.49](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.49)

bhuktvā tān vaiṣṇavān bhogān yogināmapyagocarān /  
madājñayā muniśreṣṭhā jajñe viprakule punaḥ //

### [1.1.50](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.50)

jñātvā māṃ vāsudevākhyaṃ yatra dve nihite 'kṣare /  
vidyāvidye gūḍharūpe yattad brahma paraṃ viduḥ //

### [1.1.51](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.51)

sor'cayāmāsa bhūtānāmāśrayaṃ parameśvaram /  
vratopavāsaniyamairhemairbrāhmaṇatarpaṇaiḥ //

### [1.1.52](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.52)

tadāśīstannamaskārastanniṣṭhastatparāyaṇaḥ /  
ārādhayan mahādevaṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam //

### [1.1.53](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.53)

tasyaivaṃ vartamānasya kadācit paramā kalā /  
svarūpaṃ darśayāmāsa divyaṃ viṣṇusamudbhavam //

### [1.1.54](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.54)

dṛṣṭvā praṇamya śirasā viṣṇorbhagavataḥ priyām /  
saṃstūya vividhaiḥ stotraiḥ kṛtāñjalirabhāṣata //

### [1.1.55](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.55)

irnddayumna uvāca  
kā tvaṃ deviviśālākṣi viṣṇucihnaṅkite śubhe /  
yāthātathyena vai bhāvaṃ tavedānīṃ bravīhi me //

### [1.1.56](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.56)

tasya tad vākyamākarṇya suprasannā sumaṅgalā /  
hasantī saṃsmaran viṣṇuṃ priyaṃ brāhmaṇamabravīt //

### [1.1.57](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.57)

na māṃ paśyanti munayo devāḥ śakrapurogamāḥ /  
nārāyaṇātmikā caikā māyāhaṃ tanmayā parā //

### [1.1.58](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.58)

na me nārāyaṇād bhedo vidyate hi vicārataḥ /  
tanmayāhaṃ paraṃ brahma sa viṣṇuḥ parameśvaraḥ //

### [1.1.59](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.59)

yer'cayantīha bhūtānāmāśrayaṃ parameśvaram /  
jñānena karmayogena na teṣāṃ prabhavāmyaham //

### [1.1.60](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.60)

tasmādanādinidhanaṃ karmayogaparāyaṇaḥ /  
jñānenārādhayānantaṃ tato mokṣamavāpsyasi //

### [1.1.61](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.61)

ityuktaḥ sa muniśreṣṭha indradyumno mahāmatiḥ /  
praṇamya śirasā devīṃ prāñjaliḥ punarabravīt //

### [1.1.62](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.62)

kathaṃ sa bhagavānīśaḥ śāśvato niṣkalo 'cyutaḥ /  
jñātuṃ hi śakyate devi brūhi me parameśvari //

### [1.1.63](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.63)

ekamuktātha vipreṇa devī kamalavāsinī /  
sākṣānnārāyaṇo jñānaṃ dāsyatītyāha taṃ munim //

### [1.1.64](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.64)

ubhābhyāmatha hastābhyāṃ saṃspṛśya praṇataṃ munim /  
smṛtvā parātparaṃ viṣṇuṃ tatraivāntaradhīyata //

### [1.1.65](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.65)

so 'pi nārāyaṇaṃ draṣṭuṃ parameṇa samādhinā /  
ārādhayaddhṛṣīkeśaṃ praṇatārtiprabhañjanam //

### [1.1.66](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.66)

tato bahutithe kāle gate nārāyaṇaḥ svayam /  
prādurāsīnmahāyogī pītavāsā jaganmayaḥ //

### [1.1.67](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.67)

dṛṣṭvā devaṃ samāyāntaṃ viṣṇumātmānamavyayam /  
jānubhyāmavaniṃ gatvā tuṣṭāva garuḍadhvajam //

### [1.1.68](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.68)

indradyumna uvāca  
yajñeśācyuta govinda mādhavānanta keśava /  
kuṣṇa viṣṇo hṛṣīkeśa tubhyaṃ viśvātmane namaḥ //

### [1.1.69](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.69)

namo 'stu te purāṇāya haraye viśvamūrtaye /  
sargasthitivināśānāṃ hetave 'nantaśakye //

### [1.1.70](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.70)

nirguṇāya namastubhyaṃ niṣkalāyāmalātmane /  
puruṣāya namastubhyaṃ viśvarūpāya te namaḥ //

### [1.1.71](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.71)

namaste vāsudevāya viṣṇave viśvayonaye /  
ādimadhyāntahīnāya jñānagamyāya te namaḥ //

### [1.1.72](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.72)

namaste nirvikārāya niṣprapañcāya te namaḥ /  
bhedābhedavihīnāya namo 'stvānandarūpiṇe //

### [1.1.73](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.73)

namastārāya śāntāya namo 'pratihatātmane /  
anantamūrtaye tubhyamamūrtāya namo namaḥ //

### [1.1.74](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.74)

namaste paramārthāya māyātītāya te namaḥ /  
namaste parameśāya brahmaṇe paramātmane //

### [1.1.75](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.75)

namo 'stu te susūkṣmāya mahādevāya te namaḥ /  
namaḥ śivāya śuddhāya namaste parameṣṭhine //

### [1.1.76](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.76)

tvayaiva sṛṣṭamakhilaṃ tvameva paramā gatiḥ /  
tvaṃ pitā sarvabhūtānāṃ tvaṃ mātā puruṣottama //

### [1.1.77](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.77)

tvamakṣaraṃ paraṃ dhāma cinmātraṃ vyoma niṣkalam /  
sarvasyādhāramavyaktamanantaṃ tamasaḥ param //

### [1.1.78](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.78)

prapaśyanti parātmānaṃ jñānadīpena kevalam /  
prapadye bhavato rūpaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam //

### [1.1.79](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.79)

evaṃ stuvantaṃ bhagavān bhūtātmā bhūtabhāvanaḥ /  
ubhābhyāmatha hastābhyāṃ pasparśa prahasanniva //

### [1.1.80](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.80)

spṛṣṭamātro bhagavatā viṣṇunā munipuṅgavaḥ /  
yathāvat paramaṃ tattvaṃ jñātavāṃstatprasādataḥ //

### [1.1.81](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.81)

tataḥ prahṛṣṭamanasā praṇipatya janārdanam /  
provāconnidrapadmākṣaṃ pītavāsasamacyutam //

### [1.1.82](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.82)

tvatprasādādasaṃdigdhamutpannaṃ puruṣottama /  
jñānaṃ brahmaikaviṣayaṃ paramānandasiddhidam //

### [1.1.83](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.83)

namo bhagavate tubhyaṃ vāsudevāya vedhase /  
kiṃ kariṣyāmi yogeśa tanme vada jaganmaya //

### [1.1.84](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.84)

śrutvā nārāyaṇo vākyamindradyumnasya mādhavaḥ /  
uvāca sasmitaṃ vākyamaśeṣajagato hitam //

### [1.1.85](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.85)

śrībhagavānuvāca  
varṇāśramācāravatāṃ puṃsāṃ devo maheśvaraḥ /  
jñānena bhaktiyogena pūjanīyo na cānyathā //

### [1.1.86](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.86)

vijñāya tatparaṃ tattvaṃ vibhūtiṃ kāryakāraṇam /  
pravṛtiṃ cāpi me jñātvā mokṣārthośvaramarcayet //

### [1.1.87](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.87)

sarvasaṅgān parityajya jñātvā māyāmayaṃ jagat /  
advaitaṃ bhāvayātmānaṃ drakṣyase parameśvaram //

### [1.1.88](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.88)

trividhā bhāvanā brahman procyamānā nibodha me /  
ekā madviṣayā tatra dvitīyā vyaktasaṃśrayā /  
anyā ca bhāvanā brāhmī vijñeyā sā guṇātigā //

### [1.1.89](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.89)

āsāmanyatamāṃ cātha bhāvanāṃ bhāvayed budhaḥ /  
aśaktaḥ saṃśrayedādyāmityeṣā vaidikī śrutiḥ //

### [1.1.90](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.90)

tasmāt sarvaprayatnena tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ /  
samārādhaya viśveśaṃ tato mokṣamavāpsyasi //

### [1.1.91](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.91)

indradyumna uvāca  
kiṃ tat parataraṃ tattvaṃ kā vibhūtirjanārdana /  
kiṃ kāryaṃ kāraṇaṃ kastvaṃ pravṛttiścāpi kā tava //

### [1.1.92](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.92)

parātparataraṃ tattvaṃ paraṃ brahmaikamavyayam /  
nityānandaṃ svayañjyotirakṣaraṃ tamasaḥ param //

### [1.1.93](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.93)

aiśvaryaṃ tasya yannityaṃ vibhūtiriti gīyate /  
kāryaṃ jagadathāvyaktaṃ kāraṇaṃ śuddhamakṣaram //

### [1.1.94](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.94)

ahaṃ hi sarvabhūtānāmantaryāmīśvaraḥ paraḥ /  
sargasthityantakartṛtvaṃ pravṛttirmama gīyate //

### [1.1.95](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.95)

etad vijñāya bhāvena yathāvadakhilaṃ dvija /  
tatastvaṃ karmayogena śāśvataṃ samyagarcaya //

### [1.1.96](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.96)

indradyumna uvāca  
ke te varṇāśramācārā yaiḥ samārādhyate paraḥ /  
jñānaṃ ca kīdṛśaṃ divyaṃ bhāvanātrayasaṃsthitam //

### [1.1.97](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.97)

kathaṃ sṛṣṭamidaṃ pūrvaṃ kathaṃ saṃhriyate punaḥ /  
kiyatyaḥ sṛṣṭayo loke vaṃśā manvantarāṇi ca /  
kāni teṣāṃ pramāṇāni pāvanāni vratāni ca //

### [1.1.98](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.98)

tīrthānyarkādisaṃsthānaṃ pṛthivyāyāmavistare /  
kati dvīpāḥ samudrāśca parvatāśca nadīnadāḥ /  
brūhi me puṇḍarīkākṣa yathāvadadhunākhilam //

### [1.1.99](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.99)

śrīkūrma uvāca  
evamukto 'tha tenāhaṃ bhaktānugrahakāmyayā /  
yathāvadakhilaṃ sarvamavocaṃ munipuṅgavāḥ //

### [1.1.100](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.100)

vyākhyāyāśeṣamevedaṃ yatpṛṣṭo 'haṃ dvijena tu /  
anugṛhya ca taṃ vipraṃ tatraivāntarhito 'bhavam //

### [1.1.101](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.101)

so 'pi tena vidhānena maduktena dvijottamaḥ /  
ārādhayāmāsa paraṃ bhāvapūtaḥ samāhitaḥ //

### [1.1.102](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.102)

tyaktvā putrādiṣu snehaṃ nirdvandvo niṣparigrahaḥ /  
saṃnyasya sarvakarmāṇi paraṃ vairāgyamāśritaḥ //

### [1.1.103](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.103)

ātmanyātmānamanvīkṣya svātmanyevākhilaṃ jagat /  
saṃprāpya bhāvanāmantyāṃ brāhmīmakṣarapūrvikām //

### [1.1.104](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.104)

avāpa paramaṃ yogaṃ yenaikaṃ paripaśyati /  
yaṃ vinidrā jitaśvāsāḥ kāṅkṣante mokṣakāṅkṣiṇaḥ //

### [1.1.105](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.105)

tataḥ kadācid yogīndro brahmāṇaṃ draṣṭumavyayam /  
jagāmādityanirdeśānmānasottaraparvatam /  
ākāśenaiva viprendro yogaiśvaryaprabhāvataḥ //

### [1.1.106](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.106)

vimānaṃ sūryasaṃkāśaṃ prādhurbhūtamanuttamam /  
anvagacchan devagaṇā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /  
dṛṣṭvānye pathi yogīndraṃ siddhā brahmarṣayo yayuḥ //

### [1.1.107](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.107)

tataḥ sa gatvā tu giriṃ viveśa suravanditam /  
sthānaṃ tadyogibhirjuṣṭaṃ yatrāste paramaḥ pumān //

### [1.1.108](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.108)

saṃprāpya paramaṃ sthānaṃ sūryāyutasamaprabham /  
viveśa cāntarbhavanaṃ devānāṃ ca durāsadam //

### [1.1.109](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.109)

vicintayāmāsa paraṃ śaraṇyaṃ sarvadehinām /  
anādinidhanaṃ devaṃ devadevaṃ pitāmaham //

### [1.1.110](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.110)

tataḥ prādurabhūt tasmin prakāśaḥ paramātmanaḥ /  
tanmadhye puruṣaṃ pūrvamapaśyat paramaṃ padam //

### [1.1.111](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.111)

mahāntaṃ tejaso rāśimagamyaṃ brahmavidviṣām /  
caturmukhamudārāṅgamarcibhirupaśobhitam //

### [1.1.112](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.112)

so 'pi yoginamanvīkṣya praṇamantamupasthitam /  
pratyudgamya svayaṃ devo viśvātmā pariṣasvaje //

### [1.1.113](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.113)

pariṣvaktasya devena dvijendrasyātha dehataḥ /  
nirgatya mahatī jyotsnā viveśādityamaṇḍalam /  
ṛgyajuḥ sāmasaṃjñaṃ tat pavitramamalaṃ padam //

### [1.1.114](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.114)

hiraṇyagarbho bhagavān yatrāste havyakavyabhuk /  
dvāraṃ tad yogināmādyaṃ vedānteṣu pratiṣṭhitam /  
brahmatejomayaṃ śrīmanniṣṭhā caiva manīṣiṇām //

### [1.1.115](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.115)

dṛṣṭamātro bhagavatāta brahmaṇārcirmayo muniḥ /  
apaśyadaiśvaraṃ tejaḥ śāntaṃ sarvatragaṃ śivam //

### [1.1.116](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.116)

svātmānamakṣaraṃ vyomatad viṣṇoḥ paramaṃ padam /  
ānandamacalaṃ brahma sthānaṃ tatpārameśvaram //

### [1.1.117](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.117)

sarvabhūtātmabhūtaḥ sa paramaiśvaryamāsthitaḥ /  
prāptavānātmano dhāma yattanmokṣākhyamavyayam //

### [1.1.118](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.118)

tasmāt sarvaprayatnena varṇāśramavidhau sthitaḥ /  
samāśrityāntimaṃ bhāvaṃ māyāṃ lakṣmīṃ tared budhaḥ //

### [1.1.119](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.119)

sūta uvāca  
vyāhṛtā hariṇā tvevaṃ nārādādyā maharṣayaḥ /  
śakreṇa sahitāḥ sarve papracchurgaruḍadhvajam //

### [1.1.120](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.120)

ṛṣaya ūcuḥ  
devadeva hṛṣīkeśa nātha nārāyaṇāmala /  
tad vadāśeṣamasmākaṃ yaduktaṃ bhavatā purā //

### [1.1.121](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.121)

indradyumnāya viprayā jñānaṃ dharmādigocaram /  
śuśrūṣuścāpyayaṃ śakraḥ sakhā tava jaganmaya //

### [1.1.122](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.122)

tataḥ sa bhagavān viṣṇuḥ kūrmarūpī janārdanaḥ /  
rasātalagato devo nāradādyairmaharṣibhiḥ //

### [1.1.123](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.123)

pṛṣṭaḥ provāca sakalaṃ purāṇaṃ kaurmamuttamam /  
sannidhau devarājasya tad vakṣye bhavatāmaham //

### [1.1.124](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.124)

dhanyaṃ yaśasyāmāyuṣyaṃ puṇyaṃ mokṣapradaṃ nṛṇām /  
purāṇaśravaṇaṃ viprāḥ kathanaṃ ca viśeṣataḥ //

### [1.1.125](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.125)

śrutvā cādhyāyamevaikaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate /  
upākhyānamathaikaṃ vā brahmaloke mahīyate //

### [1.1.126](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.126)

idaṃ purāṇaṃ paramaṃ kaurmaṃ kūrmasvarūpiṇā /  
uktaṃ devādhidevena śraddhātavyaṃ dvijātibhiḥ //

### [1.1.126.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.1.126.p1)

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge prathamo 'dhyāyaḥ

### dvitīyo'dhyāyaḥ

### [1.2.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.1)

śrīkūrma uvāca  
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve yatpṛṣṭo 'haṃ jagaddhitam /  
vakṣyamāṇaṃ mayā sarvamindradyumnāya bhāṣitam //

### [1.2.2](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.2)

bhūtairbhavyairbhaviṣyadbhiścaritairupabṛṃhitam /  
purāṇaṃ puṇyadaṃ nṛṇāṃ mokṣadharmānukīrtanam //

### [1.2.3](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.3)

ahaṃ nārāyaṇo devaḥ pūrvamāsaṃ na me param /  
upāsya vipulāṃ nidrāṃ bhogiśayyāṃ samāśritaḥ //

### [1.2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.4)

cintayāmi punaḥ sṛṣṭiṃ niśānte pratibudhya tu /  
tato me sahasotpannaḥ prasādo munipuṅgavā //

### [1.2.5](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.5)

caturmukhastato jāto brahmā lokapitāmahaḥ /  
tadantare 'bhavat krodhaḥ kasmāccit kāraṇāt tadā //

### [1.2.6](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.6)

ātmano muniśārdūlāstatra devo maheśvaraḥ /  
rudraḥ krodhātmajo jajñe śūlapāṇistrilocanaḥ /  
tejasā sūryasaṃkāśastrailokyaṃ saṃharanniva //

### [1.2.7](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.7)

tataḥ śrīrabhavad devi kamalāyatalocanā /  
surūpā saumyavadanā mohinī sarvadehinām //

### [1.2.8](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.8)

śucismitā suprasannā maṅgalā mahimāspadā /  
divyakāntisamāyuktā divyamālyopaśobhitā //

### [1.2.9](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.9)

nārāyaṇī mahāmāyā mūlaprakṛtiravyayā /  
svadhāmnā pūrayantīdaṃ matpārśvaṃ samupāviśat //

### [1.2.10](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.10)

tāṃ dṛṣṭavā bhagavān brahmā māmuvāca jagatpatiḥ /  
mohāyāśeṣabhūtānāṃ niyojaya surūpiṇīm /  
yeneyaṃ vipulā sṛṣṭirvardhate mama mādhava //

### [1.2.11](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.11)

tathokto 'haṃ śriyaṃ devīmabruvaṃ prahasanniva /  
devīdamakhilaṃ viśvaṃ sadevāsuramānuṣam /  
mohayitvā mamādeśāt saṃsāre vinipātaya //

### [1.2.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.12)

jñānayogaratān dāntān brahmiṣṭhān brahmavādinaḥ /  
akrodhanān satyaparān dūrataḥ parivarjaya //

### [1.2.13](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.13)

dhyāyino nirmamān śāntān dhārmikān vedapāragān /  
jāpinastāpasān viprān dūrataḥ parivarjaya //

### [1.2.14](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.14)

vedavedāntavijñānasaṃchinnāśeṣasaṃśayān /  
mahāyajñaparān viprān dūrataḥ parivarjaya //

### [1.2.15](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.15)

ye yajanti japairhemairdevadevaṃ maheśvaram /  
svādhyāyenejyayā dūrāt tān prayatnena varjaya //

### [1.2.16](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.16)

bhaktiyogasamāyuktānīśvarārpitamānasān /  
prāṇāyāmādiṣu ratān dūrāt pariharāmalān //

### [1.2.17](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.17)

praṇavāsaktamanaso rudrajapyaparāyaṇān /  
atharvaśiraso 'dhyetṛn dharmajñān parivarjaya //

### [1.2.18](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.18)

bahunātra kimuktena svadharmaparipālakān /  
īśvarārādhanaratān manniyogānna mohaya //

### [1.2.19](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.19)

evaṃ mayā mahāmāyā preritā harivallabhā /  
yathādeśaṃ cakārāsau tasmāllakṣmīṃ samarcayet //

### [1.2.20](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.20)

śriyaṃ dadāti vipulāṃ puṣṭiṃ medhāṃ yaśo balam /  
arcitā bhagavatpatnī tasmāllakṣmīṃ samarcayet //

### [1.2.21](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.21)

tato 'sṛjat sa bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ /  
carācarāṇi bhūtāni yathāpūrvaṃ mamājñayā //

### [1.2.22](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.22)

parīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum /  
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjad yogavidyayā //

### [1.2.23](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.23)

navaite brahmaṇaḥ putrā brahmāṇo brāhmaṇottamāḥ /  
brahmavādina evaite marīcyādyāstu sādhakāḥ //

### [1.2.24](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.24)

sasarja brāhmaṇān vaktrāt kṣatriyāṃśca bhujād vibhuḥ /  
vaiśyānūrudvayād devaḥ pādārchūdrān pitāmahaḥ //

### [1.2.25](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.25)

yajñaniṣpattaye brahmā śūdravarjaṃ sasarja ha /  
guptaye sarvavedānāṃ tebhyo yajño hi nirbabhau //

### [1.2.26](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.26)

ṛco yajūṃṣi sāmāni tathaivātharvaṇāni ca /  
brahmaṇaḥ sahajaṃ rūpaṃ nityaiṣā śaktiravyayā //

### [1.2.27](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.27)

anādinidhanā divyā vāgutsṛṣṭā svayaṃbhuvā /  
ādau vedamayī bhūtā yataḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ //

### [1.2.28](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.28)

ato 'nyānitu śāstrāṇipṛthivyāṃyānikānicit /  
na teṣu ramate dhīraḥ pāṣaṇḍī tena jāyate //

### [1.2.29](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.29)

vedārthavittamaiḥ kāryaṃ yatsmṛtaṃ munibhiḥ purā /  
sa jñeyaḥ paramo dharmo nānyaśāstreṣu saṃsthitaḥ //

### [1.2.30](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.30)

yā vedabāhyāḥ smṛtayo yāśca kāśca kudṛṣṭayaḥ /  
sarvāstā niṣphalāḥ pretyatamoniṣṭhāhitāḥ smṛtāḥ //

### [1.2.31](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.31)

pūrvakalpe prajā jātāḥ sarvabādāvivarjitāḥ /  
śuddhāntaḥ karaṇāḥ sarvāḥ svadharmaniratāḥ sadā //

### [1.2.32](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.32)

tataḥ kālavaśāt tāsāṃ rāgadveṣādiko 'bhavat /  
adharmo muniśārdūlāḥ svadharmapratibandhakaḥ //

### [1.2.33](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.33)

tataḥ sā sahajā siddhistāsāṃ nātīva jāyate /  
rajomātrātmikāstāsāṃ siddhayo 'nyāstadābhavan //

### [1.2.34](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.34)

tāsu kṣīṇāsvaśeṣāsu kālayogena tāḥ punaḥ /  
vārtopāyaṃ punaścakrurhastasiddhiṃ ca karmajām /  
tatastāsāṃ vibhurbrahmā karmājīvamakalpayat //

### [1.2.35](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.35)

svāyaṃbhuvo manuḥ pūrvaṃ dharmān provāca dharmadṛk /  
sākṣāt prajāpatermūrtirnisṛṣṭā brahmaṇā dvijāḥ /  
bhṛgvādayastadvadanācchrutvā dharmānathocire //

### [1.2.36](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.36)

yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ brāhmaṇasya pratigraham /  
adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ ṣaṭ karmāṇi dvijottamāḥ //

### [1.2.37](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.37)

dānamadhyayanaṃ yajño dharmaḥ kṣatriyavaiśyayoḥ /  
daṇḍo yuddhaṃ kṣatriyasya kṛṣirvaiśyasya śasyate //

### [1.2.38](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.38)

śuśrūṣaiva dvijātīnāṃ śūdrāṇāṃ dharmasādhanam /  
kārukarma tathājīvaḥ pākayajño 'pi dharmataḥ //

### [1.2.39](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.39)

tataḥ sthiteṣu varṇeṣu sthāpayāmāsa cāśramān /  
gṛhasthaṃ ca vanasthaṃ ca bhikṣukaṃ brahmacāriṇam //

### [1.2.40](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.40)

agnayo 'tithiśuśrūṣā yajño dānaṃ surārcanam /  
gṛhasthasya samāsena dharmo 'yaṃ munipuṅgavāḥ //

### [1.2.41](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.41)

homo mūlaphalāśitvaṃ svādhyāyastapa eva ca /  
saṃvibhāgo yathānyāyaṃ dharmo 'yaṃ vanavāsinām //

### [1.2.42](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.42)

bhaikṣāśanaṃ ca maunitvaṃ tapo dhyānaṃ viśeṣataḥ /  
samyagjñānaṃ ca vairāgyaṃ dharmo 'yaṃ bhikṣuke mataḥ //

### [1.2.43](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.43)

bhikṣācaryā ca śuśrūṣā guroḥ svādhyāya eva ca /  
sandhyākarmāgnikāryaṃ ca dharmo 'yaṃ brahmacāriṇām //

### [1.2.44](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.44)

brahmacārivanasthānāṃ bhikṣukāṇāṃ dvijottamāḥ /  
sādhāraṇaṃ brahmacaryaṃ provāca kamalodbhavaḥ //

### [1.2.45](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.45)

ṛtukālābhigāmitvaṃ svadāreṣu na cānyataḥ /  
parvavarjaṃ gṛhasthasya brahmacaryamudāhṛtam //

### [1.2.46](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.46)

āgarbhasaṃbhavādādyāt kāryaṃ tenāpramādataḥ /  
akurvāṇastu viprendrā bhrūṇahā tu prajāyate //

### [1.2.47](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.47)

vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā śrāddhaṃ cātithipūjanam /  
gṛhasthasya paro dharmo devatābhyarcanaṃ tathā //

### [1.2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.48)

vaivāhmamagnimindhīta sāyaṃ prātaryathāvidhi /  
deśāntaragato vātha mṛtapatnīka eva vā //

### [1.2.49](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.49)

trayāṇāmāśramāṇāṃ tu gṛhastho yonirucyate /  
anye tamupajīvanti tasmācchreyān gṛhāśramī //

### [1.2.50](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.50)

aikāśramyaṃ gṛhasthasya trayāṇāṃ śrutidarśanāt /  
tasmād gārhasthyamevaikaṃ vijñeyaṃ dharmasādhanam //

### [1.2.51](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.51)

parityajedarthakāmau yau syātāṃ dharmavarjitau /  
sarvalokaviruddhaṃ ca dharmamapyācarenna tu //

### [1.2.52](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.52)

dharmāt saṃjāyate hyartho dharmāt kāmo 'bhijāyate /  
dharma evāpavargāya tasmād dharmaṃ samāśrayet //

### [1.2.53](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.53)

dharmaścārthaśca kāmaśca trivargastriguṇo mataḥ /  
sattvaṃ rajastamaśceti tasmāddharmaṃ samāśrayet //

### [1.2.54](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.54)

ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ /  
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ //

### [1.2.55](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.55)

yasmin dharmasamāyuktāvarthakāmau vyavasthitau /  
iha loke sukhī bhūtvā pretyānantyāya kalpate //

### [1.2.56](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.56)

dharmāt saṃjāyate mokṣo hyarthāt kāmo 'bhijāyate /  
evaṃ sādhanasādhyatvaṃ cāturvidhye pradarśitam //

### [1.2.57](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.57)

ya evaṃ veda dharmārthakāmamokṣasya mānavaḥ /  
māhātmyaṃ cānutiṣṭheta sa cānantyāya kalpate //

### [1.2.58](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.58)

tasmādarthaṃ ca kāmaṃ ca tyaktvā dharmaṃ samāśrayet /  
dharmāt saṃjāyate sarvamityāhurbrahmavādinaḥ //

### [1.2.59](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.59)

dharmeṇa dhāryate sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam /  
anādinidhanā śaktiḥ saiṣā brāhmī dvijottamāḥ //

### [1.2.60](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.60)

karmaṇā prāpyate dharmo jñānena ca na saṃśayaḥ /  
tasmājjñānena sahitaṃ karmayogaṃ samācaret //

### [1.2.61](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.61)

pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam /  
jñānapūrvaṃ nivṛttaṃ syāt pravṛttaṃ yadato 'nyathā //

### [1.2.62](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.62)

nivṛttaṃ sevamānastu yāti tat paramaṃ padam /  
tasmānnivṛttaṃ saṃsevyamanyathā saṃsaret punaḥ //

### [1.2.63](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.63)

kṣamā damo dayā dānamalobhastyāga eva ca /  
ārjavaṃ cānasūyā ca tīrthānusaraṇaṃ tathā //

### [1.2.64](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.64)

satyaṃ santoṣa āstikyaṃ śraddhā cendriyanigrahaḥ /  
devatābhyarcanaṃ pūjā brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ //

### [1.2.65](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.65)

āhiṃsā priyavāditvamapaiśunyamakalkatā /  
sāmāsikamimaṃ dharmaṃ cāturvarṇye 'bravīnmanuḥ //

### [1.2.66](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.66)

prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām /  
sthānamaindraṃ kṣatriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām //

### [1.2.67](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.67)

vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svadharmamanuvartatām /  
gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ paricāreṇa vartatām //

### [1.2.68](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.68)

aṣṭāśītisahastrāṇāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām /  
smṛtaṃ teṣāṃ tu yatsthānaṃ tadeva guruvāsinām //

### [1.2.69](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.69)

saptarṣoṇāṃ tu yatsthānaṃ smṛtaṃ tad vai vanaukasām /  
prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ sthānamuktaṃ svayaṃbhuvā //

### [1.2.70](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.70)

yatīnāṃ yatacittānāṃ nyāsināmūrdhvaretasām /  
hairaṇyagarbhaṃ tat sthānaṃ yasmānnāvartate punaḥ //

### [1.2.71](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.2.71)

yogināmamṛtaṃ sthānaṃ vyomākhyaṃ paramākṣaram /  
ānandamaiśvaraṃ dhāma sā kāṣṭhā sā parāgatiḥ //

_First 200 of 3,237 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1)_

## Linked texts (25)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.4.19) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mārkaṇḍeyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.markandeya.45.34) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.1.2.31) — Sanskrit
- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.1.49.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.16.1.7_9) — Sanskrit
- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.1.1.97) — Vyāsa, Sanskrit
- [Saurapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.saiva.saura.21.4) — Sanskrit
- [Narasiṃhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.narasimha.1.47) — Sanskrit
- [Devībhāgavatapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.sakta.devibhagavata.2.6.20) — Sanskrit
- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.3.34) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva.7.1.9.3.p26) — Vyāsa, Sanskrit
- [Yogacintāmaṇi (Śivānanda Sarasvatī)](https://indike.org/pramana/in.darsana.yoga.yogacintamani-sivananda-sarasvati.2.582) — Śivānanda Sarasvatī 1650, Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.382.71.p100) — Vyāsa, Sanskrit
- [Varāhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.2.25) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śaṅkhasmṛti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.upasmrti.sankhalikhita.sankha.1.2) — Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.kurmapurana.1.p4) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- [Ṭoḍarānanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.todarananda.5.6) — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- [Kṛtyamahārṇava](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.krtyamaharnava.1.p22) — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- [Vādāvalī](https://indike.org/pramana/in.darsana.suddhadvaita.later.vadavali.3.1-6.10) — Puruṣottama Pītāmbara 1668, Sanskrit
- [Yogasārasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.darsana.yoga.yogasarasangraha.p39) — Vijñānabhikṣu 1550, Sanskrit
- [Ācārasāra (Gadādhara)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.acarasara-gadadhara.1.p33) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.26.2) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Pūjāprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.pratistha.pujaprakasa.1.p11.1) — Mitramiśra, Sanskrit
- [Laukikanyāyasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.darsana.visistadvaita.later.laukikanyayasamgraha.3.45.21) — Raghunātha Varman 1825, Sanskrit
- [Ācāramayūkha](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.bhatta.acaramayukha.1.p10) — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1) · Pramāṇa
