<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Kurmapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma) › 2.12

# Kurmapurana 2.12: dvādaśo'dhyāyaḥ

Kūrmapurāṇa 2.12

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.12.64](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.64) — 1 part

### dvādaśo'dhyāyaḥ

### [2.12.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.1)

vyāsa uvāca  
śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarve vakṣyamāṇaṃ sanātanam /  
karmayogaṃ brāhmaṇānāmātyantikaphalapradam //

### [2.12.2](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.2)

āmnāyasiddhamakhilaṃ brihmaṇānupradarśitam /  
ṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ pūrvaṃ manurāha prajāpatiḥ //

### [2.12.3](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.3)

sarvapāpaharaṃ puṇyamṛṣisaṅghairniṣevitam /  
samāhitadhiyo yūyaṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama //

### [2.12.4](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.4)

kṛtopanayano vedānadhīyīta dvijottamāḥ /  
garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde svasūtroktavidhānataḥ //

### [2.12.5](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.5)

daṇḍī ca mekhalī sūtrī kṛṣṇājinadharo muniḥ /  
bhikṣāhāro guruhito vīkṣamāṇo gururmukham //

### [2.12.6](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.6)

kārpāsamupavītārthaṃ nirmitaṃ brahmaṇā purā /  
brāhmaṇānāṃ trivit sūtraṃ kauśaṃ vā vastrameva vā //

### [2.12.7](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.7)

sadopavītī caiva syāt sadā baddhaśikho dvijaḥ /  
anyathā yat kṛtaṃ karma tad bhavatyayathākṛtam //

### [2.12.8](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.8)

vasedavikṛtaṃ vāsaḥ kārpāsaṃ vā kaṣāyakam /  
tadeva paridhānīyaṃ śuklamacchidramuttamam //

### [2.12.9](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.9)

uttaraṃ tu samākhyātaṃ vāsaḥ kṛṣṇājinaṃ śubham /  
abhāve gavyamajinaṃ rauravaṃ vā vidhīyate //

### [2.12.10](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.10)

uddhṛtya dakṣiṇaṃ bāhuṃ savye bāhau samarpitam /  
upavītaṃ bhavennityaṃ nivītaṃ kaṇṭhasajjane //

### [2.12.11](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.11)

savyaṃ bāhuṃ samuddhṛtya dakṣiṇe tu dhṛtaṃ dvijāḥ /  
prācīnāvītamityuktaṃ pitrye karmaṇi yojayet //

### [2.12.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.12)

agnyagāre gavāṃ goṣṭhe home japye tathaiva ca /  
svādhyāye bhojane nityaṃ brāhmaṇānāṃ ca sannidhau //

### [2.12.13](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.13)

upāsane gurūṇāṃ ca saṃdhyayoḥ sādhusaṃgame /  
upavītī bhavennityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ //

### [2.12.14](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.14)

mauñjī trivṛt samā ślakṣaṇā kāryā viprasya mekhalā /  
muñjābhāve kuśenāhurgranthinaikena vā tribhiḥ //

### [2.12.15](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.15)

dhārayed bailvapālāśau daṇḍau keśāntakau dvijaḥ /  
yajñārhavṛkṣajaṃ vātha saumyamavraṇameva ca //

### [2.12.16](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.16)

sāyaṃ prātardvijaḥ saṃdhyāmupāsīta samāhitaḥ /  
kāmāllobhād bhayānmohāt tyaktena patito bhavet //

### [2.12.17](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.17)

agnikāryaṃ tataḥ kuryāt sāyaṃ prātaḥ prasannadhīḥ /  
snātvā saṃtarpayed devānṛṣīn pitṛgaṇāṃstathā //

### [2.12.18](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.18)

devatābhyarcanaṃ kuryāt puṣpaiḥ patreṇa vāmbubhiḥ /  
abhivādanaśīlaḥ syānnityaṃ vṛddheṣu dharmataḥ //

### [2.12.19](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.19)

asāvahaṃ bho nāmeti samyak praṇatipūrvakam /  
āyurārogyasiddhyarthaṃ tandrādiparivarjitaḥ //

### [2.12.20](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.20)

āyuṣṇān bhava saumyeti vācyo vipro 'bhivādane /  
akāraścāsya nāmno 'nte vācyaḥ pūrvākṣaraḥ plutaḥ //

### [2.12.21](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.21)

na kuryād yo 'bhivādasya dvijaḥ pratyabhivādanam /  
nābhivādyaḥ sa viduṣā yathā śūdrastathaiva saḥ //

### [2.12.22](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.22)

vyatyastapāṇinā kāryamupasaṃgrahaṇaṃ guroḥ /  
savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ //

### [2.12.23](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.23)

laukikaṃ vaidikaṃ cāpi tathādhyātmikameva vā /  
ādadīta yato jñānaṃ taṃ pūrvamabhivādayet //

### [2.12.24](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.24)

nodakaṃ dhārayed bhaikṣaṃ puṣpāṇi samidhastathā /  
evaṃvidhāni cānyāni na daivādyeṣu karmasu //

### [2.12.25](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.25)

brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchet kṣatrabandhumanāmayam /  
vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya śūdramārogyameva tu //

### [2.12.26](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.26)

upādhyāyaḥ pitā jyeṣṭho bhrātā caiva mahīpatiḥ /  
mātulaḥ śvaśurastrātā mātāmahapitāmahau /  
varṇajyeṣṭhaḥ pitṛvyaśca puṃso 'tra guravaḥ smṛtāḥ //

### [2.12.27](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.27)

mātā mātāmahī gurvo piturmātuśca sodarāḥ /  
śvaśrūḥ pitāmahījyeṣṭhā dhātrī ca guravaḥ striyaḥ //

### [2.12.28](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.28)

ityukto guruvargo 'yaṃ mātṛtaḥ pitṛto dvijāḥ /  
anuvartanameteṣāṃ manovākkāyakarmabhiḥ //

### [2.12.29](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.29)

guruṃ dṛṣṭvā samuttiṣṭhedabhivādya kṛtāñjaliḥ /  
naitairupaviśet sārdhaṃ vivadennātmakāraṇāt //

### [2.12.30](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.30)

jīvitārthamapi dveṣād gurubhirnaiva bhāṣaṇam /  
udito 'pi guṇairanyairgurudveṣī patatyadhaḥ //

### [2.12.31](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.31)

gurūṇāmapi sarveṣāṃ pūjyāḥ pañca viśeṣataḥ /  
teṣāmādyāstrayaḥ śreṣṭhāsteṣāṃ mātā supūjitā //

### [2.12.32](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.32)

yo bhāvayati yā sūte yena vidyopadiśyate /  
jyeṣṭho bhrātā ca bhartā ca pañcaite guravaḥ smṛtāḥ //

### [2.12.33](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.33)

ātmanaḥ sarvayatnena prāṇatyāgena vā punaḥ /  
pūjanīyā viśeṣeṇa pañcaite bhūtimicchatā //

### [2.12.34](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.34)

yāvat pitā ca mātā ca dvāvetau nirvikāriṇau /  
tāvat sarvaṃ parityajya putraḥ syāt tatparāyaṇaḥ //

### [2.12.35](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.35)

pitā mātā ca suprītau syātāṃ putraguṇairyadi /  
sa putraḥ sakalaṃ dharmamāpnuyāt tena karmaṇā //

### [2.12.36](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.36)

nāsti mātṛsamaṃ daivaṃ nāsti pitṛsamo guruḥ /  
tayoḥ pratyupakāro 'pi na kathañcana vidyate //

### [2.12.37](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.37)

tayornityaṃ priyaṃ kuryāt karmaṇā manasā girā /  
na tābhyāmananujñāto dharmamanyaṃ samācaret //

### [2.12.38](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.38)

varjayitvā muktiphalaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā /  
dharmasāraḥ samuddiṣṭaḥ pretyānantaphalapradaḥ //

### [2.12.39](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.39)

samyagārādhya vaktāraṃ visṛṣṭastadanujñayā /  
śiṣyo vidyāphalaṃ bhuṅkte pretya cāpadyate divi //

### [2.12.40](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.40)

yo bhrātaraṃ pitṛsamaṃ jyeṣṭhaṃ mūrkho 'vamanyate /  
tena doṣeṇa sa pretya nirayaṃ ghoramṛcchati //

### [2.12.41](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.41)

puṃsā vartmaniviṣṭena pūjyo bhartā tu sarvadā /  
yāti dātari loke 'smin upakārāddhi gauravam //

### [2.12.42](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.42)

yenarā bhartṛpiṇḍārthaṃ svān prāṇān saṃtyajanti hi /  
teṣāmathākṣayāṃllokān provāca bhagavān manuḥ //

### [2.12.43](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.43)

mātulāṃśca pitṛvyāṃśca śvaśurānṛtvijo gurūn /  
asāvahamiti brūyuḥ pratyutthāya yavīyasaḥ //

### [2.12.44](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.44)

avācyo dīkṣito nāmnā yavīyānapi yo bhavet /  
bhobhavatpūrvakaṃ tvenamabhibhāṣeta dharmavit //

### [2.12.45](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.45)

abhivādyāśca pūjyaśca śirasā vandya eva ca /  
brāhmaṇaḥ kṣatriyādyaiśca śrīkāmaiḥ sādaraṃ sadā //

### [2.12.46](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.46)

nābhivādyāstu vipreṇa kṣatriyādyāḥ kathañcana /  
jñānakarmaguṇopetā yadyapyete bahuśrutāḥ //

### [2.12.47](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.47)

brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ svasti kuryāditi sthitiḥ /  
savarṇeṣu savarṇānāṃ kāryamevābhivādanam //

### [2.12.48](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.48)

gururagnirdvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ /  
patireko guruḥ strīṇāṃ sarvatrābhyāgato guruḥ //

### [2.12.49](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.49)

vidyā karma vayo bandhurvittaṃ bhavati pañcamam /  
mānyasthānāni pañcāhuḥ pūrvaṃ pūrvaṃ gurūttarāt //

### [2.12.50](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.50)

pañcānāṃ triṣu varṇeṣu bhūyāṃsi balavanti ca /  
yatra syuḥ so 'tra mānārhaḥ śūdro 'pi daśamīṃ gataḥ //

### [2.12.51](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.51)

panthā deyo brāhmaṇāya striyai rājñe hyacakṣuṣe /  
vṛddhāya bhārabugnāya rogiṇe durbalāya ca //

### [2.12.52](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.52)

bhikṣāmāhṛtya śiṣṭānāṃ gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham /  
nivedya gurave 'śnīyād vāgyatastadanujñayā //

### [2.12.53](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.53)

bhavatpūrvaṃ cared bhaikṣyamupanīto dvijottamaḥ /  
bhavanmadhyaṃ tu rājanyo vaiśyastu bhavaduttaram //

### [2.12.54](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.54)

mātaraṃ vā svasāraṃ vā māturvā bhaginīṃ nijām /  
bhikṣeta bhikṣāṃ prathamaṃ yā cainaṃ na vimānayet //

### [2.12.55](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.55)

sajātīyagṛheṣveva sārvavarṇikameva vā /  
bhaikṣyasya caraṇaṃ proktaṃ patitādiṣu varjitam //

### [2.12.56](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.56)

vedayajñairahīnānāṃ praśastānāṃ svakarmasu /  
brahmacaryāhared bhaikṣaṃ gṛhebhyaḥ prayato 'nvaham //

### [2.12.57](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.57)

guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabandhuṣu /  
alābhe tvanyagehānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet //

### [2.12.58](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.58)

sarvaṃ vā vicared grāmaṃ pūrvoktānāmasaṃbhave /  
niyamya prayato vācaṃ diśastvanavalokayan //

### [2.12.59](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.59)

samāhṛtya tu tad bhaikṣaṃ yāvadarthamamāyayā /  
bhuñjīta prayato nityaṃ vāgyato 'nanyamānasaḥ //

### [2.12.60](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.60)

bhaikṣyeṇa vartayennityaṃ naikānnādī bhaved vratī /  
bhaikṣyeṇa vratino vṛttirupavāsasamā smṛtā //

### [2.12.61](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.61)

pūjayedaśanaṃ nityamadyāccaitadakutsayan /  
dṛṣṭvā hṛṣyet prasīdecca pratinandecca sarvaśaḥ //

### [2.12.62](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.62)

anārogyamanāyuṣyamasvargyaṃ cātibhojanam /  
apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ tasmāt tatparivarjayet //

### [2.12.63](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.63)

prāṅmukho 'nnāni bhuñjīta sūryābhimukha eva vā /  
nādyādudaṅmukho nityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ //

### [2.12.64](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.64)

prakṣālya pāṇipādau ca bhuñjāno dvirupaspṛśet /  
śucau deśe samāsīno bhuktvā ca dvirupaspṛśet //

### [2.12.64.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12.64.p1)

itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge dvādaśo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (12)

- [Padmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.padma.3.51.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Mānava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.manu.2.42) — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- [Vallālacarita](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.vallalacarita.2.16.1) — Ānandabhaṭṭa 1510, Sanskrit
- [Narasiṃhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.vaisnava.narasimha.58.23) — Sanskrit
- [Kṛtyakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.krtyakalpataru.1.p679) — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Smṛticandrikā](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.smrticandrika.27.p96) — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- [Nityācārapradīpa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.ahnika.nityacarapradipa.5.p185) — Narasiṃha Vājapeyin, Sanskrit
- [Madanapārijāta](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.madanaparijata.1.31.p1.8) — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit
- [Ācārasāra (Gadādhara)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.acarasara-gadadhara.6.p3) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- [Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.samskara.samskararatnamala.16.6.p1.3) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.34.4.1) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Ācārabhūṣaṇa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.acara.acarabhusana.6.p1.10) — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.12) · Pramāṇa
