<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Kurmapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma) › 2.1

# Kurmapurana 2.1: prathamo'dhyāyaḥ

Kūrmapurāṇa 2.1

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.1.53](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.53) — 1 part

### prathamo'dhyāyaḥ

### [2.1.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.1)

ṛṣaya ūcuḥ  
bhavatā kathitaḥ samyak sargaḥ svāyaṃbhuvastataḥ /  
brahmāṇḍasyāsya vistāro manvantaraviniścayaḥ //

### [2.1.2](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.2)

tatreśvareśvaro devo varṇibhirdharmatatparaiḥ /  
jñānayogaratairnityamārādhyaḥ kathitastvayā //

### [2.1.3](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.3)

tadvadāśeṣasaṃsāraduḥ khanāśamanuttamam /  
jñānaṃ brahmaikaviṣayaṃ yena paśyema tatparam //

### [2.1.4](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.4)

tvaṃ hi nārāyaṇātsākṣāt kṛṣṇadvaipāyanāt prabho /  
avāptākhilavijñānastattvāṃ pṛcchāmahe punaḥ //

### [2.1.5](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.5)

śrutvā munīnāṃ tad vākyaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum /  
sūtaḥ paurāṇikaḥ smṛtvā bhāṣituṃ hyupacakrame //

### [2.1.6](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.6)

athāsminnantare vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam /  
ājagāma muniśreṣṭhā yatra satraṃ samāsate //

### [2.1.7](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.7)

taṃ dṛṣṭvā vedavidvāṃsaṃ kālameghasamadyutim /  
vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ praṇemurdvijapuṅgavāḥ //

### [2.1.8](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.8)

papāta daṇḍavad bhūmau dṛṣṭvāsau romaharṣaṇaḥ /  
pradakṣiṇīkṛtya guruṃ prāñjaliḥ pārśvago 'bhavat //

### [2.1.9](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.9)

pṛṣṭāste 'nāmayaṃ viprāḥ śaunakādyā mahāmunim /  
samāśvāsyāsanaṃ tasmai tadyogyaṃ samakalpayan //

### [2.1.10](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.10)

athaitānabravīd vākyaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ /  
kaccinna tapaso hāniḥ svādhyāyasya śrutasya ca //

### [2.1.11](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.11)

tataḥ sa sūtaḥ svaguruṃ praṇamyāha mahāmunim /  
jñānaṃ tad brahmaviṣayaṃ munīnāṃ vaktumarhasi //

### [2.1.12](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.12)

ime hi munayaḥ śāntāstāpasā dharmatatparāḥ /  
śuśrūṣā jāyate caiṣāṃ vaktumarhasi tattvataḥ //

### [2.1.13](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.13)

jñānaṃ vimuktidaṃ divyaṃ yanme sākṣāt tvayoditam /  
munīnāṃ vyāhṛtaṃ pūrvaṃ viṣṇunā kūrmarūpiṇā //

### [2.1.14](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.14)

śrutvā sūtasya vacanaṃ muniḥ satyavatīsutaḥ /  
praṇamya śirasā rudraṃ vacaḥ prāha sukhāvaham //

### [2.1.15](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.15)

vyāsa uvāca  
vakṣye devo mahādevaḥ pṛṣṭo yogīśvaraiḥ purā /  
sanatkumārapramukhaiḥ svayaṃ yatsamabhāṣata //

### [2.1.16](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.16)

sanatkumāraḥ sanakastathaiva ca sanandanaḥ /  
aṅgirā rudrasahito bhṛguḥ paramadharmavit //

### [2.1.17](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.17)

kaṇādaḥ kapilo yogī vāmadevo mahāmuniḥ /  
śukro vasiṣṭho bhagavān sarve saṃyatamānasāḥ //

### [2.1.18](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.18)

parasparaṃ vicāryaite saṃśayāviṣṭacetasaḥ /  
taptavantastapo ghoraṃ puṇye badarikāśrame //

### [2.1.19](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.19)

apaśyaṃste mahāyogamṛṣiṃ dharmasutaṃ śucim /  
nārāyaṇamanādyantaṃ nareṇa sahitaṃ tadā //

### [2.1.20](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.20)

saṃstūya vividhaiḥ stotraiḥ sarve vedasamudbhavaiḥ /  
praṇemurbhaktisaṃyuktā yogino yogavittamam //

### [2.1.21](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.21)

vijñāya vāñchitaṃ teṣāṃ bhagavānapi sarvavit /  
prāha gambhīrayā vācā kimarthaṃ tapyate tapaḥ //

### [2.1.22](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.22)

abruvan hṛṣṭamanaso viśvātmānaṃ sanātanam /  
sākṣānnārāyaṇaṃ devamāgataṃ siddhisūcakam //

### [2.1.23](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.23)

vayaṃ saṃśayamāpannāḥ sarve vai brahmavādinaḥ /  
bhavantamekaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ puruṣottamam //

### [2.1.24](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.24)

tvaṃ hi tad vettha paramaṃ sarvajño bhagavānṛṣiḥ /  
nārāyaṇaḥ svayaṃ sākṣāt purāṇo 'vyaktapūruṣaḥ //

### [2.1.25](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.25)

nahyanyo vidyate vettā tvāmṛte parameśvara /  
śuśrūṣāsmākamakhilaṃ saṃśayaṃ chettumarhasi //

### [2.1.26](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.26)

kiṃ kāraṇamidaṃ kṛtsnaṃ ko 'nusaṃsarate sadā /  
kaścidātmā ca kā muktiḥ saṃsāraḥ kiṃnimittakaḥ //

### [2.1.27](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.27)

kaḥ saṃsārayatīśānaḥ ko vā sarvaṃ prapaśyati /  
kiṃ tat parataraṃ brahma sarvaṃ no vaktumarhasi //

### [2.1.28](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.28)

evamukte tu munayaḥ prāpaśyan puruṣottamam /  
vihāya tāpasaṃ rūpaṃ saṃsthitaṃ svena tejasā //

### [2.1.29](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.29)

vibhrājamānaṃ vimalaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam /  
śrīvatsavakṣasaṃ devaṃ taptajāmbūnadaprabham //

### [2.1.30](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.30)

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ śārṅgahastaṃ śriyāvṛtam /  
na dṛṣṭastatkṣaṇādeva narastasyaiva tejasā //

### [2.1.31](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.31)

tadantare mahādevaḥ śaśāṅkāṅkitaśekharaḥ /  
prasādābhimukho rudraḥ prādurāsīnmaheśvaraḥ //

### [2.1.32](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.32)

nirīkṣya te jagannāthaṃ trinetraṃ candrabhūṣaṇam /  
tuṣṭuvurhṛṣṭamanaso bhaktyā taṃ parameśvaram //

### [2.1.33](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.33)

jayeśvara mahādeva jaya bhūtapate śiva /  
jayāśeṣamunīśāna tapasābhiprapūjita //

### [2.1.34](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.34)

sahasramūrte viśvātman jagadyantrapravartaka /  
jayānanta jagajjanmatrāṇasaṃhārakāraṇa //

### [2.1.35](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.35)

sahasracaraṇeśāna śaṃbho yogīndravandita /  
jayāmbikāpate deva namaste parameśvara //

### [2.1.36](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.36)

saṃstuto bhagavānīśastryambako bhaktavatsalaḥ /  
samāliṅgya hṛṣīkeśaṃ prāha gambhīrayā girā //

### [2.1.37](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.37)

kimarthaṃ puṇḍarīkākṣa munīndrā brahmavādinaḥ /  
imaṃ samāgatā deśaṃ kiṃ vā kāryaṃ mayācyuta //

### [2.1.38](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.38)

ākarṇya bhagavadvākyaṃ devadevo janārdanaḥ /  
prāha devo mahādevaṃ prasādābhimukhaṃ sthitam //

### [2.1.39](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.39)

ime hi munayo deva tāpasāḥ kṣīṇakalmaṣāḥ /  
abhyāgatā māṃ śaraṇaṃ samyagdarśanakāṅkṣiṇaḥ //

### [2.1.40](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.40)

yadi prasanno bhagavān munīnāṃ bhāvitātmanām /  
sannidhau mama tajjñānaṃ divyaṃ vaktumihārhasi //

### [2.1.41](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.41)

tvaṃ hi vettha svamātmānaṃ na hyanyo vidyate śiva /  
tatastvamātmanātmānaṃ munīndrebhyaḥ pradarśaya //

### [2.1.42](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.42)

evamuktvā hṛṣīkeśaḥ provāca munipuṅgavān /  
pradarśayan yogasiddhiṃ nirīkṣya vṛṣabhadhvajam //

### [2.1.43](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.43)

saṃdarśanānmaheśasya śaṅkarasyātha śūlinaḥ /  
kṛtārthaṃ svayamātmānaṃ jñātumarhatha tattvataḥ //

### [2.1.44](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.44)

praṣṭumarhatha viśveśaṃ pratyakṣaṃ purataḥ sthitam /  
mamaiva sannidhāveṣa yathāvad vaktumīśvaraḥ //

### [2.1.45](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.45)

niśamya viṣṇuvacanaṃ praṇamya vṛṣabhadhvajam /  
sanatkumārapramukhāḥ pṛcchanti sma maheśvaram //

### [2.1.46](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.46)

athāsminnantare divyamāsanaṃ vimalaṃ śivam /  
kimapyacintyaṃ gaganādīśvarārhaṃ samudbabhau //

### [2.1.47](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.47)

tatrāsasāda yogātmā viṣṇunā saha viśvakṛt /  
tejasā pūrayan viśvaṃ bhāti devo maheśvaraḥ //

### [2.1.48](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.48)

taṃ te devādideveśaṃ śaṅkaraṃ brahmavādinaḥ /  
vibhrājamānaṃ vimale tasmin dadṛśurāsane //

### [2.1.49](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.49)

yaṃ prapaśyantiyogasthāḥ svātmanyātmānamīśvaramā /  
ananyatejasaṃ śāntaṃ śivaṃ dadṛśire kila //

### [2.1.50](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.50)

yataḥ prasūtirbhūtānāṃ yatraitat pravilīyate /  
tamāsanasthaṃ bhūtānāmīśaṃ dadṛśire kila //

### [2.1.51](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.51)

yadantarā sarvametad yato 'bhinnamidaṃ jagat /  
sa vāsudevamāsīnaṃ tamīśaṃ dadṛśuḥ kila //

### [2.1.52](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.52)

provāca pṛṣṭo bhagavān munīnāṃ parameśvaraḥ /  
nirīkṣya puṇḍarīkākṣaṃ svātmayogamanuttamam //

### [2.1.53](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.53)

tacchṛṇudhvaṃ yathānyāyamucyamānaṃ mayānaghāḥ /  
praśāntamānasāḥ sarve jñānamīśvarabhāṣitam //

### [2.1.53.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1.53.p1)

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) prathamo 'dhyāyaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.2.1) · Pramāṇa
