Kurmapurana (Ananta Gokhale) 13
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 13
- Language
- Sanskrit
13.p1
sūta uvāca | aditiḥ suṣuve putramādityaṃ kaśyapātprabhum | tasyādityasya caivāsīdbhāryāṇāntu catuṣṭayam || saṃjñā rājñī prabhā chāyā putrāṃstāsānnibodhata | saṃjñā tvāṣṭrī† tu suṣuve sūryyānmanumanuttamam || yamañca yamunāñcaiva rājñī‡ revantameva ca | prabhā prabhātamādityā chāyā sāvarṇimātmajam§ || śaniñca tapatīñcaiva viṣṭiñcaiva¶ yathākramam | manostu prathamasyāsannava putrāstu tatsamāḥ || ikṣvākuścaiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryyātireva ca | nariṣyantaśca nābhāgo hyariṣṭaḥ karuṣakastathā || pṛṣadhraśca mahātejā|| navaite śakrasannibhāḥ | ilā jyeṣṭhā variṣṭhā ca somavaṃśaṃ vyavarddhayat
13.p2
budhasya gatvā bhavanaṃ somaputreṇa saṅgatā | asūta somajāddevī purūravasamuttamam || pitṝṇāṃ tṛptikarttāraṃ budhāditi hi naḥ śrutam | prāpya putraṃ suvimalaṃ sudyumna iti viśrutam || ilā putratrayaṃ lebhe punaḥ strītvamavindata | utkalañca gayañcaiva vinatañca tathaiva ca || sarvve te'pratimaprakhyāḥ prapannāḥ kamalodbhavam | ikṣvākoścābhavadvīro vikukṣirnāma pārthivaḥ || jyeṣṭhaputraḥ sa tasyāsīddaśa pañca ca tatsutāḥ | teṣāṃ jyeṣṭhaḥ kakutstho'bhūtkākutsthastu suyodhanaḥ || suyodhanātpṛthuḥ śrīmānviśvakaśca pṛthoḥ sutaḥ | viśvakādārdrako dhīmānyuvanāśvaśca tatsutaḥ || sa gokarṇaṃ manuprāpya yuvanāśvaḥ pratāpavān | dṛṣṭvāsau gautamaṃ vipraṃ tapantamanlaprabham || praṇamya daṇḍavadbhūtau putrakāmo mahīpatiḥ | apṛcchatkarmaṇā kena dhārmrikaṃ prāpnuyātsutam || gautama uvāca | ārādhya puruṣaṃ pūrvvaṃ† nārāyaṇamanāmayam | anādinidhanaṃ devandhārmikaṃ prāpnuyātsutam
13.p3
tasya putraḥ svayaṃ brahmā pautraḥ syānnīlalohitaḥ | tamādikṛṣṇamīśānamārādhyāpnoti satsutam || na yasya bhagavān brahmā prabhāvaṃ vetti tattvataḥ | tamārādhya hṛṣīkeśaṃ prāpnuyāddhārmikaṃ sutam† || sa gautamavacaḥ śrutvā yuvanāśvo mahīpatiḥ | ārādhayan hṛṣīkeśaṃ vāsudevaṃ sanātanam || tasya putro'bhavadvīraḥ sāvastiriti‡ viśrutaḥ | nirmitā yena sāvastiḥ§ gaur̤adeśe mahāpurī || tasmācca vṛhadaśvo'bhūttasmātkuvalayāśvakaḥ | dhundhumāraḥ samabhavat¶ dhundhuṃ hatvā mahāsuram
13.p4
dhundhumārasya tanayāstrayaḥ proktā dvijottamāḥ | dṛḍhāśvaścaiva daṇḍāśvaḥ kapilāśvastathaiva ca || dṛḍhāśvasya pramodastu haryaśvastasya cātmajaḥ† | haryaśvasya nikumbhastu nikumbhātsaṃhatāśvakaḥ || kṛtāśvo'tha raṇāśvaśca saṃhatāśvasya vai sutau | yuvanāśvo raṇāśvasya śakratulyabalo yudhi || kṛtvā tu vāruṇīmiṣṭiṃ‡mṛṣīṇāṃ vai prasādataḥ | lebhe tvapratimaṃ putraṃ viṣṇubhaktamanuttamam || māndhātāraṃ mahāprājñaṃ sarvvaśastrabhṛtāṃ varam | māndhātuḥ purukutso'bhūdambarīṣaśca vīryyavān || mucukundaśca puṇyātmā sarvve śakrasamā yudhi | ambarīṣasya dāyādo yuvanāśvo'paraḥ smṛtaḥ || harito yuvanāśvasya hāritastatsuto'bhavat | purukutsasya dāyādastrasadasyurmahāyaśāḥ || narmmadāyāṃ samutpannaḥ sambhūtistatsutaḥ smṛtaḥ | viṣṇuvṛddhaḥ sutastasya tvanarakyo'bhavattataḥ§ || bṛhadaśvo'naraṇyasya haryyaśvastatsuto'bhavat || so'tīva dhārmmiko rājā karddamasya prajāpateḥ
13.p5
prasādāddhārmikaṃ putraṃ lebhe sūryyaparāyaṇam || sa tu sūryyaṃ samabhyarcya rājā vasumanāḥ śubham | lebhe tvapratimaṃ putraṃ tridhanvānamarindamam || ayajaccāśvamedhena śatrūñjitvā dvijottamāḥ | svādhyāyavāndānaśīlastitīrṣurddharmatatparaḥ || ṛṣayastu samājagmuryajñavāṭaṃ mahātmanaḥ | vasiṣṭhakaśyapamukhā devāścendrapurogamāḥ || tān praṇamya mahārājaḥ papraccha vinayānvitaḥ | samāpya vidhivadyajñaṃ vasiṣṭhādīndvijottamān || vasumanā uvāca | kiṃ hi śreyaskarataraṃ loke'smin brāhmaṇarṣabhāḥ | yajñastapo vā sanyāsro brūta me sarvvavedinaḥ || vasiṣṭha uvāca | adhītya vedānvidhivatsutāṃcotpādya yatnataḥ | iṣṭvā yajñeśvaraṃ yajñairgacchedanamayātmavān || pulastya uvāca | ārādhya tapasā devaṃ yoginamparameśvaram† | pravrajedvidhivadyajñairiṣṭvā pūrvvaṃ surottamān || pulaha uvāca | yamāhurekaṃ puruṣaṃ purāṇamparameśvaram
13.p6
tamārādhya sahasrāṃśrttapaso mokṣamavāpnuyāt || jamadagniruvāca | ajo viśvasya karttā yo jagadvījaṃ sanātanaḥ | antaryāmī ca bhūtānāṃ sa devastapasejyate || viśvāmitra uvāca | yo'gniḥ sarvvātmako'nantaḥ svayambhūviśvatomukhaḥ | sa rudrastapasogryeṇa pūjyate netarairmakhaiḥ || bharadvāja uvāca | yo yajñairijyate devo vāsudevaḥ† sanātanaḥ | sa sarvvadaivatatanuḥ pūjyate parameśvaraḥ || atriruvāca | yataḥ sarvvamidaṃ jātaṃ yasyāpatyaṃ prajāpatiḥ | tapaḥ sumahadāsthāya pūjyate sa maheśvaraḥ || gautama uvāca | yataḥ pradhānapuruṣau yasya śaktiridaṃ‡ jagat | sa devadevastapasā pūjanīyaḥ sanātanaḥ || kaśyapa uvāca | sahasranayano devaḥ sākṣī śambhuḥ prajāpatiḥ | prasīdati mahāyogī pūjitastapasā paraḥ
13.p7
kraturuvāca | prāptādhyayanayajñasya labdhaputrasya caiva hi | nāntareṇa tapaḥ kaściddharmmaḥ śāstreṣu dṛśyate || ityākarṇya sa rājarṣistān praṇamyātihṛṣṭadhīḥ | visarjayitvā saṃ shape pūjya tridhanvānamathābravīt || ārādhayiṣye tapasā devamekākṣarāhvayam | prāṇaṃ bṛhantaṃ puruṣamādityāntarasaṃsthitam || tvantu dharmmarato nityaṃ pālayaitadatandritaḥ | cāturvarṇyasamāyuktamaśeṣaṃ kṣitimaṇḍalam || evamuktvā sa tadrājyaṃ nidhāyātmabhave nṛpaḥ | jagāmāraṇyamanaghastapastaptumanuttamam || himavacchikhare ramye devadāruvanāśraye | kandamūlaphalāhārairutpannairayajatsurān || saṃvatsaraśataṃ sāyantaponirdhūtakalviṣaḥ† | jajāpa manasā devīṃ sāvitrīṃ vedamātaram‡ || tasyaivantapato' devaḥ svayambhūḥ parameśvaraḥ | hiraṇyagarbho viśvātmā¶ taṃ deśamagamatsvayam
13.p8
dṛṣṭvā devaṃ samāyāntaṃ brahmāṇaṃ viśvatomukham | nanāma śirasā tasya pādayornāma kīrttayan || namo devādhidevāya brahmaṇe paramātmane | hiraṇyamūrttaye tubhyaṃ sahasrākṣāya vedhase || namo dhātre vidhātre ca namo devātmamūrttaye | sāṃkhyayogādhigamyāya namaste jñānamūrttaye || namastrimūrttaye tubhyaṃ sraṣṭre sarvvārthavedine | puruṣāya purāṇāya yogināṃ gurave namaḥ || tataḥ prasanno bhagavānviriñco viśvabhāvanaḥ | varaṃ varaya bhadrante varado'smītyabhāṣata || rājovāca | japeyandevadeveśa gāyatrīṃ vedamātaram | bhūyo varṣaśataṃ sāgrantāvadāyarbhavenmama || bāḍhamityāha viśvātmā samālokya narādhipam | spṛṣṭvā karābhyāṃ suprītastatraivāntaradhīyata || so'pi labdhavaraḥ śrīmāñjajāpātiprasannadhīḥ | śāntastrisavaṇasnāyī kandamūlaphalāśanaḥ || tasya pūrṇe varṣaśate bhagavānugradīdhitiḥ | prādurāsīnmahāyogī bhānormaṇḍalamadhyagaḥ || taṃ dṛṣṭvā vedavapuṣaṃ† maṇḍalasthaṃ sanātanam
13.p9
svayambhuvamanādyantaṃ brahmāṇaṃ vismayaṅgataḥ || tuṣṭāva vaidikairmantraiḥ sāvitryā ca viśeṣataḥ | kṣaṇādapaśyatpuruṣaṃ tameva parameśvaram || caturmukhaṃ jaṭāmaulimaṣṭahastaṃ trilocanam | candrāvayavalakṣmāṇaṃ naranārītanuṃ haram || bhāsayantaṃ jagatkṛtsnaṃ nīlakaṇṭhaṃ svaraśmibhiḥ | raktāmbaradharaṃ raktaṃ raktamālyānulepanam || tadbhāvabhāvito dṛṣṭvā sadbhāvena pareṇa hi | nanāma śirasā rudraṃ sāvitryā tena caiva hi || namaste nīlakaṇṭhāya bhāsvate parameṣṭhine | trayīmayāya rudrāya kālarūpāya hetave || tadā prāha mahādevo rājānaṃ prītamānasaḥ | imāni me rahasyāni nāmāni śṛṇu cānagha || sarvvavedeṣu gītāni saṃsāraśamanāni tu | namaḥ kuruṣva nṛpate† ebhirmāṃ satataṃ śuciḥ || adhīṣva śatarudrīyaṃ yajuṣāṃ sāramuddhṛtam | japasvānanyacetasko‡ mayyāsaktamanā nṛpa || brahmacārī nirāhāro bhasmaniṣṭhaḥ samāhitaḥ | japedāmaraṇādrudraṃ sa yāti paramaṃ padam
13.p10
ityuktvā bhagavānrudro bhaktānugrahakāmyayā | punaḥ saṃvatsaraśataṃ rājñe hyāyurakalpayat || dattvāsmai tatparaṃ jñānaṃ vairāgyaṃ parameśvaraḥ | kṣaṇādantardadhe rudrastadadbhutamivābhavat || rājāpi tapasā rudraṃ jajāpānanyamānasaḥ | bhasmacchannastriṣavaṇaṃ snātvā śāntaḥ samāhitaḥ || japatastasya nṛpateḥ pūrṇe varṣaśate punaḥ | yogapravṛttirabhavatkālātkālaparaṃ† padam || viveśaitadvedasāraṃ‡ sthānaṃ vai parameṣṭhinaḥ | bhānoḥ samagraḍalaṃ§ śubhraṃ tato yāto maheśvaram || yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi rājñaścaritamuttamam | sarvvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate
13.p11
iti śrīkūrmapurāṇe rājavaṃśakīrttane viṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (11)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Saurapurāṇa — Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit