Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 18

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 18

Language
Sanskrit

18.p1

sūta uvāca | praviśya meruśikharaṃ kailāsaṃ kanakaprabham | rarāma† bhagavāntsomaḥ keśavena maheśvaraḥ || apaśyaṃste mahātmānaṃ kailāsagirivāsinaḥ | pūjayāñcakrire kṛṣṇaṃ devadevamivācyutam || caturbāhumudārāṅgaṃ kālameghasamaprabham | kirīṭinaṃ śārṅgapāṇiṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam

18.p2

dīrghabāhuṃ viśālākṣaṃ pītavāsasamacyutam | dadhānamurasā mālāṃ vaijayantīmanuttamām | bhrājamānaṃ śriyā devyā yuvānamatikomalam | padmāṅghriṃ padmayanaṃ sasmitaṃ sadgatipradam || kadācittatra līlārthaṃ devakīnandavardhanaḥ | bhrājamānaḥ śriyā kṛṣṇaścacāra girikandaram || gandharvāpsarasāṃ mukhyā nāgakanyāśca kṛtsnaśaḥ | siddhā yakṣāśca gandharvā devāstacca jaganmayam | dṛṣṭāścaryyamparaṃ gatvā harṣādutphullalocanāḥ | mumucuḥ puṣpavarṣāṇi tasya mūrdhni mahātmanaḥ || gandharvvakanyakā divyāstadvadapsaraso† varāḥ | dṛṣṭvā cakamire kṛṣṇaṃ susutaṃ śucibhūṣaṇāḥ‡ || kāścidgāyanti vividhaṃ gānaṃ§ gītaviśāradāḥ | samprekṣya devakīsūnuṃ sundaraṃ kāmamohitāḥ || kāścidvilāsabahulā nṛtyanti sma tadagrataḥ | samprekṣya sasmitaṃ kāścitpapustadvadanāmṛtam || kāścidbhūṣaṇavaryāṇi svāṅgādādātha sādaram

18.p3

bhūṣayāñcakrire kṛṣṇaṃ kanyā lokavibhūṣaṇam || kāścidbhūṣaṇavaryāṇi samādāya tadaṅgataḥ | svātmānaṃ bhūṣayāmāsuḥ svātmanairapi mādhavam || kācidāgatya kṛṣṇasya samīpaṃ kāmamohitā | cucumba vadanāmbhojaṃ harermugdhamṛgekṣaṇā || pragṛhya kācidgovindaṃ† kareṇa bhavanaṃ svakam | prāpayāmāsa lokādiṃ māyayā tasya mohitā || tāsāṃ sa bhagavān kṛṣṇaḥ kāmān kamalalocanaḥ | bahūni kṛtvā rūpāṇi pūrayāmāsa līlayā || evaṃ vai‡ suciraṃ kālandevedevapure hariḥ | reme nārāyaṇaḥ śrīmānmāyayā mohayañjagat || gate bahutiye kāle dvāravatyā§ nivāsinaḥ | babhūvurvikalā bhītā govindavirahe janāḥ || tataḥ suparṇo balavānpūrvvameva visarjitaḥ | sa kṛṣṇaṃ mārgamāṇastu himavantaṃ yayau girim¶ || adṛṣṭvā tatra govindaṃ praṇamya śirasā munim | ājagāmopamanyuṃ taṃ purīṃ dvāravatīṃ punaḥ

18.p4

tadantare mahādaityā rākṣasāścātibhīṣaṇāḥ | ājagmurdvārakāṃ śubhrāṃ bhīṣayantaḥ sahasraśaḥ || sa tānsuparṇo balavān kṛṣṇatulyaparākramaḥ | hatvā yuddhena mahatā rakṣati sma purīṃ śubhām || etasminneva kāle tu nāradobhagavānṛṣiḥ | dṛṣṭvā kailāsaśikhare kṛṣṇaṃ dvāravatīṃ gataḥ || te† dṛṣṭvā nāradamṛṣiṃ sarvve tatra nivāsinaḥ | procurnārāyaṇo nāthaḥ kvāste bhagavānhariḥ || sa tānuvāca bhagavānkailāsaśikhare hariḥ | ramate'dya mahāyogī taṃ dṛṣṭvāhamihāgataḥ || tasyopaśrutya vacanaṃ suparṇaḥ patatāṃ varaḥ | jagāmākāśago viprāḥ kailāsaṃ girimṛttamam || dadarśa devakīsūnuṃ bhavane ratnamaṇḍite | tatrāsanasthaṃ‡ govindaṃ devadevāntike harim | upāsyamānamamarairdivyastrībhiḥ samantataḥ | mahādevagaṇaiḥ siddhairyogibhiḥ parivāritam || praṇamya daṇḍavadbhūmau suparṇaḥ śaṅkaraṃ śivam | nivedayāmāsa hariṃ pravṛttaṃ dvārakāpure || tataḥ praṇamya śirasā śaṅkaraṃ nīlalohitam

18.p5

ājagāma purīṃ kṛṣṇaḥ so'nujñāto hareṇa tu || āruhya kaśyapasutaṃ strīgaṇairabhipūjitaḥ | vacobhiramṛtāsvādairmānito madhusūdanaḥ || vīkṣya yāntamamitraghnaṃ gandharvāpsarasāṃ varāḥ | anvagacchanmahāyogaṃ śaṅkhacakragadādharam || visarjayitvā viśvātmā sarvā evāṅganā hariḥ | yayau sa tūrṇaṃ govindo divyāṃ dvāravatīṃ purīm || gate deve'suraripau na kāminyo munīśvarāḥ |† niśeva candrarahitā vinā tena cakāśire || śrutvā paurajanāstūrṇaṃ kṛṣṇāgamanamuttamam | maṇḍayāñcakrire divyāṃ purīṃ dvāravatīṃ śubhām || patākābhirviśālābhirdhvajairantarbahiḥkṛtaiḥ‡ | mālādibhiḥ§ purīṃ ramyāṃ bhūṣayāñcakrire janāḥ || avādayanta vividhānvāditrānmadhurasvanān | śaṅkhān sahasraśo dadhmurvīṇāvādānvitenire || praviṣṭamātre govinde purīṃ dvāravatīṃ śubhām | agāyanmadhuraṃ gānaṃ striyo yauvanaśobhitāḥ

18.p6

dṛṣṭvā nanṛturīśānaṃ sthitāḥ prāsādamūrddhasu | mumucuḥ puṣpavarṣāṇi vasudevasutopari || praviśya bhagavān kṛṣṇastvāśīrvvādābhivarddhitaḥ | varāsane mahāyogī bhāti devībhiranvitaḥ || suramye maṇḍape śubhre śaṅkhādyaiḥ parivāritaḥ | ātmajairbhito mukhyaiḥ strīsahasraiśca saṃvṛtaḥ || tatrāsanavare ramye jāmbavatyā sahācyutaḥ | bhrājate comayā devo yathā devyā samanvitaḥ || ājagmurdevagandharvā draṣṭuṃ lokādimavyayam | maharṣayaḥ pūrvvajātā mārkaṇḍeyādayo dvijāḥ || tataḥ sa bhagavān kṛṣṇo† mārkaṇḍeyaṃ samāgatam | nanāmotthāya śirasā svāsanañca dadau hariḥ‡ || saṃpūjya tānṛṣigaṇān praṇāmena sahānugaḥ |§ visarjayāmāsa harirdattvā tadabhivāñchitān¶ || tadā madhyāhnasamaye devadevaḥ svayaṃ hariḥ | snātaḥ|| śuklāmbaro bhānumupatiṣṭhan kṛtāñjaliḥ

18.p7

jajāpa jāpyaṃ vidhivannekṣamāṇo divākaram || tarpayāmāsa deveśo devān pitṛgaṇānmunīn || praviśya devabhavanaṃ mārkaṇḍeyena caiva hi | pūjayāmāsa liṅgasthaṃ bhūteśaṃbhūtibhūṣaṇam || samāpya niyamaṃ sarvvaṃ niyantā sa svayaṃ nṛṇām | bhojayitvā munivaraṃ brāhmaṇānabhipūjya ca | kṛtvātmayogaṃ viprendrā mārkaṇḍeyena cācyutaḥ | kathāmpaurāṇikīṃ puṇyāṃ cakre putrādibhirvṛtaḥ || athaitatsarvvamakhilaṃ dṛṣṭvā karmma mahāmuniḥ | mārkaṇḍeyo hasannakṣṇāṃ babhāṣe madhuraṃ vacaḥ || mārkaṇḍeya uvāca | kaḥ samārādhyate devo bhavatā karmmabhiḥ śubhaiḥ | brūhi tvaṃ karmmabhiḥ pūjyo yogināṃ dhyeya eva ca || tvaṃ hi tatparamaṃ brahma nirvāṇamamalampadam† | bhārāvataraṇārthāya jāto vṛṣṇikule prabhuḥ‡ || tamabravīnmahābāhuḥ§ kṛṣṇo brahmavidāṃ varaḥ | śṛṇvatāmeva putrāṇāṃ sarvveṣāṃ prahasanniva

18.p8

śrībhagavānuvāca| bhavatā kathitaṃ sarvvaṃ tathyameva na saṃśayaḥ| tathāpi devamīśānaṃ pūjayāmi sanātanam || na me viprāsti karttavyaṃ nānavāptaṃ kathañcana | pūjayāmi tathāpīśañjñānanvai paramaṃ śivam || na vai paśyanti te devaṃ māyamā mohitā janāḥ | tatastaivātmano mūlaṃ† jñāpayan pūjayāmi tam‡ || na ca liṅgārccanātpuṇyaṃ loke durgatināśanam§ | tathā¶ liṅge hitāyaiṣāṃ lokānāṃ pūjayecchivam || yo'hantalliṅgamṛtyāhurvedavādavido janāḥ | tato'hamātma mīśānaṃ pūjayāmyatmanaiva tat || tasyaiva paramā mūrttistanmayo'haṃ na saṃśayaḥ | nāvayorvidyate bhedo vedeṣvetanna saṃśayaḥ || eṣa devo mahādevaḥ sadā saṃsārabhīrubhiḥ| yājyaḥ†† pūjyaśca vandyaśca jñeyo liṅge maheśvaraḥ

18.p9

mārkaṇḍeya uvāca | kiṃ talliṅgaṃ suraśreṣṭha liṅge saṃpūjyate ca kaḥ | brūhi kṛṣṇa viśālākṣa gahanaṃ hyetaduttamam || śrībhagavānuvāca | avyaktaṃ liṅgamityāhurānandaṃ jyotirakṣayam | vedā maheśvarandevamāhurliṅginamavyayam || purā caikārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame | prabodhārthaṃ brahmaṇo me prādurbhūto mahāśivaḥ || tasmātkālātsamārabhya brahmā cāhaṃ sadaiva hi | pūjayāvo mahādevaṃ lokānāṃ hitakāmyayā || mārkaṇḍeya uvāca | kathaṃ liṅgamabhūtpūrvamaiśvaraṃ paramampadam | prabodhārthaṃ svayaṃ kṛṣṇa vaktumarhasi sāmpratam || śrībhagavānuvāca | āsīdekārṇavaṃ ghoramavibhāgaṃ tamomayam | madhye caikārṇave tasmiñchaṅkhacakragadādharaḥ | sahasraśīrṣā bhūtvāhaṃ sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sahasrabāhuḥ puruṣaḥ† śayito'haṃ sanātanaḥ || etasminnantare dūre paśyāmi smāmitaprabham | koṭisūryapratīkāśaṃ bhrājamānaṃ śriyāvṛtam

18.p10

caturvaktraṃ mahāyogaṃ puruṣaṃ kāraṇaṃ prabhum | kṛṣṇājinadharandevamṛgyajuḥsāmabhiḥ stutam || nimeṣamātreṇa sa† māmprāpto yogavidāṃ varaḥ | vyājahāra svayaṃ brahmā smayamāno mahādyutiḥ || kastvaṃ kuto vā kiñceha tiṣṭhase vada me prabho | ahaṃ karttā hi lokānāṃ svayambhūḥ prapitāmahaḥ || evamuktastadā tena brahmaṇā'hamuvāca ha‡ | ahaṃ karttāsmi lokānāṃ saṃharttā ca punaḥ punaḥ || evaṃ vivāde vitate māyayā parameṣṭhinaḥ | prabodhārthaṃ paraṃ liṅgaṃ prādurbhūtaṃ śivātmakam | kālānalasamaprakhyaṃ jvālāmālāsamākulam | kṣayavṛddhivinirmuktamādimadhyāntavarjjitam || tato māmāha bhagavānadho gaccha tvamāśu vai | antamasya vijānīva§ ūrddhaṃ gacche'hamityajaḥ || tadāśu samayaṃ kṛtvā gatāvṛrddhamadhaśca tau | pitāmaho'pyahannāntaṃ jñātavantau sametya tau|| || tato vismayamāpannau bhītau devasya śūlinaḥ

18.p11

māyayā mohitau tasya dhyāyantau viśvamīśvaram || proccarantau mahānādamoṃṅkāraṃ paramaṃ padam | taṃ prāñjalipuṭī bhūtvā śambhuṃ tuṣṭuvatuḥ param || brahmaviṣṇū ūcatuḥ | anādimūlasaṃsārarogavaidyāya śambhave | namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrttaye || pralayārṇavasaṃsthāya pralayodbhūtihetave | namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrttaye || jvālāmālāpratīkāya jvalanastambharūpiṇe† | namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrttaye || ādimadhyāntahīnāya svābhāvamaladīptaye‡ | namaḥ śivāyāntāya brahmaṇe liṅgamūrttaye || pradhānapuruṣeśāya vyomarūpāya vedhase | namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe§ liṅgamūrttaye || nirvikārāya satyāya nityāyātulatejase¶ | vedāntasārarūpāya kālarūpāya te namaḥ || namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrttaye

18.p12

evaṃ saṃstūyamānastu vyakto bhūtvā maheśvaraḥ | bhāti devo mahāyogī sūryyakoṭisamaprabhaḥ | vaktrakoṭisahasreṇa grasamāna ivāmbaram | sahasrahastacaraṇaḥ sūryyasomāgnilocanaḥ | pinākapāṇirbhagavān kṛttivāsāstriśūladhṛk | vyālayajñopavītaśca meghadundubhiniḥsvanaḥ || athovāca mahādevaḥ prīto'haṃ surasattamau | paśyetaṃ† māṃ mahādevaṃ bhayaṃ sarvvaṃ pramucyatām || yuvāṃ prasūtau gātrebhyo mama pūrvvaṃ sanātanau | ayaṃ me dakṣiṇe pārśve brahmā lokapitāmahaḥ‡ || vāmapārśve ca me§ viṣṇuḥ pālako hṛdaye haraḥ | prīto'haṃ yuvayoḥ samyagvarandadmi¶ yathepsitam || evamuktvā|| māndevī mahādevaḥ svayaṃ śivaḥ | āliṅgya devaṃ brahmāṇaṃ prasādābhimukho'bhavat || tataḥ prahṛṣṭamanasau praṇipatya maheśvaram | ūcatuḥ prekṣya tadvaktraṃ nārāyaṇapitāmahau

18.p13

yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varo hi naḥ | bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi deva maheśvare || tataḥ sa bhagavānīśaḥ prahasansaparameśvaraḥ | uvāca māṃ mahādevaḥ prītaṃ prītena cetasā || deva uvāca | pralayasthitisargāṇāṃ karttā tvaṃ dharaṇīpate | vatsa vatsa hare viśvampālayaitaccarācaram ||† vidhā bhinno'smyahaṃ viṣṇo brahmaviṣṇuharākhyay⇠| sargarakṣālayaguṇairnirguṇo'pi nirañjanaḥ || saṃmohantyaja bho viṣṇo pālayainaṃ pitāmaham | bhaviṣyatyeva bhagavāṃstava putraḥ sanātanaḥ || ahañca bhavato§ vaktrātkalpādau surarūpadhṛk¶ | śūlapāṇirbhaviṣyāmi krodhajastava putrakaḥ || evamuktvā mahādeveo brahmāṇaṃ munisattama | anugṛhya ca māndevastatraivāntaradhīyata || tataḥprabhṛti lokeṣu liṅgārcā supratiṣṭhitā

18.p14

liṅgantattu yato brahman brahmaṇaḥ paramaṃ vapuḥ || etalliṅgasya māhātmyaṃ bhāṣitaṃ te mayānagha | etadbudhyanti yogajñā na devā na ca dānavāḥ || etaddhi paramaṃ jñānamavyaktaṃ śivasaṃjñitam | yena sūkṣmamacintyaṃ tatpaśyanti jñānacakṣuṣaḥ† || tasmai bhagavate nityaṃ namaskāraṃ prakurmahe | mahādevāya devāya‡ devadevāya bhṛṅgiṇe§ || namo vedarahasyāya nīlakaṇṭhāya vai namaḥ | vibhīṣaṇāya śāntāya sthāṇave hetave¶ namaḥ || brahmaṇe vāmadevāya|| trinetrāya mahīyase | śaṅkarāya maheśāya girīśāya śivāya ca || namaḥ kuruṣva satatandhyāyasva ca maheśvaram | saṃsārasāgarādasmādacirāduddhariṣyasi || evaṃ sa vāsudevena vyāhṛto munipuṅgavaḥ | jagāma manasā devamīśānaṃ viśvatomukham

18.p15

praṇamya śirasā kṛṣṇa manujñāto mahāmuniḥ | jagāma cepsitaṃ śambhundevadevantriśūlinam† || ya imaṃ śrāvayennityaṃ liṅgādhyāyamanuttamam | śṛṇuyādvā paṭhedvāpi sarvvapāpaiḥ pramucyate || śrutvā sakṛdapi hyetattapaścaraṇamuttamam | vāsudevasya viprendrāḥ pāpaṃ muñcati mānavaḥ‡ || japedvāharaharnityaṃ brahmaloke mahīyate | evamāha mahāyogī kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ

18.p16

saptaviṃśo'dhyāyaḥ | sūta uvāca | tato labdhavaraḥ kṛṣṇo jāmbavatyāṃ maheśvarāt | ajījananmahātmānaṃ śāmbamātmajamuttamam || pradyumnasya hyabhūtputro hyaniruddho mahābalaḥ

18.p17

tāvubhau guṇasampannau kṛṣṇasyaivāpare tanū || hatvā ca kaṃsaṃ narakamanyāṃśca śataśo'surān | vijitya līlayā śakrañjitvā bāṇaṃ mahāsuram || sthāpayitvā jagatkṛtsnaṃ loke dharmāṃśca śāśvatān | cakre nārāyaṇo gantuṃ svasthānaṃ buddhimūttamām || etasminnantare viprāḥ bhṛgvādyāḥ kṛṣṇamīśvaram | ājagmurddārakāṃ draṣṭuṃ kṛtakāryyaṃ sanātanam || sa tānuvāca viśvātmā praṇipatyābhipūjya ca | āsaneṣūpaviṣṭānvai saha rāmeṇa dhīmatā || gamiṣyāmi paraṃ sthānaṃ svakīyaṃ viṣṇusaṃjñitam | kṛtāni sarvvakāryyāṇi prasīdadhvaṃ† munīśvarāḥ || idaṃ kaliyugaṃ ghoraṃ samprāptamadhunā'śubham | bhaviṣyanti janāḥ sarve hyasminpāpānuvarttinaḥ || pravarttayadhvaṃ vijñānamajñānāñca‡ hitāvaham | yeneme kalijaiḥ pāpairmucyante hi§ dvijottamāḥ || ye māṃ janāḥ saṃsmaranti kalau sakṛdapi prabhum | teṣāṃ naśyati¶ tatpāpaṃ bhaktānāṃ puruṣottame

18.p18

ye'rccayiṣyanti māṃ bhaktyā nityaṃ kaliyuge dvijāḥ | vidhinā vedadṛṣṭena te gamiṣyanti tatpadam || ye brāhmaṇā vaṃśajātā yuṣmākaṃ vai sahasraśaḥ | teṣāṃ nārāyaṇe bhaktirbhaviṣyati kalau yuge || parātparataraṃ yānti nārāyaṇaparā janāḥ | na te tatra gamiṣyanti ye dviṣanti maheśvaram || dhyānaṃ yogastapastaptaṃ jñānaṃ yajñādiko vidhiḥ | teṣāṃ vinaśyati kṣipraṃ ye nindanti maheśvaram† || yo māṃ samarccayennityamekāntaṃ bhāvamāśritaḥ | vinindaddevamīśānaṃ sa yāti narakāyutam || tasmātsaṃ pariharttavy⇠nindā paśupaterdvijāḥ | karmaṇā manasā vācā madbhakteṣvapi yatnataḥ || ye ca§ dakṣādhvare śaptā dadhīcena dvijottamāḥ | bhaviṣyanti kalau bhaktaiḥ parihāryyāḥ prayatnataḥ || dviṣanto devamīśānaṃ yuṣmākaṃ vaṃśasambhavāḥ | śaptāśca gautamenorvyāṃ na sambhāṣyā dvijottamaiḥ|| evamuktāśca kṛṣṇana sarve te vai maharṣayaḥ

18.p19

omityuktā yayustūrṇaṃ khāni sthānāni sattamāḥ || tato nārāyaṇaḥ kṛṣṇo līlayaiva jaganmayaḥ | saṃhṛtya svakulaṃ sarvaṃ yayau tatparamaṃ padam || ityeṣa vaḥ samāsena rājñāṃ vaṃśaḥ sukīrttitaḥ | na śakyo vistarādvaktuṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumacchatha || yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi vaṃśānāṃ kathanaṃ śubham | sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate

18.p20

iti śrīkūrmapurāṇe rājavaṃśānukīrttane saptaviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)