Kurmapurana (Ananta Gokhale) 20
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 20
- Language
- Sanskrit
20.p1
ūnatriṃśo'dhyāyaḥ | vyāsa uvāca | idaṃ kaliyugaṃ ghoraṃ samprāptaṃ pāṇḍunandana | tato gacchāmi devasya purīṃ vārāṇasīṃ śubhām
20.p2
asmin kaliyuge ghore lokāḥ pāpānuvarttinaḥ | bhaviṣyanti mahābāho varṇāśramavivarjitāḥ || nānyatpaśyāmi jantūnāṃ mukt↠vārāṇasoṃ purīm | sarvvapāpopaśamanaṃ‡ prāyaścittaṃ kalau yuge || kṛtaṃ tretā dvāparañca sarveṣveteṣu te§ narāḥ | bhaviṣyanti mahātmāno dhārmikāḥ satyavādinaḥ || tvaṃ hi lokeṣu vikhyāto dhṛtimāñjanavatsalaḥ | pālayādya paraṃ dharmaṃ svakīyaṃ mucyase bhayāt || evamukto bhagavatā pārthaḥ parapurañjayaḥ | pṛṣṭavānpraṇipatyāsau yugadharmāndvijottamāḥ || tasmai provāca sakalaṃ muniḥ satyavatīsutaḥ | praṇamya devamīśānaṃ yugadharmānsanātanān || vyāsa uvāca | vakṣyāmi te samāsena yugadharmānnrareśvara | na śakyate mayā rājanvistareṇābhibhāṣitum || ādyaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ tatastretāyugaṃ budhaiḥ | tṛtīyaṃ dvāparaṃ pārtha caturthaṃ kalirucyate
20.p3
dhyānaṃ tapaḥ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate† | dvāpare yajñamevāhurdānamekaṃ‡ kalau yuge || brahmā kṛtayuge devastretāyāṃ bhagavānraviḥ | dvāpare daivataṃ viṣṇuḥ kalau devo' maheśvaraḥ || brahmā viṣṇustathā sūryaḥ sarva eva kaliṣvapi | pūjyante bhagavānrudraścaturṣvapi pinākadhṛk || ādye kṛtayuge dharmaścatuṣpādaḥ prakīrttitaḥ¶ | tretāyuge tripādaḥ syāddipādo dvāpare sthitaḥ | tripādahīnastiṣṭhettu sattāmātreṇa tiṣṭhati || kṛte tu mithunotpattirvṛttiḥ sātvādalolupā | prajāstṛptāḥ sadā sarvāḥ sarvānandāśca bhoginaḥ|| || adhamottamatvaṃ nāstyāsāṃ nirviśeṣāḥ purañjaya | tulyamāyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsu†† tasmin kṛte yuge || viśokāstattvabahul⇇ ekāntabahulāstathā
20.p4
dhyānaniṣṭhāstaponiṣṭhā mahādevaparāyaṇāḥ || tā vai niṣkāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ | parvvatodadhivāsinyo hyaniketāḥ parantapa || rasollāsaḥ kālayogāccetākhye† naśyati dvijāḥ |‡ tasyāṃ siddhau praṇaṣṭāyāmanyā siddhiravarttata || apāṃ saukhye pratihṛte§ tadā meghātmanā tu vai | meghebhyastanayitnubhyaḥ pravṛttaṃ vṛṣṭisarjjanam || sakṛdeva tayā vṛṣṭyā saṃyukte¶ pṛthivītale | prādurāsaṃstathā tāsāṃ vṛkṣā vai gṛhasaṃjñitāḥ || sarvvaḥ pratyupayogastu tāsāmtebhyaḥ prajāyate | varttayanti sma tebhyastāstretāyugamukhe prajāḥ || tataḥ kālena mahatā tāsāmeva viparyyayāt|| | rāgalobhātmako bhāvastadā hyākasmiko'bhavat || viparyyayeṇa tāsāntu†† tena tatkālabhāvitāḥ
20.p5
praṇaśyanti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ || tatasteṣu praṇaṣṭeṣu vibhrāntā maithunodbhavāḥ | abhidhyāyanti tāṃ siddhiṃ satyābhidhyānatastadā || prādurbabhūvustāsāntu vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ | vastrāṇi te prasūyante phalānyābharaṇāni ca || teṣveva jāyate tāsāṃ gandhavarṇarasānvitam | amākṣikaṃ mahāvīryyaṃ puṭake puṭake madhu || tena tā varttayanti sma tretāyugamukhe prajāḥ | hṛṣṭāstuṣṭāstayā siddhyā sarvā vai vigatajvarāḥ || punaḥ† kālāntareṇaiva tato‡ lobhāvṛtāstadā | vṛkṣāṃstān paryyagṛhṇanta madhu vā mākṣikaṃ balāt || tāsāntenāpacāreṇa punarlobhakṛtena vai | pranaṣṭā madhunā sārddhaṃ kalpavṛkṣāḥ kvacit kvacit || śītavarṣātapaistīvrai'stāstato¶ duḥkhitā bhṛśam | dvandvaiḥ saṃpīḍyamānāstu cakrurāvaraṇāni ca || kṛtvā dvandvavinirghātān|| vārttopāyamacintayan
20.p6
naṣṭeṣu madhunā sārddhaṃ kalpavṛkṣeṣu vai tadā || tataḥ prādurabhūttāsāṃ siddhistretāyuge punaḥ | vārttāyāḥ sādhikā hyanyā vṛṣṭistāsānnikāactionmataḥ || tāsāṃ vṛṣṭyudakānīha yāni nimnaurgatāni tu | abhavan† vṛṣṭisantatyā srotaḥsthānāni nimnagāḥ || yadā āpo bahutar⇠āpannāḥ pṛthivītale | apābhūmeśca saṃyogādoṣadhyastāstadābhavan || aphālakṛṣṭāścānuptā grāmyāraṇyāścaturddaśa | ṛtupuṣpaphalaiścaiva vṛkṣagulmāśca jajñire || tataḥ prādurabhūttāsāṃ rāgo lobhaśca sarvvaśaḥ | avaśyambhāvitāyaina tretāyugavaśena vai§ || tatastāḥ paryyagṛhṇanta nadīkṣetrāṇi parvvatān | vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahya tu yathābalam || viparyyayeṇa tāsāntā¶ oṣadhyo viviśurmahīm | pitāmahaniyogena dudoha pṛthivīṃ pṛthuḥ || tatastā jagṭahuḥ sarvvā hyanyonyaṃ krodhamūrcchitāḥ
20.p7
sadācāre vinaṣṭe tu balātkālabalena ca || maryyādāyāḥ pratiṣṭhārthaṃ† jñātvaitadbhagavānajaḥ | sasarja kṣatriyānbrahmā brāhmaṇānāṃ hitāya vai || varṇāśramavyavasthāñca tretāyāṃ kṛtavānprabhuḥ | yajñapravarttanañcaiva paśuhiṃsāvivarjitam || dvāpare'pyatha vidyante matibhedāstathā nṛṇām‡ | rāgo lobhastathā yuddhaṃ matvā buddhiviniścayam || eko vedaścatuṣpādastridhā tviha vibhāvyate |§ vedavyāsaiścaturddhā ca nyasyate dvāparādiṣu || ṛṣiputraiḥ punarvedā bhidyante dṛṣṭivibhramaiḥ | mantrabrāhmaṇavinyāsaiḥ svaravarṇaviparyyayaiḥ || saṃhitā ṛgyajuḥsāmnāṃ procyante paramarṣibhiḥ¶ | sāmānyodbhāvanā caiva|| dṛṣṭibhedaiḥ kvacitkvacit || brāhmaṇaṃ kalpasūtrāṇi brahmapravacanāni ca | itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi suvrata
20.p8
avṛṣṭimaraṇañcaiva tathaivānye hyupadravāḥ | vāṅmanaḥkāyajairdoṣaiḥ† nirvedo jāyate nṛṇām || nirvedājjāyate teṣāṃ duḥkhamokṣavicāraṇā | vicāraṇācca vairāgyaṃ vairāgyāddoṣadarśanam || doṣāṇāṃ darśanāccaiva dvāpare jñānasambhavaḥ | eṣā rajastamoyuktā vṛttirvai dvāpare dvijāḥ || ādye kṛte tu dharmo'sti sa tretāyāṃ pravarttate | dvāpare vyākulībhūtv⇠praṇaśyati kalau yuge
20.p9
vyāsa uvāca | tiṣye māyāmasūyāñca vadhañcaiva tapasvinām | sādhayanti narā nityaṃ tamasā vyākulīkṛtāḥ
20.p10
kalau pramārako rogaḥ satataṃ kṣudbhayaṃstathā | anāvṛṣṭibhayaṃ ghoraṃ deśānāñca viparyyayaḥ || adhārmikā nirāhārā mahākopālpatejasaḥ | anṛtaṃ bruvate lubdhāstiṣye jātāḥ suduṣprajāḥ || duriṣṭairduradhītaiśca durācārairdurāgamaiḥ | viprāṇāṃ karmadoṣaiśca prajānāṃ jāyate bhayam || nādhīyate tadā vedān na yajanti dvijātayaḥ | yajanti yajñānvedāṃśca† paṭhante cālpabuddhayaḥ || śūdrāṇāṃ mantrayogaiśca‡ sambandho brāhmaṇaiḥ saha | bhaviṣyati kalau tasmiñchayanāsanabhojanaiḥ || rājānaḥ śūdrabhūyiṣṭhā brāhmaṇāṃścādhayanti ca | bhrūṇahatyā vīrahatyā prajāyeta nareśvare§ || snānaṃ homaṃ japaṃta dānaṃ devatānāṃ tathārcanam | tathānyāni ca¶ karmāṇi na kurvvanti dvijātayaḥ || vinindanti mahādevaṃ brāhmaṇān puruṣottamam | āmnāyadharmaṃ śāstrāṇi purāṇāni kalau yuge
20.p11
kurvvantyavedadṛṣṭāni karmmāṇi vividhāni tu | svadharmme tu rucirnaiva brāhmaṇānāṃ prajāyate || kuśīlacaryyā pāṣaṇḍairvṛthārūpaiḥ samāvṛtāḥ | bahuyācanakā lokā bhaviṣyanti parasparam || aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlāścatuṣpathāḥ | pramadāḥ keśaśūlāśca bhaviṣyanti kalau yuge || śukladantājinākhyāśca muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥ | śūdrā dharmmañcariṣyanti yugānte samupasthite || śasyacaurā bhaviṣyanti tathā celābhimarśinaḥ | caurāccaurāśca hattāro hartturhantā tathāparaḥ || duḥkhapracura†malpāyurddehotsāhaḥ sarogatā | adharmmābhiniveśatvāttamovṛttaṃ kalau smṛtam || kāṣāyiṇo'tha nirgranthāstathā kāpālikāśca ye | vedavikrayiṇaścānye tīrthavikrayiṇaḥ pare ||‡ āsanasthāndvijāndṛṣṭvā cālayantyalpabuddhayaḥ | tār̤ayanti dvijendrāṃśca śūdrā rājopajīvinaḥ || uccāsanasthāḥ śūdrāśca§ dvijamadhye parantapa
20.p12
dvijāmānakaro rājā kalau kālabalena tu || puṣyaiśca bhūṣaṇaiścaiva† tathānyairmaṅgalairdvijāḥ | śūdrānparicarantyalpa‡śrutabhāgyabalānvitāḥ || na prekṣante'rcitāṃścāpi śūdrāndvijavarānnṛpa | sevāvasaramālokya dvāre tiṣṭhanti ca dvijāḥ || vāhanasthānsamāhvatya śūdrāñchūdropajīvinaḥ | sevante brāhmaṇāstāṃstu stuvanti stutibhiḥ§ kalau || adhyāpayanti vai vedānśūdrāñchūdropajīvinaḥ | evaṃ nirvedakānarthānnāstikyaṃ ghoramāśritāḥ || tapoyajñaphalānāntu vikretāro dvijottamāḥ | yatayaśca bhaviṣyanti śataśo'tha sahasraśaḥ || nāśayantaḥ¶ svakandharmmannādhigacchanti tatpadam||| gāyanti laukikairgānairddevatāni narādhipa || vāma pāśupatācārāstathā vai pāñcarātrikāḥ | bhaviṣyanti kalau tasminbrāhmaṇāḥ kṣatriyāstathā
20.p13
jñāne karmmaṇyapagate loke niṣkriyatāṅgate | kīṭamūṣikasarpāśca dharṣayiṣyanti mānuṣān† || kurvvanti cāvatārāṇi brāhmaṇānāṃ kuleṣu vai | devīśāpavinirdagdhāḥ‡ purā dakṣādhvare dvijāḥ || nindanti ca mahādevaṃ tamasāviṣṭacetasaḥ | vṛthā dharmañcariṣyanti kalau tasminyugāntike || ye cānye śāpanirdagdhā gautamasya mahātmanaḥ | sarve te'vatariṣyanti§ brāhmaṇāstāsu yoniṣu ||¶ vinindanti hṛṣīkeśaṃ brāhmaṇā brahmavādinaḥ | vedavāhyavratācārā durācārā vṛthāśramāḥ || mohayanti janān sarvvāndarśayitvā phalāni ca | tamasāviṣṭamanaso vaiḍālavratikādhamāḥ || kalau rudro mahādeve lokānāmīśvaraḥ paraḥ | tadeva sādhayennṝṇāṃ|| devatānāñca daivatam || kariṣyatyavatārāṇi śaṅkaro nīlalohitaḥ | śrautasmārttapratiṣṭhārthaṃ bhaktānāṃ hitakāmyayā
20.p14
upadekṣyati tajjñānaṃ śiṣyāṇāṃ brahmasaṃjñitam | sarvvavedāntasāraṃ hi dharmmānvedanidarśitān || ye tamprīt↠niṣevante yena kenopacārataḥ | vijitya kalijāndoṣānyānti te paramampadam || anāyāsena sumahatsukhamāpnoti mānavaḥ | anekadoṣaduṣṭasya kalereko mahān guṇaḥ || tasmātsarvvaprayatnena prāpya māheśvaraṃ yugam | viśeṣādbrāhmaṇorudramīśānaṃ śaraṇaṃ vrajet || ye namanti virūpākṣamīśānaṃ kṛttivāsasam | prasannacetaso rudraṃ te yānti‡ paramampadam || yathā rudranamaskāraḥ sarvvakāmaphalo dhruvaḥ | anyadevanamaskārānna tatphalamavāpnuyāt || evaṃvidhe kaliyuge doṣāṇāmeva śodhanam | mahādevanamaskāro dhyānaṃ dānamiti śrutiḥ§ || tasmādanīśvarānanyān¶ tyaktvā devaṃ maheśvaram | samāśrayedvirūpākṣaṃ yadicchetparamampadam || nārcayantīha ye rudraṃ śivaṃ tridaśavanditam
20.p15
teṣāṃ dānaṃ tapo yajño vṛthā jīvitameva ca || namo rudrāya mahate devadevāya śūline | tryambakāya trinetrāya yogināṃ gurave namaḥ || namo'stu devadevāya mahādevāya vedhase | śambhave sthāṇave nityaṃ śivāya parameṣṭhine || namaḥ somāya rudrāya mahāgrāsāya hetave† | prapadye'haṃ virūpākṣaṃ śaraṇyaṃ brahmacāriṇam || mahādevaṃ mahāyogamīśānañcāmbikāpatim | yogināṃ yogadātāraṃ yogamāyāsamāvṛtam || yogināṃ gurumācāryyaṃ‡ yogigamyampinākinam | saṃsāratāraṇaṃ rudraṃ brahmāṇaṃ brahmaṇo'dhipam || śāśvataṃ sarvvagaṃ śāntaṃ brahmaṇyaṃ brāhmaṇapriyam | kaparddinaṃ kālamūrttimamūrttimparameśvaram§ || ekamūrttiṃ mahāmūrttiṃ vedavedyandvibaspatim | nīlakaṇṭhaṃ viśvamūrttiṃ vyādhinaṃ viśvaretasam|| kālāgnikāladahanaṃ kāmadaṅgāmanāśanam
20.p16
namasye giriśaṃ devaṃ candrāvayavabhūṣaṇam† || vilohitaṃ lelihvānamādityamparameṣṭhinam | ugrampaśupatiṃ bhīmaṃ bhāskaraṃ para mantapaḥ‡ || ityetallakṣaṇaṃ proktaṃ yugānāṃ vai samāsataḥ | atītānāgatānāṃ vai yāvanmanvantarakṣayaḥ || manvantareṇa caikena sarvvāṇyevāntarāṇi vai | vyākhyātāni na sandehaḥ kalpaḥ kalpena caiva hi§ || manvantareṣu caiteṣu atītānāgateṣu vai | tulyābhimāninaḥ sarvve nāmarūpairbhavantyuta || evamukto bhagavatā kirīṭī śvetavāhanaḥ | babhāra paramāṃ bhaktimīśāne'vyabhicāriṇīm || namaścakāra tamṛṣiṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum | sarvvajñaṃ sarvvakarttāraṃ sākṣādviṣṇuṃ vyavasthitam || tamuvāca punarvyāsaḥ pārthaṃ parapurañjayam | karābhyāṃ suśubhābhyāñca saṃspṛśya praṇataṃ muniḥ || dhanyo'syanugṛhīto'si¶ tvādṛśo'nyo na vidyate | trailokye śaṅkare nūnaṃ bhaktaḥ parapurañjayaḥ
20.p17
dṛṣṭavānasi taddevaṃ viśvākṣaṃ viśvatomukham | pratyakṣameva sarvveṣām rudraṃ sarvvajaganmayam† || jñānaṃ tadaiśvaraṃ‡ divyaṃ yathāvadviditaṃ tvayā | svayameva hṛṣīkeśaḥ§ prītyovāca sanātanaḥ || gaccha gaccha svakaṃ sthānaṃ na śokaṃ karttumarhasi | vrajasva parayā bhaktyā śaraṇyaṃ śaraṇaṃ śivam || evamuktvā sa bhagavānanugṛhyārjunaṃ prabhuḥ¶ | jagāma śaṅkarapurīṃ samārādhayituṃ bhavam|| || pāṇḍaveyo'pi tadvākyātsaṃprāpya śaraṇaṃ śivam | santajya sarvvakarmāṇi jñātvā tatparamo'bhavat†† || nārjunena samaḥ śambhorbhaktyā bhūto bhaviṣyati | muktvā satyavatīsūnuṃ kṛṣṇaṃ vā devakīsutam || tasmai bhagavate nityaṃ namaḥ śāntāya dhīmate
20.p18
pārāśaryyāya munaye vyāsāyāmitatejase || kṛṣṇadvaipāyanaḥ sākṣādviṣṇureva sanātanaḥ | ko hyanyastattvato rudraṃ vetti taṃ parameśvaram || namaḥ kurudhvaṃ tamṛṣiṃ kṛṣṇaṃ satyavatīsutam | pārāśaryyaṃ mahātmānaṃ yoginaṃ viṣṇumavyayam || evamuktvā tu munayaḥ sarvva eva samāhitāḥ | praṇemustaṃ mahātmānaṃ vyāsaṃ satyavatīsutam
20.p19
iti śrīkūrmapurāṇe vyāsārjunasaṃvāde yugadharme triṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Tantrādhikāranirṇaya — Bhaṭṭoji Dīkṣita 1547, Sanskrit
- Tantrādhikṛtātininirṇaya — Sanskrit
- Vaidyanāthīya — Sanskrit
- Tantrādhikārinirṇaya — Bhaṭṭoji Dīkṣita, Sanskrit