Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 27

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 27

Language
Sanskrit

27.p1

tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ

27.p2

sūta uvāca | evameṣa mahādevo devadevaḥ pitāmahaḥ | karoti niyataṃ kālaṃ kālātmā hyaiśvarī tanuḥ || tasya ye raśmayo viprāḥ sapta lokapradīpakāḥ | teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ† saptadaśmayo gṛhamedhinaḥ‡ || suṣumno harikeśaśca viśvakarmmā tathaiva ca |§ viśvavyavāḥ punaścānyaḥ saṃyadvasurataḥ paraḥ

27.p3

arvāvasusiti khyātaḥ svarakaḥ sapta kīrttitāḥ | suṣumnaḥ sūryyaraśmistu puṣṇāti śaśiradyutim || tiryyagūddhvaṃpracāro'sau suṣumnaḥ paripaṭhyate | harikeśastu yaḥ prokto raśmirnakṣatrapoṣakaḥ || viśvakarmā tathā raśmirbudhaṃ puṣṇāti sarvvadā | viśvaśravāstu† yo raśmiḥ śuklaṃ puṣṇāti nityadā || saṃyadasuriti khyāto yaḥ puṣṇāti sa lohitam | bṛhaspatiṃ prapuṣṇāti‡ raśmirarvāvasuḥ prabhuḥ || śanaiśvaraṃ prapuṣṇāti saptamastu svarastathā§ || evaṃ sūryyaprabhāveṇa sarvvā nakṣatratārakāḥ | varddhante varddhitā nityaṃ nityamāpyāyayanti ca || divyānāṃ pārthivānāñca naiśānāñcaiva nityaśaḥ¶ | ādānānnityamādityastejasāṃ tamasāpi |||| ādatte satu nār̤īnāṃ sahasreṇa samantataḥ | nādeyaṃ caiva sāmudraṃ kaupyaṃ caiva sahasradṛk

27.p4

sthāvaraṃ jaṅgamañcaiva yadā kulyādikaṃ payaḥ || tasya raśmisahasrantu śītavarṣoṣṇanissravam | tāsāñcatuḥśatā nāḍyo varṣante citramūrttayaḥ || candragāścaiva gāhāśca kāñcanāḥ śātanāstathā† | amṛtā nāmataḥ‡ sarvā raśmayovṛṣṭisarjanāḥ || himodgatāśca§ tānāḍyo raśmayo niḥsṛtāḥ¶ punaḥ | reṣvo medhyaśca vāsyaśca|| hrādinyaḥ sarjanāstathā || candrāstā nāmataḥ sarvāḥ pītāstāḥ syurgabhastayaḥ | śuklāśca kuṅkumāścaiva gāvoviśvabhṛtastathā || śuklāstā nāmataḥ sarvāstrividhā gharmasarjanāḥ | samaṃ bibhartti tābhiḥ samanuṣyapitṛdevatāḥ || manuṣyānauṣadheneha svadhayā ca pitṝnapi | amṛtena surānsarvāṃstrīṃstribhistarpayatyasau || vasante grīṣmake caiva ṣaḍbhiḥ sa tapati prabhuḥ

27.p5

śaradyapi ca varṣāsu caturbhiḥ saṃpravarṣati || hemante śiśire caiva himamutsṛjati tribhiḥ | varuṇo māghamāse tu sūryyaḥ pūṣā tu† phālgune || caitre māse sa deveśo dhātā vaiśākhatāpanaḥ | jyaiṣṭhe māse bhavedindraḥ‡ āṣār̤he tapate raviḥ§ || vivasvān śrāvaṇe māsi prauṣṭhapadyāṃbhagaḥ smṛtaḥ | parjanyo'śvayuje¶ māsi kārttike māsi bhāskaraḥ|| || mārgaśīrṣe bhavenmitraḥ pauṣe viṣṇuḥ sanātanaḥ | pañcaraśmisahasrāṇi varuṇasyārkakarmaṇi || ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ pūṣā tu deveśaḥ†† saptabhistathā | dhātāṣṭabhiḥ sahasraistu navabhiśca śatakratuḥ || vivasvāndaśabhiḥ pāti pātyekādaśabhirbhagaḥ | saptabhistapate mitrastvaṣṭā caivāṣṭabhi‡‡stapet

27.p6

aryyamā daśabhiḥ pāti parjanyo navabhistathā | ṣaḍbhī raśmisahasraistu viṣṇustapati viśvadhṛk || vasante kapilaḥ sūryyo grīṣme kāñcanasaprabhaḥ | śveto varṣāsu vijñeyaḥ† pāṇḍuraḥ‡ śaradi prabhuḥ || hemante tāmravarṇaḥ syācchiśire lohito raviḥ | oṣadhīṣu kalāñcatte§ svadhāmapi pitṛṣvatha || sūryyo'mareṣvamṛtantu¶ trayaṃ triṣu|| niyacchati | anye cāṣṭau grahājñeyāḥ sūryyeṇādhiṣṭhitā dvijāḥ || candramāḥ somaputraśca śukraścaiva bṛhaspatiḥ | bhaumo††mandastathā rāhuḥ ketumānapi cāṣṭamaḥ || sarvve dhruve nibaddhā vai grahāste vātaraśmibhiḥ | bhrāmyamāṇā yathāyogaṃ bhramantyanudivākaram || alātacakravadyānti vātacakreritāstathā‡‡ | yasmādvahati tānvāyuḥ pravahastena sa smṛtaḥ

27.p7

rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ | vāmadakṣiṇato yuktā daśa te na kṣapākaraḥ || vīthyāśrayāṇi carati nakṣatrāṇi raviryathā | hrāsavṛddhī tu viprendrā dhruvādhārāṇi sarvvadā† || sa somaḥ śuklapakṣe tu bhāskare parataḥ sthite | āpūryyate parasyānte satatañcaiva tāḥ prabhāḥ‡ || kṣīṇampītaṃ§ suraiḥ somamāpyāyayati nityadā | ekena raśminā viprāḥ suṣumnākhyena bhāskaraḥ || eṣā sūryyasya vīryeṇa somasyāpyāyitā tanuḥ | paurṇamāsyāṃ sa dṛśyeta sampūrṇo divasakramāt || sampūrṇamarddhamāsena taṃ somamamṛtātmakam | pivanti devatā viprā yataste'mṛtabhojanāḥ || tataḥ pañcadaśe bhāge kiñcicchiṣṭe kalātmake | aparāhne pitṛgaṇā jaghanyaṃ paryupāsate || pivanti dvilavaṃ¶ kālaṃ śiṣṭā tasya kalā tu yā | sudhāmṛtamayīṃ puṇyāṃ tāmindoramṛtātmikām || niḥsṛtaṃ tadamāvāsyāṃ gabhastibhyaḥ svadhāmṛtam

27.p8

māsatṛptimavāśyanti pitaraḥ santi nirvṛtāḥ || na somasya vināśaḥ syātsudhā caiva supīyate† | evaṃ sūryyanimitto'sya kṣayovṛddhiśca sattamāḥ || somaputrasya cāṣṭābhirvājibhirvāyuvegibhiḥ | vārijaiḥ‡ syandano yuktastenāsau yāti sarvataḥ || śukrasya bhūmijairaśvaiḥ syandano daśabhirvṛtaḥ | aṣṭābhiścāpi bhaumasya rathohaimaḥ suśobhanaḥ || bṛhaspateratho'ṣṭāśvaḥ syandano hemanirmitaḥ | ratho rūpyamayo'ṣṭāśvo mandasyāyasanirmitaḥ ||§ svarbhānorbhāskarāreñca tathāṣṭābhi¶rhayairvṛtaḥ | ete mahāgrahāṇāṃ|| vai samākhyātā rathāśca vai || sarve dhruve mahābhāgā nibaddhāvāyuraśmibhiḥ††

27.p9

graharkṣatārādhiṣaṇāni dhruve baddhānyaśeṣataḥ || bhramanti bhrāmayantyenaṃ sarvvāṇyanilaraśmibhiḥ

27.p10

catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

27.p11

sūta uvāca | dhruvādūrddhaṃ maharlokaḥ koṭiyojanavistṛtaḥ | kalpādhikāriṇastatra saṃsthitā dvijapuṅgavāḥ || janaloko maharlokāttathā koṭidvayātmakaḥ | sanakādyāstathā tatra saṃsthitā brahmaṇaḥ sutāḥ || janalokāttapolokaḥ koṭitrayasamanvitaḥ | vairājāstatra vai devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ || prājāpatyātsatyalokaḥ koṭiṣaṭkena saṃyutaḥ | apunarbhārako nāma† brahmalokastu sa smṛtaḥ

27.p12

atra lokagururbrahmā viśvātmā viśvabhāvanaḥ† | āste sa yogibhirnityaṃ pītvā yogāmṛtaṃ param || vasanti‡ yatayaḥ śāntā naiṣṭhikā§ brahmacāriṇaḥ | yoginastāpasāḥ siddhā jāpakāḥ parameṣṭhinaḥ || dvāraṃ¶ tayo ginā mekaṃ gacchatāṃ paramaṃ padam | tatra gatvā na śocanti sa viṣṇuḥ sa ca śaṅkaraḥ || sūryyakoṭipratīkāśaṃ purantasya durāsadam | na me varṇayituṃ śakyaṃ jvālāmālāsamākulam || tatra nārāyaṇasyāpi bhavanaṃ brahmaṇaḥ pure | śete tatra hariḥ śrīmānyogī|| māyāmayaḥ paraḥ || sa viṣṇulokaḥ kathitaḥ punarāvṛttivarjitaḥ | yānti tatra mahātmāno ye prapannā janārddanam || urddhaṃ tadbrahma sadanātpuraṃ jyotirmmayaṃ śubham | vahninā ca parikṣiptaṃ tatrāste bhagavān haraḥ††

27.p13

devyā saha mahādevaścintyamāno manīṣibhiḥ | yogibhiḥ śatasāhasrairbhūtairudraiśca saṃvṛtaḥ || tatra te yānti niratā† bhaktā‡ vai brahmacāriṇaḥ | mahādevaparāḥ śāntāstāpasāḥ satyavādinaḥ § || nirmamā nirahaṅkārāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ | drakṣyanti brāhmaṇādyuktā¶ rudralokaḥ sa vai smṛtaḥ || ete sapta mahālokāḥ pṛthivyāḥ|| parikīrttitāḥ | mahātalādayaścādhaḥ pātālāḥ santi vai dvijāḥ || mahātalaṃ ca pātālaṃ sarvvaratnopaśobhitam | prāsādairvividhaiḥ śubhrairdevatāyatanairyutam || anantena ca saṃyuktaṃ mucukundena dhīmatā | nṛpeṇa balinā caiva pātālaṃ svargavāsinā†† || śailaṃ rasātalaṃ viprāḥ śarkaraṃ hi talātalam | pītaṃ sutalamityuktaṃ nitalaṃ vidrumaprabham

27.p14

sitaṃ ca vitalaṃ proktaṃ talañcaiva sitetaram | suparṇena muniśreṣṭhāstathāṃ vāsukinā śubham || rasātalamivi khyātaṃ tathānyaiśca niṣevitam | virocanahiraṇyākṣatārakādyaiśca† sevitam || talātalamivi khyātaṃ sarvaśobhāsamanvitam | vainateyādibhiścaiva kālanemipurogamaiḥ || pūrvadevaiḥ samākīrṇaṃ sutalañca tathāparaiḥ | nitalaṃ yavanādyaiśca tārakāgnimukhaistathā ||‡ jambhakādyaistathā nāgaiḥ§ prahlādenāsureṇa ca | vitalaṃ caiva vikhyātaṃ kambalāhīndrasevitam || mahājambhena vīreṇa hayagrīveṇa dhīmatā | śaṅkukarṇena sambhinnaṃ tathā namucipūrvakaiḥ || tathānyairvividhairnāgaistalañcaiva suśobhanam | teṣāmadhastānnarakāḥ kūrmādyāḥ¶ parikīrttitāḥ || pāpinasteṣu pacyante na te varṇayituṃ kṣamāḥ | pātālānāmadhaścāste śeṣākhyā vaiṣṇavī tanuḥ || kālāgnirudro yogātmā nārasiṃho'pi mādhavaḥ

27.p15

yo'nantaḥ paṭhyate devo nāgarūpī janārddanaḥ | tadādhāramidaṃ sarvvaṃ sa kālāgniṃ samāśritaḥ || tamāviśya† mahāyogī kālastaddada‌noṣitaḥ‡ | viṣajvālāmayastveśo jagatsaṃharati svayam || sahasramāripratimaḥ§ saṃharttā śaṅkaro bhavaḥ | tāmasī śāmbhavī mūrttiḥ kālo lokaprakālanaḥ

27.p16

iti śrīkūrmapurāṇe bhuvanavinyāse catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)