Kurmapurana (Ananta Gokhale) 30
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 30
- Language
- Sanskrit
30.p1
saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
30.p2
sūta uvāca | ketumāle narāḥ kākāḥ sarvve panasabhājanāḥ | striyaścotpalapatrābhā ste jīvanti varṣāyutam ||† bhadrāśve puruṣāḥ śuklāḥ‡ striyaścandrāṃśusannibhāḥ | daśavarṣasahasrāṇi jīvante§ cāntrabhojanāḥ|| ¶ ramyake puruṣā nāryo ramanti|| rajataprabhāḥ | daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca | jīvanti caiva sattvasthā nyagrodhaphalabhojanāḥ || hiraṇmaye hiraṇyābhāḥ sarvve śrīphalabhojanāḥ | ekādaśasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca | jīvanti puruṣā nāryo devalokasthitā iva || trayodaśasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca | jīvanti kuruvarṣe tu śyāmāṅgāḥ kṣīrabhojanāḥ
30.p3
sarve mithunajātāśca nityaṃ sukhaniṣevitāḥ || candradvīpe mahādevaṃ yajanti satataṃ śivam | tathā kiṃpuruṣe viprā mānavā hemasannibhāḥ | daśavarṣasahasrāṇi jīvanti plakṣabhojanāḥ || yajanti satataṃ devaṃ catuḥśīrṣaṃ caturbhujam | dhyāne manaḥ samādhāya sādaraṃ bhaktisaṃyutāḥ || tathā ca harivarṣe tu† mahārajatasannibhāḥ | daśavarṣasahasrāṇi jīvantīkṣurasāśinaḥ || tatra nārāyaṇaṃ devaṃ viśvayoniṃ sanātanam | upāsate sadā viṣṇuṃ mānavā viṣṇubhāvitāḥ || tatra candraprabhaṃ śubhraṃ śuddhasphaṭikasannibham | vimānaṃ vāsudevasya pārijātavanāśritam || caturdvāramanaupamyaṃ catustoraṇasaṃyutam | prākārairdaśabhiryuktaṃ durādharṣaṃ sudurgamam || sphāṭikairmaṇḍapairyuktaṃ devarājagṛhopamam | suvarṇastambhasāhasraiḥ‡ sarvvataḥ samalaṅkṛtam || hemasopānasaṃyuktaṃ nānāratnopaśobhitam | divyasiṃhāsanopetaṃ sarvvaśobhāsamanvitam
30.p4
sarobhiḥ khādumānīyairnadībhiścopaśobhitam | nārāyaṇaparaiḥ śuddhairvedādhyayanatatparaiḥ || yogibhiśca samākīrṇaṃ dhyāyadbhiḥ puruṣaṃ harim | stuvadbhiḥ satataṃ mantrairnamasyadbhiśca mādhavam || tatra devādhidevasya viṣṇoramitatejasaḥ | rājānaḥ sarvvakālantu mahimānaṃ prakurvvate || gāyanti caiva nṛtyanti vilāsinyo manoharāḥ | striyo yauvanaśālinyaḥ sadā maṇḍanatatparāḥ || ilāvṛte padmavarṇā jambūrasaphalāśinaḥ† | trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāñca‡ sthirāyuṣaḥ || bhārateṣu striyaḥ puṃso§ nānāvarṇāḥ prakīrttitāḥ | nānādevārcane yuktā nānākarmmāṇi kurvvate || paramāyuḥ smṛtaṃ teṣāṃ śataṃ varṣāṇi suvratāḥ | navayojanasāhasraṃ varṣametatprakīrttitam || karmmabhūmiriyaṃ viprā narāṇāmadhikāriṇām | mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvvataḥ || vindhyaśca pāriyātraśca¶ saptātra kulaparvvatāḥ
30.p5
indradvīpaḥ kaserumān† tāmraparṇī‡ gabhastimān || nāgaddīpastathā saumyo gandharvvastvatha vāruṇaḥ | ayantu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃsthitaḥ || yojanānāṃ sahasrantu dvīpo'yaṃ dakṣiṇottaraḥ | pūrve kirātāstasyānte paścime yavanāstathā || brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ madhye śūdrāstathaiva ca | ijjyāyuddhabaṇijyābhirvarttayantyatra mānavāḥ§ || sravante pāvanā nadyaḥ parvvatebhyo viniḥsṛtāḥ¶ | śatadruścandrabhāgā ca sarayūryamunā tathā || irāvatī vitastā ca vipāśā devikā|| kuhvaḥ | gomatī dhūtapāpā ca bāhudā ca dṛṣadvatī || kauśikī lohin ceti himavatpādaniḥsṛtāḥ | vedasmṛtirvedavat vrataghnī tridivā tathā
30.p6
varṇāśā candanā caiva sacamaṃṇyavatī sur↠| vidiśā vetravatyāpi pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ || narmmadā surasā śoṇo daśārṇā ca mahānadī |‡ mandākinī citrakūṭā tāmasī ca piśācikā || citrotpalā viśālā§ ca mañjulā bāluvāhinī¶ | ṛkṣavatpādajā nadyaḥ sarvvapāpaharā nṛṇām || tāpī payoṣṇī nirvindhyā śīghrodā ca mahānadī | vinnā|| baitaraṇī caiva balākā ca kumudvatī || tathā caiva mahāgaurī durgā cāntaḥśilā tathā | vindhyapādaprasūtāstu sadyaḥ pāpaharā nṛṇām || godāvarī bhīmarathī kṛṣṇā veṇā ca vaśyatↆ | tuṅgabhadrā suprayogā kāverī ca dvijottamāḥ | dakṣiṇapathanadyastu sahyapādādviniḥsṛtāḥ
30.p7
ṛtumālā tāmraparṇī puṣpavatyutpalāvatī | malayānniḥsṛtā nadyaḥ sarvāḥ śītajalāḥ smṛtāḥ || ṛṣikulyā trisāmā ca gandhamādanagāminī | kṣiprā palāśino caiva ṛṣīkā vaṃśadhāriṇī† | śuktimatyāda sañjātāḥ sarvvapāpaharā nṛṇām || āsāṃ nadyupanadyaśca śataśo dvijapuṅgavāḥ | sarvvapāpaharāḥ‡ puṇyāḥ snānadānādikarmasu || tāsvime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ | pūrvvadeśādikāścaiva kāmarūpanivāsinaḥ || puṇḍrāḥ§ kaliṅgā magadhā dākṣiṇātyāśca kṛtsnaśaḥ | tathāparāntāḥ saurāṣṭraśūdrā hīnā¶stathārbudāḥ || mālakā malapāścaiva|| pāriyātranivāsinaḥ | sauvīrāḥ saindhavā hūṇā mālyā bālyānivāsinaḥ || mādrā rāmāstathaivāndhrāḥ pārasīkāstathaiva ca | āsāṃ pivanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā
30.p8
catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo'bruvan | kṛtaṃ tretā dvāparañca kaliścānyatra na kvacit || yāni kimpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau maharṣayaḥ | na teṣu śoko nāyāso nodvegaḥ kṣudbhayaṃ na ca || svasthāḥ prajā nirātaṅkāḥ sarvvaduḥkhavivarjitāḥ | ramante vividhairbhāvaiḥ sarvvāśca sthirayauvanāḥ
30.p9
aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
30.p10
sūta uvāca | hemakūṭagireḥ śṛṅge mahākūṭaṃ suśobhanam | sphāṭikaṃ devadevasya vimānaṃ parameṣṭhinaḥ || tatra devādhidevasya bhūteśasya triśūlinaḥ | devāḥ sarṣigaṇāḥ siddhāḥ† pūjāṃ nityaṃ prakurvvate || sa devy⇠giriśaḥ sārddhaṃ mahādeveo'§ maheśvaraḥ
30.p11
bhūtaiḥ parivṛto nityaṃ bhāti tatra pinākadhṛk || vibhaktacāruśikharaḥ kailāso yatra parvataḥ | nivāsaḥ koṭiyakṣāṇāṃ kuverasya ca dhīmataḥ || tatrāpi devadevasya bhavasyāyatanaṃ mahat | mandākinī tatra puṇyā ramyā suvimalodakā || nadī nānāvidhaiḥ padmairanekaḥ samalaṅkṛtā | devadānavagandharvvayakṣarākṣasakinnaraiḥ || upaspṛṣṭajalā nityaṃ supuṇyā sumanoramā | anyāśca nadyaḥ śataśaḥ svarṇapadmaralaṅkṛtāḥ || tāsāṃ kūle tu devasya sthānāni parameṣṭhinaḥ | devarṣigaṇajuṣṭāni tathā nārāyaṇasya tu† || tasyāpi śikhare śubhraṃ‡ pārijātavanaṃ śubham | tatra śakrasya vipulaṃ bhavanaṃ ratnamaṇḍitam || sphāṭikastambhasaṃyuktaṃ hemagopuraśobhitam§ | tatrātha devadevasya viṣṇorviśvātmanaḥ prabhoḥ¶ || puṇyañca|| bhavanaṃ ramyaṃ sarvaratnopaśobhitam
30.p12
tatra nārāyaṇaḥ śrīmān lakṣmyā saha jagatpatiḥ | āste sarveśvaraḥ śreṣṭhaḥ pūjyamānaḥ sanātanaḥ || tathāca vasudhāre tu vasūnāṃ ratnamaṇḍitam | sthānānāmuttamaṃ puṇyaṃ durādharṣaṃ suradviṣām || ratnadhāre girivare saptīrṇaṇāṃ mahātmanām | saptāśramāṇi puṇyāni siddhāvāsairyutāni ca† || tatra haimaṃ catuddāraṃ vajranīlādimaṇḍitam | supuṇyaṃ sadavasthānāṃ‡ brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ || tatra devarṣayo viprāḥ siddhā brahmarṣayo'pare | upāsate devadevaṃ§ pitāmahamajaṃ param || sarvvaiḥ sampūjito nityaṃ devyā saha caturmukhaḥ | āste hitāya lokānāṃ śāntānāṃ paramā gatiḥ || tasyaikaśṛṅgaśikhare mahāpadmauralaṅkṛte | svacchāmṛtajalaṃ puṇyaṃ sugandhi¶ sumahatsaraḥ | jaigīṣavyāśramaṃ puṇyaṃ yogīndrairupasevitam
30.p13
tatrāste bhagavānnityaṃ sarvvaśiṣyaiḥ† samāvṛtaḥ| praśāntadoṣairakṣudrairbrahmavidbhirmahātmabhiḥ || śaṅkho manoharaścaiva kauśikaḥ kṛṣṇa eva ca| sumanā vedavādaśca śiṣyāstasya prasādataḥ‡|| sarvvayogaratāḥ śāntā bhasmoddhūlitavigrahāḥ| upāsate mahācāryā§ brahmavidyāparāyaṇāḥ || teṣāmanugrahārthāya yatīnāṃ śāntacetasām| sānnidhyaṃ kurute bhūyo devyā saha maheśvaraḥ || anekānyāśramāṇi¶ syustasmin girivarottame| munīnāṃ yuktamanasāṃ|| sarāṃsi saritastathā || teṣu yogaratā viprā jāpakāḥ saṃyatendriyāḥ| brahmaṇyāsaktamanaso ramante jñānatatparāḥ || ātmanyātmānamādhāya śikhānte paryyavasthitam††| dhyāyanti devamīśānaṃ yena sarvvamidaṃ tatam
30.p14
sumedhaṃ vāsavasthānaṃ sahasrādityasannibham | tatrāste bhagavānindraḥ śacyā saha sureśvaraḥ || gajaśaile tu durgāyā bhavanaṃ maṇitoraṇam | āste bhagavatī durgā tatra sākṣānmaheśvarī | upāsyamānā vividhaiḥ śaktibhedairitastataḥ || pītvā yogāmṛtaṃ labdhvā sākṣādamṛtamaiśvaram† | sulīlasya‡ gireḥ śṛṅge§ nānādhātusamujjvale || rākṣasānāṃ purāṇi syuḥ sarāṃsi śataśo dvijāḥ | tathā puraśataṃ viprāḥ śataśṛṅge mahācale || sphāṭikastambhasaṃyuktaṃ yakṣāṇāmamitaujasām | śvetodaragireḥ śṛṅge suparṇasya mahātmanaḥ || prākāragopurīpetaṃ maṇitoraṇamaṇḍitam | sa tatra garuḍaḥ śrīmān sākṣādviṣṇurivāparaḥ || dhyātvā tatparamaṃ jyotirātmanyevamathāvyayam|| | anyacca bhavanaṃ puṇyaṃ śrīśṛṅge munipuṅgavāḥ || śrīdevyāḥ sarvaratnāḍhyaṃ haimaṃ samaṇitoraṇam
30.p15
tatra sā paramā śaktirviṣṇoratimanoramā || anantavibhavā lakṣmīrjagatsaṃmohanotsukā | adhyāste devagandharvvasiddhacāraṇavanditā || vicintyā jagato yoniḥ svaśaktikiraṇojjvalā | tatraiva devadevasya viṣṇorāyatanaṃ mahat || sarāṃsi tatra catvāri vicitrakamalāśrayāḥ | tathā sahasraśikhare vidyādharapurāṣṭakam || ratnasopānasaṃyuktaṃ sarobhiścopaśobhitam | nadyo vimalapānīyāścitranīlotpalākarāḥ || karṇikāravanaṃ divyaṃ tatrāste śaṅkaraḥ svayam† | pārijāte mahālakṣmyāḥ parvate tu‡ puraṃ śubham || ramyaṃ§prāsādasaṃyuktaṃ ghaṇṭācāmarabhūṣitam | nṛtyadbhirapsaraḥsaṅghairitaścetaśca śobhitam || mṛdaṅgapaṇavoddhuṣṭaṃ¶ veṇuvīṇā||nināditam | gandharvvakinnarākīrṇaṃ saṃvṛtaṃ siddhapuṅgavaiḥ
30.p16
bhākhadbhirbhṛśamāyuktaṃ mahāprāsādasaṅkulam | mahāgaṇeśvarairjuṣṭaṃ† dhārmikāṇāṃ sudarśanam || tatra sā vasate‡ devī nityaṃ yogaparāyaṇā | mahālakṣmīrmahādevī triśūlavaradhāriṇī || trinetrā sarvvaśaktyaughasaṃvṛtā sā ca tanmayī§ | paśyanti tatra munayaḥ siddhā ye brahmavādinaḥ || supārśvasyottare bhāge sarasvatyāḥ purottamam | sarāṃsi siddhajuṣṭāni devabhogyāni sattamāḥ || pāṇḍurasya gireḥ śṛṅge vicitradrumamaṅkulam¶ | gandharvāṇāṃ puraśataṃ divyastrībhiḥ samāvṛtam || tena nityaṃ||madotsiktā narā nāryyastathaiva ca | krīr̤anti muditā nityaṃ vilāsairbhogatatparāḥ || añjanasya gireḥ śṛṅge nārīpuramanuttamam | vasanti tatrāpsaraso rambhādyā ratilālasāḥ || citrasenādayo yatra samāyāntyarthinaḥ sadā
30.p17
sā purī sarvaratnāḍhyā naikaṃprasravaṇairyutā || anekāni purāṇi syuḥ kaumude cāpi sattamāḥ | rudrāṇāṃ śāntarajasāmīśvarāsaktacetasām† || teṣu rudrā mahāyogā maheśvaracarāriṇaḥ | samāsate puraṃ jyotirārūḍhāḥ sthānamaiśvaram‡ || piñjarasya gireḥ śṛṅge gaṇeśānāṃ puratrayam | nadīśvarasya kapilā tatrāste sa mahāmatiḥ || tathā ca jārudheḥ śṛṅge devadevasya dhīmataḥ | dīptamāyatanaṃ puṇyaṃ§ bhāskarasyāmitaujasaḥ | tasyaivottaradigbhāge candrasthānamanuttamam | vasateśa tatra ramyātmā bhagavān śānta||dīdhitiḥ || anyatra bhavanaṃ divyaṃ haṃsaśaile maharṣayaḥ | sahasrayojanāyāmaṃ suvarṇamaṇitoraṇam || tatrāste bhagavān brahmā siddhasaṅghairabhiṣṭutaḥ | sāvitryā saha viśvātmā vāsudevādibhi ryutaḥ
30.p18
tasya dakṣiṇadigbhāge siddhānāṃ puramuttamam | sanandanādayo yatra vasanti munipuṅgavāḥ || pañcaśailasya śikhare dānavānāṃ puratrayam | nātidūreṇa tasmācca† daityācāryyasya dhīmataḥ | sugandhaśailaśikhare saridbhirupaśobhitam | karddamasyāśramaṃ puṇyaṃ tatrāste bhagavānṛṣiḥ || tasyaiva pūrvvadigbhāge kiñcidvai dakṣiṇāśrite | sanatkumāro bhagavāṃstatrāste brahmavittamaḥ || sarvveṣśveteṣu śaileṣu tathānyeṣu munīśvarāḥ | sarāṃsi vimalā nadyo devānāmalayāni‡ ca || siddhaliṅgāni puṇyāni munibhiḥ sthāpitāni ca§ | tāni cāyatānanyāśu¶ saṃkhyātuṃ naiva śakyate|| || eṣa saṅkṣepataḥ prokto jambūdvīpasya vistaraḥ | na śakyo vistarādvaktuṃ mayā varṣaśatairapi
30.p19
iti śrīkūrmapurāṇe jambūdvīpavarṇanaṃ nāma aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit