Kurmapurana (Ananta Gokhale) 31
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 31
- Language
- Sanskrit
31.p1
ūnapañcāśo'dhyāyaḥ
31.p2
sūta uvāca | jambūddīpasya vistārāddiguṇena samantataḥ | saṃveṣṭayitvā kṣīrodaṃ plakṣaddīpo vyavasthitaḥ || plakṣaddīpe ca viprendrāḥ saptāsangulaparvvatāḥ | siṅghāyutāḥ† suparvāṇaḥ siddhasaṅghaniṣevitāḥ || gomedaḥ‡ prathamasteṣāṃ dvitīyaścandra ucyate | nārado dundubhiścaiva maṇimānmeghanisvanaḥ§ | vaibhrājaḥ saptamasteṣāṃ¶ brahmaṇo'tyantavallabhaḥ || tatra devarṣigandharvvaiḥ siddhaiśca bhagavānajaḥ | upāsyate sa viśvātmā sākṣī sarvvasya viśvadṛk||| teṣu puṇyā janapadā ādhayo vyādhayo na ca | na tatra pāpakatrtāraḥ puruṣā vai kathañcana || teṣāṃ nadyaśca saptaiva varṣāṇāntu samudragāḥ
31.p3
tāsu brahmarṣayo nityaṃ pitāmahamupāsate || anutaptāgnikhe caiva vipāpā tridivā kṛtā | amṛtā sukṛtā caiva nāmataḥ parikīrttitāḥ || kṣudranadyastu vikhyātāḥ sarāṃsi ca bahūnyapi | na caiteṣu yugāvasthā puruṣā vai cirāyuṣaḥ || āryyakāḥ kururāścaiva videh↠bhāvinastathā | brahmakṣatriyaviṭśūdrāstasmindvīpe prakīrttitāḥ || ijyate bhagavānīśo‡ varṇaistatra nivāsibhiḥ | teṣāñca somasāmrājyaṃ§ sārūpyaṃ munipuṅgavāḥ || sarve dharmaratā nityaṃ sarve¶ muditamānasāḥ | pañcavarṣasahasrāṇi jīvanti ca nirāmayāḥ || plakṣadvīpapramāṇantu dviguṇena samantataḥ | saṃveṣṭyekṣurasāmbhodhiṃ śālmaliḥ saṃvyavasthitaḥ || saptavarṣāṇi tatrāpi saptaiva kulaparvvatāḥ ||| ṛjyāyatāḥ suparvāṇaḥ saptanadyaśca suvratāḥ || kumudaścānnadaścaiva tṛtīyaśca valāhakaḥ
31.p4
droṇaḥ kaṃsastu mahiṣaḥ kakudmān saptamastath↠|| yonī toyā vitṛṣṇā ca candrā śuklā vimocanī | nivṛttiśceti tā nadyaḥ smṛtāḥ pāpaharo nṛṇām || na teṣu vidyate lobhaḥ krodho vā dvijasattamāḥ | na caivāsti yugāvasthā janā jīvantyanāmayāḥ || yajanti satataṃ tatra varṇā vāyuṃ sanātanam | teṣāṃ tatsādhanaṃ yuktaṃ‡ sārūpyañca salokatā || kapilā brāhmaṇāḥ proktā rājānaścāruṇāstathā | pītā vaiśyāḥ smṛtāḥ kṛṣṇā dvīpe'smin vṛṣalā dvijāḥ || śālmalasya tu vistārādviguṇena samantataḥ | saṃveṣṭya tu surodābdhiṃ kuśadvīpī vyavasthitaḥ || vidrumaścaiva hīmaśca§ dyutimān puṣpavāṃstathā | kuśeśayo hariścaiva mandaraḥ sapta parvvatāḥ || dhutapāpā śivā caiva pavitrā sammitā tathā | tathā vidyutprabhā rāmā mahānadyaśca sapta vai|| anyāśca śataśo viprā nadyo maṇijalāḥ śubhāḥ
31.p5
tāsu brahmāṇamīśānaṃ devādyāḥ paryupāsate || brāhmaṇā draviṇo viprāḥ kṣatriyāḥ śuṣmiṇastathā | vaiśyāstobhāsu mandehāḥ śūdrāstatra prakīrttitāḥ || martye'pi jñānasampann↠maitrādiguṇasaṃyutāḥ | yathoktakāriṇaḥ sarvve sarvve bhūtahite ratāḥ || yajanti yajñairvividhairbrahmāṇaṃ parameṣṭhinam | teṣāñca brahmasāyujyaṃ sārūpyañca salokatā || kuśaddīpasya vistārārddiguṇena samantataḥ | krauñcaddīpaḥ sthito§ viprā veṣṭayitvā ghṛtodadhim || krauñco vāmanakaścaiva tṛtīyaścādhikārakaḥ | devābdaśca vivedaśca¶ puṇḍarīkastathaiva ca | nāmnā ca saptamaḥ proktaḥ parvvato dundubhisvanaḥ || gaurī kumuddatī caiva sandhyā rātrirmanojavā | kobhiśca|| puṇḍarīkācā nadyaḥ prādhānyataḥ smṛtāḥ || puṣkalāḥ puṣkarā dhanyāstiṣyā varṇāḥ krameṇa vai
31.p6
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva dvijottamāḥ || arcayanti mahādevaṃ yajñadānaśamādibhiḥ | vratopavāsairvividhairhomaiśca pitṛtarpaṇaiḥ || teṣāṃ vai rudrasāyujyaṃ sārūpyañcātidurlabham | salokatā ca sāmīpyaṃ jāyate tatprasādataḥ || krauñcadvīpasya vistārādviguṇena samantataḥ | śākadvīpaḥ sthito viprā āveṣṭya dadhisāgaram || udayo raivataścaiva śyāmakāṣṭho†giristathā | āmbikeyastathā ramyaḥ kesarī ceti parvvatāḥ || sukumārī kumārī ca nalinī veṇukā tathā | ikṣukā dhenukā caiva gabhastiśceti nimnagāḥ || āsāṃ pivantaḥ salilaṃ jīvante tatra mānavāḥ | anāmayāhyaśokāśca‡ rāgadveṣavivarjjitāḥ || mṛgāśca§ magadhāścaiva mānasā mandagāstathā | brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścātra krameṇa tu || yajanti satataṃ devaṃ sarvvalokaikasākṣiṇam | vratopavāsairvividhairddevadevaṃ divākaram
31.p7
teṣāṃ vai sūryyasāyujyaṃ sāmīpyañca sarūpatā | salokatā ca viprendrā jāyate tatprasādataḥ || śākadvīpaṃ samāvṛtya kṣīrodaḥ sāgaraḥ sthitaḥ | śvetadvīpañca tanmadhye nārāyaṇaparāyaṇāḥ | tatra puṇyā janapadā nānāvyaryyasamanvitāḥ | śvetāstatra narā nityaṃ jāyante viṣṇutatparāḥ || nādhayo vyādhayastatra jarāmṛtyubhayaṃ na ca | krodhalobhavanimmuktā māyāmātsaryyavarjjitāḥ || nityapuṣṭā nirātaṅkā nityānandāśca bhoginaḥ | nārāyaṇasamāḥ sarvve nārāyaṇaparāyaṇāḥ ||† keciddhyānaparā nityaṃ yoginaḥ saṃyatendriyāḥ | kecijjayanti tapyanti kecidvijñānino'pare || anye nirvvījayogena brahmabhāvena bhāvitāḥ | dhyāyanti tatparaṃ brahma vāsudevaṃ sanātanam‡ || ekāntino nirālambā mahābhāgavatāḥ pare | paśyanti tatparaṃ§ brahma viṣṇvākhyaṃ tamasaḥ param || sarvve caturbhujākārāḥ śaṅkhacakragadādharāḥ
31.p8
supītavāsasaḥ savvai śrīvatsāṅkitavakṣasaḥ || anye maheśvaraparāstripuṇḍrāṅkitamastakāḥ | suyogāṅgatikaraṇā mahāgarur̤avāhanāḥ || sarvve śaktisamāyukt↠nityānandāśca nirmulāḥ | vasanti tatra puruṣāḥ viṣṇorantaracāriṇaḥ || tatra nārāyaṇasyānyaṃ durgamanduratikramam | nārāyaṇaṃ nāma puraṃ prāsādai‡rupaśobhitam || hemaprākārasaṃyuktaṃ sphāṭikaimaṇḍapairyutam | prabhāsahasrakalilandurādharṣaṃ suśobhanam || harmyaprāsāda§saṃyuktamaṭṭālaka¶samākulam | hemagopurasāhasrairnānāratnopaśobhitaiḥ || śubhrāstaraṇasaṃyuktai||rvicitraiḥ samalaṅkṛtam | nandanairvividhākāraiḥ sravantībhiśca śobhitam || sarobhiḥ sarvvato yuktaṃ vīṇāveṇunināditam | patākābhirvicitrābhiranekābhiśca śobhitam || vīthībhiḥ sarvvato yuktaṃ sopānaiḥ ratnabhūṣitaiḥ
31.p9
nadī śatasahasrāḍhyaṃ divyagānanināditam† || haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam | caturdvāramanaupamyamagamyaṃ devavidviṣām || tatra tatrāpsaraḥsaṅghairnṛtyadbhirupaśobhitam | nānāgītavidhānajñairdevānāpi durla bhaiḥ‡ || nānāvilāsasampannaiḥ kāmukairatikomalaiḥ | prabhūtacandravadanairnūpurārāvasaṃyutaiḥ || īṣatsmitaiḥ suvimboṣṭhairbālamugdhamṛgekṣaṇaiḥ | aśeṣavibhavopetaistanumadhyavibhūṣitaiḥ§ || surājahaṃsacalanaiḥ suveṣairmadhurasvanaiḥ | saṃlāpālāpa¶kuśalairdivyābharaṇabhūṣitaiḥ | stanabhāravinamraiśca madhughūrṇitalocanaiḥ || nānāvarṇavicitrāṅgairnānābhogaratipriyaiḥ | utphullakusumodyānaistaṅgataśataśobhitam|| || asaṃkhyeyaguṇaṃ śuddhamasaṃkhyaistridaśairapi
31.p10
śrīmatpavitradevasya śrīpateramitaujasaḥ || tasya madhye'titejaskamudyatprākāra toraṇam | sthānaṃ tadvaiṣṇavaṃ divyaṃ yogināṃ siddhidāyakam† || tanmadhye bhagavānekaḥ puṇḍarīkadalayutiḥ | śete'śeṣajagatsūtiḥ śeṣāddiśayane hariḥ || vicintyamāno yogīndraiḥ sanandanapurogamaiḥ | svātmānandāmṛtaṃ pītvā purastāttamasaḥ paraḥ || pītavāsā viśālākṣo‡ mahāmāyo mahābhujaḥ | kṣīrodakanyayā nityaṃ gṛhītacaraṇadvayaḥ || sā ca devī jagadvandyā pādamūle haripriyā | samāste tanmanā nityaṃ pītvā nārāyaṇāyatam || na tatrādhārmikā yānti na ca devāntarālayāḥ§ | vaikuṇṭhaṃ nāma tatsthānaṃ tridaśairapi vanditam || na me¶ prabhavati prajñā kṛtsnaśasta nirūpaṇe | etāvacchakyate vaktuṃ nārāyaṇapuraṃ hi tat || sa eva paramaṃ brahma vāsudevaḥ sanātanaḥ
31.p11
śete nārāyaṇaḥ śrīmānmāyayā mohayañjagat || nārāyaṇādidaṃ jātaṃ tasminneva vyavasthitam | tamāśrayati† kālānte sa eva paramā gatiḥ
31.p12
iti śrīkūrmmapurāṇe bhuvanavinyāse ekonapañcāśo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brāhmī Saṃhitā — Sanskrit
- Brahmisamhita (gurumandalseries1962) — Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit