Kurmapurana (Ananta Gokhale) 34
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 34
- Language
- Sanskrit
34.p1
pūrvvavibhāgaḥ samāptaḥ
34.p2
ṛṣaya ūcuḥ | bhavatā kathitaḥ samyak sargaḥ svāyambhuvaḥ prabhuḥ | brahmāṇḍasyādi†vistāro manvantaraviniścayaḥ || tatreśvareśvaro devo varṇibhirdharmatatparaiḥ | jñānayogaratairnityamārādhyaḥ kathitastvayā || tattattvāśeṣasaṃsāraduḥkhanāśanamuttamam‡ | jñānaṃ brahmaikaviṣayaṃ tena§ paśyema tatparam || tvaṃ hi nārāyaṇaḥ sākṣātkṛṣṇadvaipāyanātmabho | avāptākhilavijñānastattvāṃ pṛcchāmahe¶ punaḥ || śrutvā munīnāṃ tadvākyaṃ kṛṣṇadvaipāyanātmabhūḥ | sūtaḥ paurāṇikaḥ śrutvā bhāṣituṃ hyupacakrame
34.p3
tathāsminnantare vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyanaḥ svayam | ājagāma muniśreṣṭhā yatra satraṃ samāsate || taṃ dṛṣṭvā vedavidvāṃsaṅkālameghasamadyutim | vyāsaṅkamalapatrākṣaṃ praṇemurdvijapuṅgavāḥ || papāta daṇḍavadbhūmau dṛṣṭvāsau lomaharṣaṇaḥ | praṇamya śirasā bhūmau prāñjalivrvyagro'bhavat† || pṛṣṭāste'nāmayaṃ viprāḥ śaunakādyā mahāmunim | samāhṛtyāsanaṃ‡ tasmai tadyogyaṃ samakalpayan || athainānabravīdvākyaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ | kaccinna hānistapasaḥ§ svādhyāyasya śrutasya ca || tataśca¶ sūtaḥ svaguruṃ praṇamyāha mahāmunim | jñānaṃ tadbrahmaviṣayaṃ munīnāṃ vaktumarhasi || ime hi munayaḥ śāntāstāpasā dharmmattatparāḥ | śuśrūṣā jāyate caiṣāṃ vaktumarhasi tattvataḥ || jñānaṃ vimuktidaṃ divyaṃ yanme sākṣāttvayoditam | munīnāṃ vyāhṛtaṃ pūrvvaṃ viṣṇunā kūrmyarūpiṇā
34.p4
śrutvā sūtasya vacanaṃ muniḥ satyavatīsutaḥ | praṇamya śirasā rudraṃ vacaḥ prāha sukhāvaham || vyāsa uvāca | vacye devo mahādevaḥ pṛṣṭo yogīśvaraiḥ purā | sanatkumārapramukhaiḥ sa svayaṃ samabhāṣata || sanatkumāraḥ sanakastathaiva ca sanandanaḥ | aṅgirā rudrasahito bhṛguḥ paramadharmmavit || kaṇādaḥ kapilo gargo† vāmadevo mahāmuniḥ | śukro vaśiṣṭho bhagavān sarvve saṃyatamānasāḥ || parasparaṃ vicāryyaite saṃyamāviṣṭacetasaḥ‡ | taptavantastapo ghoraṃ puṇye badarikāśrame || apaśyaṃste mahāyogamṛṣidharmmasutaṃ munim§ | nārāyaṇamanādyantaṃ nareṇa sahitaṃ tadā || saṃstūya vividhaiḥ stotraiḥ sarvvavedasamudbhavaiḥ | praṇemurbhaktisaṃyuktā yogino yogavittamam || vijñāya vāñchitaṃ teṣāṃ bhagavānapi sarvvavit | prāha gambhīrayā vācā kimarthaṃ tapyate tapaḥ || abruvan hṛṣṭamanaso viśvātmānaṃ sanātanam
34.p5
sākṣānnārāyaṇaṃ devamāgataṃ siddhisūcakam || vayaṃ saṃyamamāpannāḥ sarve vai brahmavādinaḥ | bhavantamekaṃ† śaraṇaṃ prapannāḥ puruṣottamam || tvaṃ vetsi paramaṃ guhyaṃ sarvantu bhagavānṛṣiḥ | nārāyaṇaḥ svayaṃ‡ sākṣātpurāṇo'vyaktapūruṣaḥ || nahyanyo vidyate vettā tvāmṛte parameśvaram | sa tvamasmākamacalaṃ§ saṃśayaṃ chettumarhasi || kiṃ kāraṇamidaṃ kṛtsnaṃ ko nu saṃsarate sadā | kaścidātmā ca kā muktiḥ¶ saṃsāraḥ kinnimittakaḥ || kaḥ saṃsāra itīśānaḥ|| ko vā sarvaṃ prapaśyati | kiṃ tatparataraṃ brahma sarvaṃ no vaktumarhasi || evamuktā tu munayaḥ prāpaśyan puruṣottamam | vihāya tāpasaṃ veṣaṃ saṃsthitaṃ svena tejasā || vibhrājamānaṃ vimalaṃ prabhāmaṇḍalamaṇḍitam | śrīvatsavakṣasandèvaṃ taptajāmbūnadaprabham
34.p6
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ śārṅgahastaṃ śriyā vṛtam | na dṛṣṭastatkṣaṇādeva narastasyaiva tejasā || tadantare mahādevaḥ śaśāṅkāṅkitaśekharaḥ | prasādābhimukho rudraḥ prādurāsīnmaheśvaraḥ || nirīkṣya te jagannāthaṃ trinetraṃ candrabhūṣaṇam | tuṣṭuvurhṛṣṭamanaso bhaktyā taṃ parameśvaram || jayeśvara mahādeva jaya bhūtapate śiva | jayāśeṣamunīśāna tapasā'bhiprapūjita || sahasramūrtte viśvātman jagadyantrapravarttaka | jayānanta jagajjanmatrāṇasaṃhārakāraka || sahasracaraṇeśāna śambho yogīndravandita | jayāmbikāpate deva namaste parameśvara || saṃstuto bhagavānīśastryambako bhaktavatsalaḥ | samāliṅgya hṛṣīkeśaṃ prāha gambhīrayā girā || kimarthaṃ puṇḍarīkākṣa munīndrā brahmavādinaḥ | imaṃ samāgatā deśaṃ kinnu† kāryyaṃ mayācyuta‡ || ākarṇya tasya tadvākyaṃ devadevo janārddanaḥ | prāha devo mahādevaṃ prasādābhimukhaṃ sthitam || ime hi munayo deva tāpasāḥ kṣīṇakalmaṣāḥ
34.p7
abhyāgatānāṃ śaraṇaṃ samyagdarśanakāṅkṣiṇām || yadi prasanno bhagavānmunīnāṃ bhāvitātmanām | sannidhau mama tajjñānaṃ divyaṃ vaktumihārhasi || tvaṃ hi vettha svamātmānaṃ na hyanyo vidyate śiva | vada tvamātmanātmānaṃ munīndrebhyaḥ pradarśaya || evamuktvā hṛṣīkeśaḥ provāca munipuṅgavān | pradarśayanyogasiddhiṃ nirīkṣya vṛṣabhadhvajam || sandarśanānmaheśasya† śaṅkarasyātha śūlinaḥ | kṛtārthaṃ svayamātmānaṃ jñātumarhatha tattvataḥ || pūjāmarhatha deveśaṃ‡ pratyakṣaṃ purataḥ sthitam | mamaiva sannidhāne sa§ yathāvadvaktumīśvaraḥ || niśamya viṣṇorvacanaṃ praṇamya vṛṣabhadhvajam | sanatkumārapramukhāḥ pṛcchanti sma maheśvaram || athāsminnantare divyamāsanaṃ vimalaṃ śivam | kimapyacintyaṃ gaganādīśvarārthe samudbabhau || tatrāsasāda yogātmā viṣṇunā saha viśvakṛt¶ | tejasā pūrayanviśvaṃ bhāti devo maheśvaraḥ
34.p8
tato devādhideveśaṃ śaṅkaraṃ brahmavādinaḥ | vibhrājamānaṃ vimale tasmindadṛśurāsane || tamāsanasthaṃ bhūtānāmīśaṃ dadṛśire kila | yadantarā sarvametadyato'bhinnamidaṃ jagat || savāsudevamīśānamīśaṃ dadṛśire param† || provāca pṛṣṭo bhagavānmunīnāṃ parameśvaraḥ | nirīkṣya puṇḍarīkākṣaṃ svātmayogamanuttamam || tacchṛṇudhvaṃ yathānyāyamucyamānaṃ‡ mayānaghāḥ | praśāntamanasaḥ§ sarvve viśuddhaṃ jñānamaiśvaram
34.p9
iti śrīkūrmapurāṇe īśvaragītāsu prathamo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit