Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 43

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 43

Language
Sanskrit

43.p1

ṣor̤aśo'dhyāyaḥ

43.p2

vyāsa uvāca | na hiṃsyātsarvvabhūtāni nānṛtaṃ vā vadetkvacit | nāhitaṃ nāpriyaṃ brūyānna stenaḥ syātkathañcana || tṛṇaṃ vā yadi vā śākaṃ mṛdaṃ vā jalameva ca | parasyāpaharañjanturnarakaṃ pratipadyate || na rājñaḥ pratigṛhṇīyānna śūdrātpatitādapi | nānyasmāyācakatvañca† ninditādvarjayedbudhaḥ || nityaṃ yācanako na syātpunastatraiva‡ yācayet

43.p3

prāṇānapaharatyeṣa yācakastasya durmatiḥ† || na devadravyahārī syādviśeṣeṇa dvijottamāḥ‡ | brahmasvaṃ vā nāpaharedāpadyapi kadācana || na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate§ | devasvaṃ cāpi yatnena sadā pariharettataḥ || puṣpe śākodake kāṣṭhe tathā mūle tṛṇe phale¶ | adattādānamasteyaṃ manuḥ prāha prajāpatiḥ || gṛhītavyāni puṣpāṇi devārcanavidhau dvijaiḥ|| | naikasmādeva niyatamananujñāya kevalam || tṛṇaṃ kāṣṭhaṃ phalaṃ puṣpaṃ prakāmaṃ vai haredbudhaḥ | dharmārthaṃ kevalaṃ viprā hyanyathā patito bhavet || tilamudgayavādīnāṃ muṣṭirgrāhyā pathisthitaiḥ | kṣudhārtairnānyathā viprā dharmavidbhiriti sthitiḥ†† || na dharmasyāpadeśena pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret

43.p4

vratena pāpaṃ pracchādya kurvvan strīśūdradambhanam || pretyeha cedṛśo viprogarhyate brahmavādibhiḥ | chadmanā caritaṃ yacca vrataṃ rakṣāṃsi gacchati || aliṅgī liṅgiveśena yo vṛttimupajīvati | sa liṅgināṃ haredenastiryyagyonau ca jāyate ||† vair̤ālavratinaḥ‡ pāpā loke dharmmavināśakāḥ | sadyaḥ patanti pāpeṣu karmmaṇastasya tatphalam || pāṣaṇḍinovikarmmasthānvāmācārāṃstathaiva ca | pañcarātrān§ pāśupatān¶ vāṅmātreṇāpi nārcayet || vedanindāratān|| martyāndevanindāratāṃstathā | dvijanindāratāṃścaiva manasāpi na cintayet || yājanaṃ yonisambandhaṃ sahavāsañca bhāṣaṇam | kurvvāṇaḥ patate jantustasmādyatnena varjjayet || devadrohādgurudrohaḥ koṭikoṭiguṇādhikaḥ | jñānāpavādonāstikyaṃ tasmātkoṭiguṇādhikam || gobhiśca daivatairvipraiḥ kṛṣyā rājopasevayā

43.p5

kulānyakulatāṃ yānti yāni hīnāni vṛttataḥ || kuvivāhaiḥ kriyālopairvedānadhyayanena ca | kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca || anṛtātpāradāryācca tathā'bhakṣyasya bhakṣaṇāt | aśrautadharmacaraṇātkṣipraṃ naśyati vai kulam || aśrotriyeṣu vai dānāddṛṣaleṣu tathaiva ca | vihitācārahīneṣu kṣipraṃ naśyati vai kulam || nādhārmikairvṛte grāme na vyādhibahule bhṛśam | na śūdrarājye nivasenna pāṣaṇḍajanairvṛte || himavadvindhyayormadhye pūrvvapaścimayoḥ śubham | muktā samudrayordaiśaṃ nānyatra nivasedvijaḥ || kṛṣṇo vā yatra carati mṛgo nityaṃ svabhāvataḥ | puṇyāśca viśrutā nadyastatra vā nivasedvijaḥ || arddhakrośānnadīkūlaṃ varjayitvā dvijottamaḥ | nānyatra nivasetpuṇyāṃ nāntyajagrāmasannidhau || na saṃvasecca patitairna caṇḍālairna pukkaśaiḥ | na mūrkhairnāvaliptaiśca nāntyairnāntyāvasāyibhiḥ || ekaśayyāsanampaktirbhāṇḍapakvānnamiśraṇam | yājanādhyāpanaṃ yonistathaiva sahabhojanam || sahādhyāyastu daśamaḥ sahayājanameva ca

43.p6

ekādaśaite nirddiṣṭāḥ doṣāḥ saṅkara†saṃjñitāḥ || samīpe vāpyavasthānātpāpaṃ saṅkramate nṛṇām | tasmātsarvvaprayatnena saṅkaraṃ varjjayedbudhaḥ || ekapaṃktyupaviṣṭā ye na spṛśanti parasparam | bhasmanā kṛtamaryādā na teṣāṃ saṅkaro bhavet || agninā bhasmanā caiva salilena viśeṣataḥ | dvāreṇa stambhamārgeṇa ṣaḍbhiḥ paṃktirvibhidyate || na kuryyādduḥkhavairāṇi‡ vivādaṃ caiva paiśunam§ | parakṣetre gāṃ carantīṃ na cācakṣīta kasyacit || na saṃvasetsatakinā¶ na kaścinmarmmāṇa spṛśet | na sūryyapariveśaṃ vā nendracāpaṃ śavāgnikam || parasmai kathayedvidvāñchinaṃ vā kadācana|| | na kuryyādvahubhiḥ sārddhaṃ virodhaṃ vā kadācana || ātmanaḥ pratikulāni pareṣāṃ na samācaret | tithiṃ pakṣasya na brūyānnakṣatrāṇi vinirddiśet

43.p7

nodakyāmabhibhāṣeta nāśuciṃ vā dvijottamaḥ | na devaguruviprāṇāṃ dīyamānantu vārayet || na cātmānaṃ praśaṃsadvā paranindāñca varjayet | vedanindāndevanindāṃ prayatnena vivarjayet || yastu devānṛṣīn viprān† vedānvā nindati dvijaḥ | na tasya niṣkṛtirdṛṣṭā śāstreṣviha munīśvarāḥ || nindayedvai gurūndevānvedaṃ vā sopabṛṃhaṇam‡ | kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ raurave pacyate naraḥ || tūṣṇīmāsīta nindāyāṃ na brūyātkiñciduttaram | karṇau pidhāya gantavyaṃ na caitānavalokayet || varjjayedvai rahasyañca§ pareṣāṃ gūhayedbudhaḥ | vivādaṃ svajanaiḥ sārddhaṃ na kuryyādvai kadācana || na pāpaṃ pāpinaṃ brūyādapāpaṃ vā dvijottamam¶ | sa tena tulyadoṣaḥ syānmithyādidoṣavān bhavet || yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rodanāt | tāni putrān paśūn ghnanti teṣāṃ mithyābhiśaṃsinām

43.p8

brahmahatyāsurāpāne steyagurvaṅganāgame | dṛṣṭaṃ viśodhanaṃ sadbhiḥ nāsti mithyābhiśaṃsane || nekṣetīyantamādityaṃ śaśinañcānimittataḥ† | nāstaṃ yātaṃ na vāristhaṃ nopasṛṣṭaṃ na madhyagam || tirohitaṃ vāsasā vā‡ nādarśāntaragāmiṇam§ | na nagnāṃ striyamīkṣeta puruṣaṃ vā kadācana || na ca mūtraṃ purīṣaṃ vā na ca saṃsṛṣṭamaithunam¶ | nāśuciḥ sūryyasomādīn grahānālokayedbudhaḥ || patitavyaṅgacaṇḍālā nucchiṣṭā nāvalokayet | nābhibhāṣeta ca paramucchiṣṭo vāvagarvitaḥ|| || na spṛśetpretasaṃsargaṃ na kruddhasya gurormukham | na tailodakayośchāyāṃ na patnīṃ bhojane sati | niyuktā bandhanāṅgāṃ vā nonmattaṃ mattameva vā††

43.p9

nāśnīyādbhāyyayā sārddhaṃ naināmīkṣeta mehanīm | kṣuvantīṃ jṛmbhamāṇāṃ vā nāsanasthāṃ yathāsukham || nodake cātmanorūpaṃ na kūlaṃ khabhrameva vā† | na laṅghayecca mūtraṃ vā‡ nādhitiṣṭhetkadācana || na śūdrāya matindadyātkṛśaraṃ pāyasandadhi | nocchiṣṭaṃ vā ghṛtamadhu na ca kṛṣṇājinaṃ haviḥ || na caivāsmai vratandadyānna§ ca dharmmaṃ vadedbudhaḥ | na ca krodhavaśaṅgaccheddeṣaṃ rāgañca¶ varjjayet || lobhaṃ dambhaṃ tathā varjyaṃ|| yājñāvi jñānakutsanam | mānaṃ mohaṃ tathā krodhaṃ dveṣañca†† parivarjjayet || na kuryyātkasyacitpīḍāṃ sutaṃ śiṣyañca tār̤ayet | na hīnānupaseveta na ca tīkṣṇamatīn‡‡ kvacit || nātmānañcāvamanyeta dainyaṃ yatnena varjjayet

43.p10

na cāśiṣyaṃ na satkuryyānnātmānaṃ śaṃsayedbudhaḥ† || na nakhairvilikhedbhūmiṃ‡ gāṃ ca saṃveśayenna hi | na nadīṣu nadīṃ brūyātparvvate na ca parvvatān§ || āvasettena naivāpi¶ na tyajetsaddvayāyinam|| | nāvagāhedapo nagno vahniñcāpi vrajetyadā†† || śiro'bhyaṅgāvaśiṣṭena tailenāṅgaṃ na lepayet | na śastrasarpaiḥ‡‡ krīr̤eta na khāni khāni ca spṛśet || romāṇi ca rahasyāni nāśiṣṭena saha vrajet | na pāṇipādāgnau ca cāpalāni samāśrayet || na śiśnodarayornityaṃ§§ na ca śravaṇayoḥ kvacit | na cāṅganakhavādaṃ vai kuryyānnāñjalinā pivat

43.p11

nābhihanyājjalaṃ padmyāṃ pāṇinā vā kadācana | na śātayediṣṭakābhiḥ phalāni na phalena ca || na mlecchabhāṣaṇaṃ śikṣennākarṣecca padāsanam | na bhedanamadhiksphoṭaṃ† chedanaṃ vā vilepanam‡ || kuryādimardanaṃ dhīmānvākasmādeva niṣphalam | notsaṅge bhakṣayedbhakṣyān vṛthāceṣṭāñca nācaret || na nṛtyedathavā gāyenna vāditrāṇi vādayet | na saṃhitābhyāṃ pāṇibhyāṃ kaṇḍūyedātmanaḥ śiraḥ || na laukikaiḥstavairdevāṃstoṣayeddveṣajairapi§ | nākṣaiḥ krīr̤enna dhāveta nāpsu viṇmūtramācaret || nocchiṣṭaḥ saṃviśennityaṃ na nagnaḥ snānamācaret | na gacchanna paṭhedvāpi na caiva svaśiraḥ spṛśet || na dantairnakharomāṇi chindyātsuptaṃ na bodhayet | na bālātapamāsevet¶ pretadhūmaṃ vivarjjayet || naikaḥ supyācchūnyagṛhe svayaṃ nopānahau haret | nākāraṇādvā niṣṭhīvenna bāhubhyāṃ nadīṃ taret || na pādakṣālanaṃ kuryyātpādenaiva kadācana

43.p12

nāgnau pratāpayetpādau na kāṃsye dhāvayedbudhaḥ || nābhipratārayeddevaṃ† brāhmaṇān gāmathāpi vā | vāyumagniguruṃ‡viprānvā sūryaṃ vā śaśinaṃ prati || aśuddhaḥ śayanaṃ yānaṃ svādhyāyaṃ snānabhojanam | vahnirniṣkramaṇañcaiva na kurvvīta kathañcana || svapnamadhyayanaṃ yānamuccāraṃ§ bhojanaṃ gatim | ubhayoḥ sandhyayornityaṃ madhyāhne tu¶ vivarjjayet || na spṛśetpāṇinocchiṣṭo vipro gobrāhmaṇa'nalān | na caivānnaṃ padā vāpi na devapratimāṃ spṛśet || nāśuddho'gniṃ paricarenna devān kīrttayedṛṣīn | nāvagāhedagādhāmbu dhārayennāgnimekataḥ || na vāmahastenoddhṛtya pibedukteṇa vā jalam | nottaredanupaspṛśya nāpsu retaḥ samutsṛjet || amedhyaliptamanyadvā lohitaṃ vā viṣāṇi vā | vyatikramenna sravantīnnāpsu maithunamācaret

43.p13

caityaṃ vṛkṣaṃ na vai chindyānnāpsu ṣṭhīvanamutsṛjet† | nāsthibhasmakapālāni na keśānna ca kaṇṭakān | oṣāṅgārakarīṣaṃ vā nādhitiṣṭhetkadācana‡ || na cāgniṃ laṅghayeddhīmānnopadadhyādadhaḥ kvacit | na cainaṃ pādataḥ kuryānmukhena na dhamedbudhaḥ || na kūpamavaroheta nācakṣītāśuciḥ§ kvacit | agnau na prakṣipedagniṃ nādbhiḥ praśamayettathā || suhṛnmaraṇamārttiṃ vā na svayaṃ śrāvayetparān | apakhyamatha paṇyaṃ¶ vā vikraye na prayojayet || na vahniṃ mukhaniśvāsairjvalayennāśucirbudhaḥ | puṇyasnānodakasnāne sīmāntaṃ vā kṣapenna tu|| || na bhindyātpūrvvasamayaṃ satyopetaṃ†† kadācana | parasparaṃ paśūn vyālān pakṣiṇo nāvabīdhayet || parabādhāṃ na kurvīta jalapānāyanādibhiḥ‡‡

43.p14

kārayitvā sukarmmāṇi kārūn paścānna varjjayet | sāyaṃ prātargṛhadvārān bhikṣārthaṃ nāvaghāṭayet || bahirmālyaṃ bahirgandhaṃ bhāryyayā saha bhojanam | vigṛhya vādaṃ† kudvārapraveśañca vivarjjayet || na khādan brāhmaṇastiṣṭhenna jalpanna‡ hasan budhaḥ | svamagniṃ naiva hastena§ spṛśennāpsu ciraṃ vaset || na pallaveṇopadhamenna śūrpeṇa na pāṇinā | mukhenaiva dhamedagniṃ mukhādagnirajāyata || parastriyaṃ na bhāṣeta nāyājyaṃ yājayedbudhaḥ¶ || naikaścaretsabhāṃ vipraḥ samavāyañca varjjayet|| | devatāyatanaṃ gacchedakadācinnāpradakṣiṇam || na vījayeddā vastreṇa na devāyatane svapet | naiko'dhvānaṃ prapadyeta nādhārmmikajanaiḥ saha || na vyādhidūṣitairvāpi na śūdraiḥ patitairna vā | nopānadvarjito'dhvānaṃ jalādirahitastathā

43.p15

na rātrāvariṇā sārddhaṃ na vinā ca kamaṇḍalum | nāgnigobrāhmaṇādīnāmantareṇa vrajekvacit || na vatsyantīṃ na vinatāmatikrāmeddvijottamāḥ | na nindyedyoginaḥ siddhān guṇinovā yatīṃstathā || devatāyatane prājño na devānāñca sannidhau† | nākrāmetkāmataśchāyāṃ brāhmaṇānāṅgavāmapi‡ || svāntu nākramayecchāyāṃ patitādyairna rogibhiḥ | nāṅgārabhasmakeśādiṣvadhitiṣṭhetkadācana || varjayenmārjanīreṇuṃ snānavastraghaṭodakam | na bhakṣayedbhakṣyāṇi nāpeyañcāpipeddvijāḥ

43.p16

iti śrīkūrmmapurāṇe uttarabhāge ṣor̤aśo'dhyāyaḥ saptadaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)