Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 48

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 48

Language
Sanskrit

48.p1

sūta uvāca | daśāhammāhurāśaucaṃ† sapiṇḍeṣu vidhīyate‡ | mṛteṣu vāpi§ jāteṣu brāhmaṇānāṃ dvijottamāḥ || nityāni caiva karmāṇi kāmyāni ca viśeṣataḥ | na kuryyādvihitaṃ kiñcitsvādhyāyaṃ manasāpi ca || śucīnakrodhanān bhūmyān¶ śālāgnau bhāvayet dvijān | śuṣkānnena phalairvāpi vaitānān juhuyāttathā || na spṛśeyurimānanye na ca tebhyaḥ samāharet | caturthe pañcame vāhni saṃsparśaḥ†† kathito budhaiḥ || sūtake tu sapiṇḍānāṃ saṃsparśo naiva duṣyati‡‡ | sūtakaṃ sūtikāñcaiva varjjayitvā nṛṇāṃ punaḥ || adhīyānastathā vedān§§ vedavicca pitā bhavet | spṛśyāḥ syuḥ¶¶ sarvva evaite snānānmātā daśāhataḥ || daśāhaṃ nirguṇe proktamāśaucaṃ vātinirguṇe | ekadvitriguṇairyuktaścaturyyekadinaiḥ śuciḥ

48.p2

daśāhādaparaṃ samyak adhīyīta juhoti ca | caturthe tasya saṃsparśaṃ manuḥ prāha prajāpatiḥ || kriyāhīnasya mūrkhasya mahārogiṇa eva ca | yatheṣṭācaraṇasyeha† maraṇāttamaśaucakam || trirātraṃ daśarātraṃ vā brāhmaṇānāmaśaucakam | prāksaṃvatsarāttrirātraṃ daśarātraṃ tataḥ param§ || unadvivārṣike prete mātāpitrostadiṣyate |¶ jātadante trirātraṃ syādyadi syātāntu nirguṇau|| || ādantajananātsadyaḥ ācūḍādekarātrakam | trirātramaupanayanātsapiṇḍānā maśaucakam || jātamātrasya bālasya yadi syānmaraṇamprati†† | mātuśca sūtakaṃ tatsyātpitā syātspṛśya eva ca‡‡ || sadāśaucaṃ§§ sapiṇḍānāṃ karttavyaṃ sodarasya tu | ūrddhaṃ daśāhādekāhaṃ sodaro yadi nirguṇaḥ || tatorddhaṃ¶¶ dantajananātsapiṇḍānāmaśaucakam

48.p3

ekarātraṃ nirguṇānāṃ caur̤ādūrddhantrirātrakam || adantajātamaraṇaṃ sambhavedyadi sattamāḥ | ekarātraṃ sapiṇḍānāṃ yadi te'tyantanirguṇāḥ† || vratādegvātsapiṇḍānāṃ garbhasrāvātsvapātataḥ‡ |§ garbhacyutādahorātreṇa sapiṇḍe'tyantanirguṇe | yatheṣṭācaraṇe jñāto trirātramiti niścayaḥ || yadi syātsūtake sūtirmaraṇe vā mṛtirbhavet | śeṣeṇaiva bhavecchuddirahaḥśeṣe dvirātrakam|| || maraṇotpattiyogena maraṇena samāpyate | ādyaṃ†† vṛddhimadāśaucaṃ tadā pūrveṇa śuddhyati‡‡ ||§§ deśāntaragataṃ śrutvā sūtakaṃ śāvameva ca¶¶ | tāvadaprayato martyo yāvaccheṣaṃ samāpyate

48.p4

vārttānte sūtake proktaṃ sapiṇḍānāṃ trirātrakam |† apradānāttrirātraṃ‡ syāddaśarātraṃ tataḥ§ param || mātāmahānāṃ maraṇe trirātraṃ syādaśaucakam | ekādaśānāñca tathā¶ sūtake caitadeva hi || pakṣiṇī yonisambandhe bāndhaveṣu tathaiva ca | ekarātraṃ samuddiṣṭaṃ gurau sabrahmacāriṇi|| || prete rājani sajjyotiryasya syādviṣaye sthitaḥ | gṛhe mṛtāsu sarvvāsu kanyāsu ca†† tryahaṃ pituḥ || parapūrvvāsu sarvvāsu‡‡ putreṣu kṛtakeṣu ca | trirātraṃ syāttathācāryyasvabhāryyāsvanyagāsu ca || ācāryyaputre patnyāñca ahorātraṃ§§mudāhṛtam | ekāhaṃ syādupādhyāye svagrāme¶¶ svaśrotriye'pi ca || trirātramasapiṇḍeṣu svagṛhe saṃsthiteṣu ca

48.p5

ekāhañcāśvavaryye syādekarātraṃ tadiṣyate† || trirātraṃ śvaśrūmaraṇāt‡ śvaśure caitadeva hi | sadyaḥśaucaṃ samuddiṣṭaṃ svagotre saṃsthite sati || śuddhyedvipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ | vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śuddhyati || kṣatraviṭśūdradāyādā ye syurviprasya bāndhavāḥ | teṣāmaśauce' viprasya daśāhācchuddhiriṣyate || rājanyavaiśyāvapyevaṃ hīnavarṇāsu yoniṣu | tameva¶ śaucaṃ kuryyātāṃ viśuddhātma||masaṃśayam || sarvve tūttaravarṇānāmaśaucaṃ kuryyurādṛtāḥ | tadvarṇavidhidṛṣṭena svantu śaucaṃ svayoniṣu || ṣaḍrātraṃ tu trirātraṃ syādekarātraṃ krameṇa tu†† | vaiśyakṣatriyaviprāṇāṃ śūdreṣvāśaucameva ca‡‡ || arddhamāso'tha ṣaḍrātraṃ trirātraṃ dvijapuṅgavāḥ | śūdrakṣatriyaviprāṇāṃ vaiśyasyāśaucameva ca§§ || ṣaḍrātraṃ vai daśāhañca¶¶ viprāṇāṃ vaiśyaśūdrayoḥ | aśaucaṃ kṣatriye proktaṃ krameṇa dvijapuṅgavāḥ

48.p6

śūdraviṭkṣatriyāṇāntu brāhmaṇasya tathaiva ca | daśarātreṇa śuddhiḥ syādityāha kamalāpatiḥ† || asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ vipro nirhṛtya bandhuvat | aśitv⇠ca sahoṣitvā daśarātreṇa śuddhyati || yadyannamatti teṣāntu trirātreṇa tataḥ śuciḥ | anadaṃstvannamaṅgā tu§ na ca tasmin gṛhe vaset¶ || sodake'tha tadeva syānmāturāpteṣu bandhuṣu | daśāhena śavasparśī sapiṇḍasyaiva śuddhyati || yadi nirharati pretaṃ lobhādākrāntamānasaḥ | daśāhena dvijaḥ śuddhyeddvādaśāhena bhūmipaḥ || arddhamāsena vaiśyastu śūdro māsena śudhyati | ṣaḍrātreṇāthavā sarvve trirātreṇāthavā punaḥ || †† anāthañcaiva nirhṛtya brāhmaṇaṃ dhanavarjitam | snātvā samprāśya ca‡‡ ghṛtaṃ śudhyanti brāhmaṇādayaḥ || apara§§ścetyaraṃ varṇamaparañcāpareṇa¶¶ yadi | aśauce saṃspṛśetsnehāttadā śaucena śuddhyati || pretībhūtaṃ dvijaṃ vipro hyanugacchet kāmataḥ

48.p7

snātvā sacelaṃ spṛṣṭvāgniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati || ekāhātkṣatriye śuddhirvaiśye syācca dvyahena tu | śūdre dinatrayaṃ proktaṃ prāṇāyāmaśataṃ punaḥ || anasthisañcite śūdre rauti cedbrāhmaṇaḥ svakaiḥ | trirātraṃ syāttathā śaucamekāhaṃ tvanyathā smṛtam || asthisañcayanādarvāgekāhaḥ kṣatravaiśyayoḥ | anyathā caiva sajjyotirbrāhmaṇe snānameva tu || anasthisañcite vipro brāhmaṇe rauti cettadā | snānenaiva bhavecchuddhiḥ sacelenātra† saṃśayaḥ || yastaiḥ sahāśanaṃ kuryācchayanādīni caiva hi | bāndhavo vāparo vāpi sa daśāhena śudhyati || yasteṣāṃ samamaśnāti sakṛdevāpi kāmataḥ | tadāśauce nivṛtte'sau snānaṃ kṛtvā viśudhyati || yāvattadannamaśnāti durbhikṣābhihato‡ naraḥ | tāvantyahānyaśaucaṃ syātprāyaścittaṃ tataścaret§ || dāhādyaśaucaṃ karttavyaṃ dvijānāmagnihotriṇām | sapiṇḍānāñca¶ maraṇe maraṇāditareṣu ca || sapiṇḍatā ca puruṣe saptame vinivarttate | samānodakabhāvastu janmanāmnoravedane || pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ

48.p8

lepabhājastrayo jñeyāḥ sāpiṇḍyaṃ sāptapauruṣam || aprattānāṃ tathā strīṇāṃ sāpiṇḍyaṃ sāptapauruṣam | tāsāntu bhartṛsāpiṇḍyaṃ prāha devaḥ pitāmahaḥ || ye caikajātā bahavo bhinnayonaya eva ca | bhinnavarṇāstu sāpiṇḍyaṃ bhavetteṣāṃ tripūruṣam || kāravaḥ śilpino vaidyā dāsīdāsāstathaiva ca | dātāro niyamāccaiva† brahmavidbrahmacāriṇau | satriṇo vratinastāvatsadyaḥśaucamudāhṛtam‡ || rājā caivābhiṣiktaśca§ annaśasatriṇa eva ca | yajñe vivāhakāle ca daivayoge tathaiva ca | sadyaḥśaucaṃ samākhyātaṃ durbhikṣe cāpyupaplave || sadāhava hatānāñca sarpādimaraṇe'pi ca | sadyaḥśaucaṃ samākhyātaṃ svajñātimaraṇe tathā ||†† agnimaruprapatane‡‡ vīrādhvanyapyanāśake | gobrāhmaṇārthe§§ sanyaste sadyaḥśaucaṃ vidhīyate || naiṣṭhikānāṃ vanasthānāṃ yatīnāṃ brahmacāriṇām | nāśaucaṃ kīrttyate sadbhiḥ patite ca tathā mṛte

48.p9

patitānānna dāhaḥ syānnāntyeṣṭirnāsthisañcayaḥ | nāśrupāto na piṇḍo vā kāryyaṃ śrāddhādikaṃ kvacit || vyāpādayettathātmānaṃ svayaṃ yo'gniviṣādibhiḥ | vihitaṃ tasya nāśaucaṃ nāgnirnapyudakādikam || atha kiñcitpramādena† mriyate'gniviṣādibhiḥ | tasyāśaucaṃ vidhātavyaṃ kāryyañcaivodakādikam‡ || jāte kumāre tadahaḥ kāmaṃ kuryyātpratigraham | hiraṇyadhānya§govāsastilāṃśca¶ gur̤asarpiṣā || phalāni puṣpaṃ śākañca lavaṇaṃ kāṣṭhameva ca | toya||ndadhi ghṛtaṃ tailamauṣadhaṃ kṣīrameva ca | āśaucino†† gṛhādgrāhyaṃ śuṣkānnañcaiva nityaśaḥ || āhitāgniryathānyāyaṃ dagdhavyastribhiragnibhiḥ | anāhitāgnirgṛhyeṇa laukikenetarī janaḥ || dehābhāvātpalāśīñca‡‡ kṛtvā pratikṛtimpunaḥ | dāhaḥ kāryyo yathānyāyaṃ sapiṇḍaiḥ śraddhayānvitaiḥ || sakṛtprasiñcedudakaṃ§§ nāmagotreṇa vāgyataḥ¶¶ | daśāhaṃ bāndhavāḥ sārddhaṃ sarvve caiva susaṃyatāḥ|||| || piṇḍaṃ pratidinandadyuḥ sāyaṃ prātaryathāvidhi

48.p10

pretāya ca gṛhadvāre caturthe bhojayedvijān || dvitīye'hani karttavyaṃ kṣurakarmma sabāndhavaiḥ | caturthe bāndhavaiḥ sarvvairasyāṃ sañcayanaṃ bhavet | pūrvānprayuñjayedviprān yugmāntsuśraddhayā śucīn || pañcame navame caiva tathaivaikādaśe'hani | yugmāṃśca† bhojayedviprānnavamyāḍḍantu taddvijāḥ‡ || ekādaśe'hni kurvīta pretamuddiśya bhāvataḥ | dvādaśe vā'hni§ karttavyaṃ navame'pyathavāhani¶ | ekaṃ pavitrameko'rghaḥ piṇḍapātraṃ tathaiva ca || evaṃ mṛtāhni karttavyaṃ pratimāsantu vatsaram | sapiṇḍīkaraṇaṃ proktaṃ pūrṇe saṃvatsare punaḥ|| || kuryyāccatvāri pātrāṇi pretādīnāṃ dvijottamāḥ | pretārthaṃ pitṛpātreṣu pātramāsecayettataḥ || ye samānā iti dvābhyāṃ piṇḍānapyevameva hi | sapiṇḍīkaraṇaśrāddhaṃ devapūrvvaṃ vidhīyate || pitṝnāvāhayettatra punaḥ pretaṃ vinirddiśet†† | ye sapiṇḍīkṛtāḥ pretā na teṣāṃ syuḥ pratikriyāḥ‡‡

48.p11

yastu kuryyātpṛthak piṇḍaṃ pitṛhā so'bhijāyate || mṛte pitari vai putraḥ piṇḍānvadaṃ samāvaset | dadyācānnaṃ† sodakumbhaṃ pratyahaṃ pretadharmmataḥ || pārvvaṇena vidhānena sāṃvatsarikamiṣyate | pratisaṃvatsaraṃ kuryyādvidhireṣa‡ sanātanaḥ || mātāpicoḥ sutaiḥ kāryyampiṇḍadānādikañca yat§ | patnī kuryyātsutābhāve patnyabhāve tu sodaraḥ¶ || anenaiva vidhānena jīvaḥ srāddhaṃ samācaret | kṛtvā dānādikaṃ sarvvaṃ śraddhāyuktaḥ samāhitaḥ || eṣa vaḥ kathitaḥ samyaggṛhasthānāṃ kriyāvidhiḥ | strīṇāṃ bhartṛṣu śuśrūṣā dharmmo nānya iheṣyate || svadharmmatatparↆ nityamīśvarā rpitamānasāḥ‡‡ | prāpnuvanti paraṃ§§ sthānaṃ yaduktaṃ vedavādibhiḥ

48.p12

iti śrīkūrmmapurāṇe upavibhāge vyāsagītāsu śrāddhakalpe trayoviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)