Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 49

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 49

Language
Sanskrit

49.p1

caturviṃśo'dhyāyaḥ

49.p2

vyāsa uvāca | agnihotrantu juhuyātsāyamprātaryathāvidhi | darśai caiva hi tasyānte navaśasyai tathaiva ca† || iṣṭvā caiva yathānyāyamṛtavante ca‡ dvijo'dhvaraiḥ | paśunā tvayanasyānte samānte so'gnikairmakhaiḥ§ || nāniṣṭvā navaśasyeṣṭyā paśunā vāgnimāndvijaḥ¶ | na cānnamayyānmāṃsaṃ vā dīrghamāyurjijīviṣuḥ || navenānnena cāniṣṭvā paśuhavyena cāgnayaḥ | prāṇānevāttumicchanti navānnāmiṣagṛddhinaḥ || sāvitrānśāntihomāṃśca kuryyātparvvasu nityaśaḥ | pitṝṃścaivāṣṭakāḥ sarvve nityamanvaṣṭakāsu ca || eṣa dharmaḥ paro nityamapadharmmo'nya ucyate | trayāṇāmiha varṇānāṃ gṛhasthāśramavāsinām || nāstikādathavālasyādyo'gnīnnādhātumicchati | yajeta vā na yajñena sa yāti narakān bahūn

49.p3

tasmāt sarvvaprayatnena brāhmaṇo hi† viśeṣataḥ | ādhāyāgniṃ viśuddhātmā yajeta parameśvaram || agnihotrātparordharmmo dvijānāṃ neha vidyate | tasmādārādhayennityamagnihotreṇa śāśvatam ||‡ yasvādhyāyāgnimāṃśca syānna yaṣṭuṃ devamicchati | sa saṃmūr̤ho na§ sambhāṣyaḥ kiṃ punarnāstiko janaḥ || yasya caivārṣikambhaktaṃ¶ paryyāptaṃ bhṛtyavṛttaye | adhikaṃ vā bhavedyasya|| sa somaṃ pātumarhati || eṣa vai sarvvayajñānāṃ somaḥ prathama iṣyate | someṇārādhayeddevaṃ somalokamaheśvaram || pitāmahena viprāṇāmādāya vihitaḥ paśuḥ†† | dharmmo vimuktaye sākṣācchrautaḥ smārtto bhavetpunaḥ‡‡ || śrautastretāgnisambandhāt§§ smārttaḥ pūrvvaṃ mayoditaḥ | śreyaskaratamaḥ śrautastasmācchrautaṃ samācaret

49.p4

ubhāvapi hitau dharmmau veda vedaviniḥsṛtau | śiṣṭācārastṛtīyaḥ syācchrutismṛtyorabhāvataḥ || dharmmeṇādhigato yaistu vedaḥ saparivṛṃhaṇaḥ | te śiṣṭā brāhmaṇā jñey↠nityamātmaguṇānvitāḥ || teṣāmabhimato yaḥ syāccetasā nityameva hi | sa dharmmaḥ kathitaḥ sadbhirnānyeṣāmiti dhāraṇā ||‡ purāṇaṃ dharmmaśāstrāṇi vedānāmupavṛṃhaṇam | ekasmādbrahmavijñānaṃ dharmmajñānaṃ tathaikataḥ§ || dharmmaṃ jijñāsamānānāṃ tatpramāṇataraṃ smṛtam | dharmmaśāstraṃ purāṇāni brahmajñānetarāśramam|| || nānyato jāyate dharmmo brāhmī|| vidyā ca vaidikī | tasmāddharmmaṃ purāṇañca śraddhātavyaṃ manīṣibhiḥ

49.p5

pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

49.p6

vyāsa uvāca | eṣa vo'bhihitaḥ kṛtsno gṛhasthāśramavāsinaḥ | dvijāteḥ paramo dharmo varttanāni nibodhata || dvividhastu gṛhī jñeyaḥ sādhakaścāpyasādhakaḥ | adhyāpanaṃ yājanañca pūrdhvasyāhuḥ pratigraham | kusīdakṛṣibāṇijyamakurvvantaḥ svayaṅkṛtam || kṛṣerabhāve bāṇijyaṃ tadabhāve kusīdakam | āpatkalpastvayaṃ† jñeyaḥ pūrvvokto mukhya iṣyate || svayaṃ vā karṣa ṇaṅkuryyādvāṇijyaṃ vā kusīdakam | kaṣṭā pāpīyasī vṛttiḥ kusīdantaṃ vivarjjayet‡ || kṣāttraṃ§vṛttimaparāmbāhurna svayaṅkarṣaṇaṃ dvijaiḥ | tasmātkṣātreṇa vartteta varttate nāpadi dvijaḥ || tena cāvāpya¶ jīvantu vaiśyavṛttiḥ|| kṛṣiṃ vrajet | na kathañcana kurvvīta brāhmaṇaḥ karmma karṣaṇam || labdhalābhaḥ pitṝnddevān brāhmaṇāṃścāpi pūjayet | te tṛptāstasya taṃ doṣaṃ śamayanti na saṃśayaḥ || devebhyaśca pitṛbhyaśca dadyādbhāgantu viṃśakam

49.p7

triṣaḍbhāgaṃ brāhmaṇānāṃ kṛṣyaṅkurvvan† duṣyati || vāṇij‍ye dviguṇaṃ dadyāt‡ kusīdī triguṇaṃ punaḥ | kṛṣipālān‍§ doṣeṇa yujyate¶ nātra saṃśayaḥ || śiloñchaṃ vāpyādadīta gṛhasthaḥ sādhakaḥ punaḥ | vidyāśilpādyastvanye bahavo vṛttihetavaḥ || asādhakastu yaḥ prokto gṛhasthāśramasaṃsthitaḥ | śiloñche tasya kathite dve vṛttī paramarṣibhiḥ || amṛtenāthavā jīvenmṛtenāpyathavā yadi | ayācitaṃ syādamṛtaṃ mṛtambhaikṣantu yācitam || kuśūla††dhānyako‡‡ vā syātkumbhīdhānyaka§§ eva ca¶¶ | tryahai hiko vāpi bhavedaśvastanika eva ca || caturṇāmapi vai teṣāṃ††† dvijānāṃ gṛhamedhinām | śreyānparaḥ paro jñeyo dharmato lokajit‍tamaḥ || ṣaṭkarmmako‡‡‡ bhavetteṣāṃ tribhiranyaḥ pravarttate | dvābhyāmekaścaturthastu brahmasatreṇa jīvati

49.p8

varttayaṃstu śiloñchābhyāmagnihotraparāyaṇaḥ | iṣṭīḥ pārvvāyaṇāntā yāḥ kevalā nirvvapetsadā || na lokavṛttaṃ† vartteta vārttānte vṛttihetave‡ | ajihmāmaśaṭhāṃ śuddhāṃ jīvedbrāhmaṇajīvikām || yācitvā cānna saṅgro'nnaṃ§ pitṝndevāṃśca¶ toṣayet | yācayedvā śucīndāntāntena tṛpyeta svayaṃ tataḥ || yastu dravyāṇārjjanaṅkatvā gṛhasthāṃ stoṣayenna tu | devānpitṝṃstu†† vidhinā śunāṃ yoniṃ vrajatyadhaḥ‡‡ || dharmaścārthaśca kāmaśca śreyo mokṣaścatuṣṭayam | dharmmāviruddhaḥ kāmaḥ syādbrāhmaṇānāntu netaraḥ || yo'rtho dharmmārtha nātmārthaṃ so'rtho nārthastathetaraḥ§§ | tasmādarthaṃ samāsādya dadyādvai juhuyāddvijaḥ

49.p9

iti śrīkūrmapurāṇe upavibhāge vyāsagītāsu pañcaviṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)