Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 5

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 5

Language
Sanskrit

5.p1

aṣṭamo'dhyāyaḥ

5.p2

kūrma uvāca | evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca || yadāsya tāḥ prajāḥ sṛṣṭā na vyavarddhanta dhīmataḥ | tamomātrāvṛto† brahmā tadāśocata duḥkhitaḥ || tataḥ sa vidadhe‡ buddhimarthaniścayagāminīm || athātmani§ samadrākṣīttamomātrāṃ niyāmikām | rajaḥ satvaṃ ca saṃvṛttaṃ varttamānaṃ svadharmmataḥ || tamastu vyanudatpaścādrajaḥ satvena saṃyutaḥ¶ | tattamaḥ pratinunnaṃ vai mithunaṃ samajāyata || adharmmācaraṇau viprā hiṃsā cāśubhalakṣaṇā

5.p3

svāṃ tanuṃ sa tato brahmā tāmapohyata bhāsvarām† || dvidhākarotpunardeha marddhena puruṣo'bhavat | arddhena nārī puruṣo‡ virājamasṛjatprabhuḥ || nārīṃ ca§ śatarūpākhyāṃ yoginīṃ sasṛje śubhām | sā divaṃ pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya saṃsthitā¶ | yogaiśvaryyabalopetā jñānavijñānasaṃyutā || yo'bhavatpuruṣātputro virāḍavyaktajanmanaḥ | svāyaṃbhuvo manurdevaḥ so'bhavatpuruṣo muniḥ || sā devī śatarūpākhyā tapaḥ kṛtvā suduśvaram|| | bharttāraṃ dīptayaśasaṃ manumevānvapadyata || tasmācca śatarūpā sā putradvayamasūyata | priyavratottānapādau kanyādvayamanuttamam || tayoḥ prasūtiṃ dakṣāya manuḥ kanyāṃ dade†† punaḥ

5.p4

prajāpatirathākūtiṃ mānaso jagṛhe ruciḥ | ākṛtyā mithunaṃ jajñe mānasasya ruceḥ śubham† | yajñaśca dakṣiṇā caiva yābhyāṃ saṃvarddhitaṃ jagat‡ || yajñasya dakṣiṇāyāṃ ca putrā dvādaśa jajñire | yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuve'ntare || prasūtyāṃ ca tathā dakṣaścatasro viṃśatiṃ tathā | sasarja kanyā nāmāni tāsāṃ samyak nibodhata | śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā§ || buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ¶ siddhiḥ kīrttistrayodaśī | pat‍nyarthaṃ pratijagrāha dharmmo dākṣāyaṇīḥ śubhāḥ|| || tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ | khyātiḥ satyatha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā | santatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā

5.p5

bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ | pulastyaḥ pulahaścaiva kratuḥ paramadharmavit | atrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca† yathākramam | khyātyādyā jagṭahuḥ kanyā munayo jñānasattamāḥ || śraddhāyā ātmajaḥ kāmo darpo lakṣmīsutaḥ smṛtaḥ | dhṛtyāstu niyamaḥ putrastuṣṭāḥ santoṣa ucyate || puṣṭyā lābhaḥ‡ sutaścāpi medhāputraḥ śamastathā | kriyāyāścābhavatputro daṇḍaśca naya eva ca§ || buddhyā bodhaḥ sutastadvadapramādo'pyajāyata¶ | lajjāyā vinayaḥ putro vapuṣo vyavasāyakaḥ || kṣemaḥ śāntisutaścāpi siddhaḥ|| siddherajāyata | yaśaḥ kīrttisutastadvadityete dharmasūnavaḥ || kāmasya harṣaḥ putro'bhūddevānando'pyajāyata | ityeṣa vai sukhodarkaḥ sargo dharmasya kīrttitaḥ

5.p6

jajñe hiṃsā tvadharmmādvai nikṛtiṃ cānṛtaṃ sutam | nikṛte stanayo† jajñe bhayaṃ narakameva ca || māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tvidametayoḥ | bhayājjajñe'tha‡ vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam || vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe'tha rauravāt | mṛtyorvyādhirjarāśoko tṛṣṇā krodhaśca§ jajñire || duḥkhottarāḥ smṛtā hyete sarve cādharmmalakṣaṇāḥ | naiṣāṃ bhāryāsti putro vā sarve te hyūrddhvaretasaḥ || ityeṣa tāmasaḥ sargo jajñe dharmaniyāmakaḥ | saṃkṣepeṇa mayā proktā visṛṣṭirmunipuṅgavāḥ

5.p7

navamo'dhyāyaḥ

5.p8

sūta uvāca | etacchrutvā tu vacanaṃ nāradādyā maharṣayaḥ | praṇamya varadaṃ viṣṇuṃ papracchuḥ saṃśayānvitāḥ || munaya ūcuḥ | kathito bhavatā sargo mukhyādīnāṃ janārddana | idānīṃ saṃśayaṃ cemamasmākaṃ chettumarhasi || kathaṃ sa bhagavānīśaḥ pūrvvajo'pi pinākadhṛk | putratvamagamacchaṃbhurbrahmaṇo'vyaktajanmanaḥ || kathaṃ ca bhagavāñjajñe brahmā lokapitāmahaḥ | aṇḍato† jagatāmīśastanno vaktumihārhasi || kūrma uvāca | śa‍ṛṇudhvamṛṣayaḥ sarvve śaṅkarasyāmitaujasaḥ | putratvaṃ brahmaṇastasya padmayonitvameva ca || atītakalpāvasāne‡ tamobhūtaṃ jagattrayam | āsīdekārṇavaṃ ghoraṃ§ na devādyā na carṣayaḥ¶

5.p9

tatra nārāyaṇo devo nirjane nirupaplave | āśritya śeṣaśayanaṃ suṣyāpa puruṣottamaḥ || sahasraśīrṣā bhūtvā sa sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sahasrabāhuḥ sarvajñaścintyamāno manīṣibhiḥ | pītavāsā viśālākṣo nīlajīmūtasannibhaḥ | tato† vibhūtiyogātmā yogināṃ tu dayāparaḥ‡ || kadācittasya suptasya līlārthaṃ divyamadbhutam§ | trailokyasāraṃ vimalaṃ nābhyāṃ paṅkajamudbabhau | śatayojanavistīrṇaṃ taruṇādityasannibham | divyagandhamayaṃ puṇyaṃ karṇikākesarānvitam || tasyaivaṃ suciraṃ kālaṃ varttamānasya śārṅgiṇaḥ | hiraṇyagarbho bhagavāṃstaṃ deśamupacakrame || sa taṃ kareṇa viśvātmā samutthāpya sanātanam | provāca madhuraṃ vākyaṃ māyayā tasya mohitaḥ || asminnekārṇave ghore nirjane tamasāvṛte | ekākī ko bhavāṃśchete brūhi me puruṣarṣabha

5.p10

tasya tadvacanaṃ śrutvā vihasya garuḍadhvajaḥ | uvāca devaṃ brahmāṇaṃ meghagambhīraniḥsvanaḥ || bho bho nārāyaṇaṃ devalokānāṃ prabhavāvyayam | mahāyogīśvaraṃ māṃ vai† jānīhi puruṣottamam || mayi paśya jagatkṛtsnaṃ tvaṃ ca lokapitāmahaḥ‡ | saparvvatamahādvīpaṃ samudraiḥ saptabhirvṛtam || evamābhāṣya viśvātmā provāca puruṣaṃ hariḥ | jānannapi mahāyogī ko bhavāniti vedhasam || tataḥ prahasya bhagavān brahmā vedanidhiḥ prabhuḥ | pratyuvācāmbujābhākṣaṃ sasmitaṃ ślakṣṇayā girā || ahaṃ dhātā vidhātā ca svayambhūḥ prapitāmahaḥ | mayyeva saṃsthitaṃ viśvaṃ brahmāhaṃ viśvatomukhaḥ || śrutvā vācaṃ sa bhagavānviṣṇuḥ§ satyaparākramaḥ | anujñāpyātha¶ yogena praviṣṭo brahmaṇastanum

5.p11

trailokyametatsakalaṃ sadevāsuramānuṣam | udare tasya devasya dṛṣṭvā vismayamāgataḥ || tadāsya vaktrānniṣkramya pannagendraniketanaḥ | athāpi bhagavānviṣṇuḥ† pitāmahamathābravīt || bhavānapyevamevādya śāśvataṃ hi mamodaram | praviśya lokānpaśyaitānvicitrānpuruṣarṣabha || tataḥ prahlādinīṃ vāṇīṃ śrutvā tasyābhinandya ca | śrīpaterudarambhūyaḥ praviveśa kuśadhvajaḥ || tāneva lokāngarbhasthānapaśyatsatyavikramaḥ | paryaṭitvāya‡ devasya dadṛśe'ntaṃ na vai hareḥ§ || tato dvārāṇi sarvāṇi pihitāni mahātmanā | janārdanena brahmāsau nābhyāṃ dvāramavindata || tatra yogabalenāsau praviśya kanakāṇḍajaḥ | ujjahārātmano rūpaṃ puṣkarāccaturānanaḥ || virarājāravindasthaḥ¶ padmagarbhasamadyutiḥ | brahmā svayambhūrbhagavānjagadyoniḥ pitāmahaḥ

5.p12

sa manyamāno viśveśamātmānaṃ paramaṃ padam | provāca viṣṇuṃ puruṣaṃ meghagambhīrayā girā || kṛtaṃ kiṃ bhavatedānīmātmano jayakāṃkṣayā | eko'haṃ prabalo nānyo mā vai ko'bhibhaviṣyati† || śrutvā nārāyaṇo vākyaṃ brahmaṇoktamatandritaḥ‡ | sāntvapūrvvamidaṃ vākyaṃ babhāṣe madhuraṃ hariḥ || bhavāñdhātā vidhātā ca svayaṃbhūḥ prapitāmahaḥ | na mātsaryyābhiyogena§ dvārāṇi pihitāni me || kintu līlārthamevaitanna tvāṃ bādhitumicchayā | ko hi bādhitumanvicchedvedevaṃ pitāmaham¶ || na hi tvaṃ bādhyase brahman∥ mānyo hi sarvvathā bhavān | mama kṣamasva kalyāṇa yanmayāpakṛtaṃ tava

5.p13

asmācca kāraṇādbrahmanputro bhavatu me bhavān | padmayoniriti khyāto manpriyārthaṃ jaganmaya || tataḥ sa bhagavāndevo varaṃ dattvā kirīṭine | praharṣamatulaṃ gatvā punaviṣṇumabhāṣata || bhavānsarvvātmako'nantaḥ sarveṣāṃ parameśvaraḥ | sarvvabhūtāntarātmā vai paraṃ brahma sanātanam || ahaṃ vai sarvvalokānāmātmāloko maheśvaraḥ | sanmayaṃ sarvvamevedaṃ brahmaṇaḥ puruṣaḥ paraḥ† || nāvābhyāṃ vidyate hyanyo lokānāṃ parameśvaraḥ | ekā mūrttirdvidhā bhinnā nārāyaṇapitāmahau‡ || tenaivamukto brahmāṇaṃ vāsudevo'bravīdidam | iyaṃ pratijñā bhavato vināśāya bhaviṣyati || kiṃ na paśyasi yogena§ brahmādhipatimavyayam | pradhānapuruṣeśānaṃ vedāhaṃ parameśvaram || yaṃ na paśyanti yogīndrāḥ sāṃkhyā api maheśvaram | anādinidhanaṃ brahma tameva śaraṇaṃ vraja

5.p14

tataḥ kruddho'mbujābhākṣaṃ brahmā provāca keśavam | bhagavannūnamātmānaṃ vetsi tatparamākṣaram || brahmāṇaṃ jagatāmekamātmānaṃ paramaṃ padam | nāvābhyāṃ vidyate tvanyo lokānāṃ parameśvaraḥ || saṃtyajya nidrāṃ vipulāṃ svamātmānaṃ vilokaya | tasya tatkrodhajaṃ vākyaṃ śrutvāpi† sa tadā prabhuḥ || mā maivaṃ vada kalyāṇa parivādaṃ mahātmanaḥ | na me hyaviditaṃ brahman nānyathāhaṃ vadāmi te || kintu mohayati brahmannanant⇠pārameśvarī | māyāśeṣaviśeṣāṇāṃ heturātmasamudbhavā || etāvaduktvā bhagavānviṣṇustūṣṇīṃ babhūva ha | jñātvā tatparamaṃ tattvaṃ svamātmānaṃ sureśvaraḥ§ || śrutau hyaparimeyātmā bhūtānāṃ parameśvaraḥ | prasādaṃ brahmaṇe karttuṃ prādurāsīttato haraḥ || lalāṭanayano devo¶ jaṭāmaṇḍalamaṇḍitaḥ | triśūlapāṇirbhagavāntejasāṃ paramo nidhiḥ

5.p15

vidyāvilāsa grathitāṃ grahaiḥ sārkaindutārakaiḥ | mālāmadbhutākārāṃ dhārayanpādalambinīm || taṃ dṛṣṭvā devamīśānaṃ brahmā lokapitāmahaḥ | mohito māyayātyarthaṃ pītavāsasamabravīt || ka eṣa puruṣo nīlaḥ† śūlapāṇistrilocanaḥ | tejorāśirameyātmā samāyāti‡ janārdana || tasya tadvacanaṃ śrutvā viṣṇurdānavamarddanaḥ | apaśyadīśvaraṃ devaṃ jvalantaṃ vimale'mbhasi§ || jñātvā taṃ paramaṃ bhāvamaiśvaraṃ brahmabhāvanaḥ¶ | provācotthāya bhagavāndevadevaṃ pitāmaham || ayaṃ devo mahādevaḥ svayaṃ jyotiḥ sanātanaḥ | anādinidhano'cintyo lokānāmīśvaro mahān || śaṅkaraḥ śambhurīśānaḥ sarvātmā parameśvaraḥ | bhūtānāmadhipo yogī maheśo vimalaḥ śivaḥ

5.p16

eṣa dhātā vidhātā ca pradhānaprabhuravyayaḥ | yaṃ prapaśyanti yatayo brahmabhāvena bhāvitāḥ† || sṛjatyeṣa jagatkṛtsnaṃ pāti saṃharate tathā | kālo bhūtvā mahādevaḥ kevalo niṣkalaḥ śivaḥ || brahmāṇaṃ vidadhe pūrvaṃ bhavantaṃ yaḥ sanātanaḥ | vedāṃśca pradadau tubhyaṃ so'yamāyāti śaṅkaraḥ || asyaiva cāparāṃ mūrtiṃ viśvayoniṃ sanātanīm | vāsudevābhidhānaṃ māmavehi prapitāmaha || kiṃ na paśyasi yogeśaṃ brahmādhipatimavyayam | divyaṃ bhavatu te cakṣuryena drakṣyasi tatparam‡ || labdhvā caivaṃ tadā cakṣurviṣṇorlokapitāmahaḥ | bubudhe paramaṃ§ jñānaṃ purataḥ samavasthitam || sa labdhvā paramaṃ jñānamaiśvaraṃ prapitāmahaḥ | prapede śaraṇaṃ devaṃ tameva pitaraṃ śivam || oṅkāraṃ samanusmṛtya saṃstabhyātmānamātmanā | atharvaśirasā devaṃ tuṣṭāva ca kṛtāñjaliḥ

5.p17

saṃstutastena bhagavān brahmaṇā parameśvaraḥ | avāpa paramāṃ prītiṃ vyājahāra smayanniva† || matsamastvaṃ na sandeho vatsa bhaktaśca me bhavān‡ | mayaivotpāditaḥ pūrvaṃ lokasṛṣṭyarthamavyayaḥ || tvamātmā hyādipuruṣo mama dehasamudbhavaḥ | varaṃ varaya viśvātmanvarado'haṃ tavānagha || sa devadevavacanaṃ niśamya kamalodbhavaḥ | nirīkṣya viṣṇuṃ puruṣaṃ praṇamyovāca śaṅkaram§ || bhagavanbhūtabhavyeśa mahādevāmbikāpate | tvāmeva putramicchāmi tvayā vā sadṛśaṃ sutam || mohito'smi mahādeva māyayā sūkṣmayā tvayā | na jāne paramaṃ bhāvaṃ yāthātathyena te śiva¶ || tvameva deva bhaktānāṃ mātā bhrātā pitā suhṛt | prasīda tava pādābjaṃ namāmi śaraṇāgataḥ || sa tasya vacanaṃ śrutvā jagannātho vṛṣadhvajaḥ | vyājahāra tadā putraṃ samālokya janārdanam

5.p18

yadarthitaṃ bhagavatā tatkariṣyāmi putraka | vijñānamaiśvaraṃ divyamutpatsyati tavānavam || tvameva sarvabhūtānāmādikarttā niyojitaḥ | kuruṣva teṣu deveśa† māyāṃ lokapitāmaha || eṣa nārāyaṇo matto‡ mamaiva paramā tanuḥ | bhaviṣyati taveśāna yogakṣemavaho§ hariḥ || evaṃ vyāhṛtya hastābhyāṃ prītaḥ sa¶ parameśvaraḥ | saṃspṛśya devaṃ brahmāṇaṃ|| hariṃ vacanamabravīt || tuṣṭo'smi sarvathāhaṃ te bhaktastvaṃ ca jaganmaya | varaṃ vṛṇīṣva nāvābhyāmanyo'sti paramārthataḥ††

5.p19

śrutvātha devavacanaṃ viṣṇurviśvaramayaṃ jagat | prāha prasannayā vācā samālokya ca tanmukham† || eṣa eva varaḥ ślāghyo yadahaṃ parameśvaram | paśyāmi paramātmānaṃ bhaktirbhavatu me tvayi || tathetyuktvā mahādevaḥ punārviṣṇumabhāṣata | bhavān sarvasya kāryyasya karttāhamadhidaivatam‡ || tvanmayaṃ manmayaṃ caiva sarvametanna saṃśayaḥ | bhavān somastvahaṃ sūryyo bhavānnātrirahaṃ dinam || bhavān prakṛtiravyaktamahaṃ puruṣaeva ca | bhavān jñānamahaṃ jñātā bhavānmāyāhramīśvaraḥ || bhavānvidyātmikā§ śaktiḥ śaktimānahameśvaraḥ | yo'haṃ sa niṣkalo devaḥ so'si nārāyaṇaḥ prabhuḥ || ekībhāvena paśyanti yogino brahmavādinaḥ | tvāmanāśritya¶ viśvātmanna yogī māmupaiṣyati || pālayaitajjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam

5.p20

itīdamuktā bhagavānanādiḥ svamāyayā mohitabhūtabhedaḥ | jagāma janmarddhivināśahīnaṃ dhāmaikamavyaktamanantaśaktiḥ

5.p21

iti śrīkūrmapurāṇe padmodhbhavaprādurbhāve navamo'dhyāyaḥ

Linked texts (9)