Kurmapurana (Ananta Gokhale) 55
Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 55
- Language
- Sanskrit
55.p1
ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
55.p2
sūta uvāca | anyatpavitraṃ vipulaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam | rudrakoṭiriti khyātaṃ rudrasya parameṣṭhinaḥ || purā puṇyatame kāle devadarśanatatparāḥ | koṭibrahmarṣayo dāntāstaṃ deśamagaman param || ahaṃ drakṣyāmi giriśaṃ pūrvvameva pinākinam | anyonyaṃ bhaktiyuktānāṃ vivādo'bhūnmahān kila || teṣāṃ bhaktiṃ tadā dṛṣṭvā giriśo yogināṃ guruḥ | † koṭirūpo'bhavadrudro‡ rudrakoṭistato'bhavat§ || te sma sarvve mahādevaṃ haraṃ giriguhāśayam | apaśyan¶ pārvvatīnāthaṃ hṛṣṭapuṣṭadhiyo'bhavan || anādyantaṃ mahādevaṃ pūrvvamevāhameśvaram | dṛṣṭavāniti bhaktyā te rudranyastadhiyo'bhavan || athāntarikṣe vimalampaśyanti sma mahattaram | jyotistatraiva te sarvve'bhilaṣantaḥ parampadam
55.p3
yataḥ sa devo'dhyuṣitastīrthaṃ puṇyatamaṃ śubham | dṛṣṭvā rudraṃ samabhyarcya rudrasāmīpya†māpnuyāt || anyacca tīrthapravaraṃ nāmnā madhuvanaṃ śubham‡ | tatra gatvā niyamavānindrasyārddhāsanaṃ labhet§ || athānyā padmamagarī¶ deśaḥ puṇyatamaḥ śubhaḥ | tatra gatvā pitṝn pūjya kulānāntārayecchatam || kālañjaraṃ mahātīrthaṃ rudraloke maheśvaraḥ | kālañjaraṃ bhajandevaṃ tatra bhaktapriyo haraḥ || śveto nāma śive bhakto rājarṣipravaraḥ purā | tadāśīstannamaskāraiḥ pūjayāmāsa śūlinam || saṃsthāpya vidhinā rudraṃ bhaktiyogapuraḥsaraḥ | jajāpa rudramaniśaṃ tatra sanyastamānasaḥ || sitaṅgāṇājinaṃ dīptaṃ śūlamādāya bhīṣaṇam | netumabhyāgato deśaṃ sa rājā yatra tiṣṭhati || vīkṣya rājā bhayāviṣṭaḥ śūlahastaṃ samāgatam | kālaṅgālakaraṃ ghoraṃ bhīṣaṇaṃ caṇḍadīpitam || ubhābhyāmatha hastābhyāṃ spṛṣṭvāsau liṅgamuttamam | nanāma śirasā rudraṃ jajāpa śatarudriyam || japantamāha rājānaṃ namantaṃ manasā bhavam
55.p4
ehyehīti puraḥ sthitvā kṛtāntaḥ prahasanniva || tamuvāca bhayāviṣṭo rājā rudraparāyaṇaḥ | ekamīśārcanarataṃ vihāyānyānriṣūdaya || ityuktavantaṃ bhagavānabravīdbhītamānasam | rudrārcanarato vānyò maddaśe ko na tiṣṭhati || evamuktvā sa rājānaṃ kālo lokaprakālanaḥ | babandha pāśai rājāpi jajāpa śatarudriyam || athāntarīkṣe vipulaṃ dīpyamānaṃ tejorāśiṃ bhūtabhartuḥ purāṇam | jvālāmālāsaṃmṛtaṃ vyāpya viśvaṃ prādurbhūtaṃ saṃsthitaṃ sandadarśa || tanmadhye'sau puruṣaṃ rukmavarṇaṃ devyā devaṃ candralekhojjvalāṅgam | tejorūpaṃ paśyati smātihṛṣṭo mene cātmānamapyāgacchatīti || āgacchantaṃ nātidūreti† dṛṣṭvā kālo rudraṃ devadevyā maheśam | vyapetabhīrakhile śaikanāthaṃ‡ rājarṣistannetumabhyājagāma
55.p5
ālokyāsau bhagadānugrakarmā devo rudro bhūtabharttā purāṇaḥ | evaṃ bhaktaṃ satvaraṃ māṃ smarantaṃ dehītīmaṅgālarūpaṃ mameti || smṛtvā vākyaṃ gopate rudrabhāvaḥ kālātmāsau manyamānaḥ svabhāvam | baddhā bhaktaṃ punarevātha pāśairudro raudraṃ cābhidudrāva vegāt || prekṣyāyāntaṃ śailaputrīmatheśaḥ so'nvīkṣyānte viśvamāyāvidhijñaḥ | sāvajñaṃ vai vāmapādena kālanvetasyenaṃ† paśyato vyājaghāna || mamāra so'tibhīṣaṇo maheśapādaghātitaḥ‡ | virājate sahomayā maheśvaraḥ§ pinākadhṛk || nirīkṣya devamīśvaraṃ prahṛṣṭamānaso haram|| | nanāmāsau tamavyayaṃ sa rājapuṅgavastadā || namo bhavāya hetave harāya viśvaśambhave | namaḥ śivāya dhīmate namo'pavargadāyine || namo namo namo namo mahāvibhūtaye namaḥ
55.p6
vibhāgahīnarūpiṇe namo narādhipataye || namo'stu te gaṇeśvara prapannaduḥkhaśāsana | anādinityabhūtaye varāhaśṛṅgadhāriṇe || namo vṛṣadhvajāya te kapālamāline namaḥ | namo mahānagāya te vivāhave harāya te† || athānugṛhya śaṅkaraḥ praṇāmatatparaṃ nṛpam | svagāṇapatyamavyayaṃ svarūpatāmatho dadau || sahomayā sapārṣadaḥ sarājapuṅgavo haraḥ | munīśasiddhavanditaḥ kṣaṇādadṛśyatāmagāt || kāle maheśanihate‡ lokanāthaḥ pitāmahaḥ | ayācata varaṃ rudraṃ sajīvo'yaṃ bhavatviti || nāsti kaścidapīśāna doṣaleśo§ vṛṣadhvaja | kṛtāntasyaiva bhavitā¶ tatkāryye viniyojitaḥ || sa devadevavacanāddevadeveśvaro haraḥ | tathāstvityāha viśvātmā so'pi tādṛgvidho'bhavat || ityetatparamaṃ tīrthaṃ kālañjaramiti śrutiḥ|| | gatvābhyarcya mahādevaṃ gāṇapatyaṃ ca vindati
55.p7
sūta uvāca | idamanyatparaṃ sthānaṃ guhyādguhyataraṃ mahat | mahādevasya devasya mahālaya iti śrutiḥ || tatra devādhidevena† rudreṇa tripurāriṇā | śilātale padaṃ nyastaṃ nāstikānāṃ nidarśanam | tatra pāśupatāḥ śāntā bhasmoddhūlitavigrahāḥ | upāsate mahādevaṃ vedādhyayanatatparāḥ || snātvā tatra padaṃ śāvaṃ dṛṣṭvā bhaktipuraḥsaram | namaskṛtyātha‡ śirasā rudrasāmīpyaṃ§māpnuyāt || anyacca devadevasya sthānaṃ śambhormahātmanaḥ | kedāramiti vikhyātaṃ siddhānāmālayaṃ śubham || tatra snātvā mahādevamabhyarcya vṛṣaketanam | pītvā caivodakaṃ śuddhaṃ gāṇapatyamavāpnuyāt || śrāddhadānādikaṅkatvā hyakṣayaṃ labhate phalam | dvijātipravarairjuṣṭaṃ yogibhirjita mānasaḥ || tīrthaṃ plakṣāvataraṇaṃ sarvvapāpavināśanam
55.p8
tatrābhyarcya śrīnivāsaṃ viṣṇuloke mahīyate || anyacca magadhāraṇyaṃ sarvvalokagatipradam | akṣayaṃ vindate svargaṃ tatra gatvā dvijottamaḥ || tīrthaṅkanakhalaṃ† puṇyaṃ mahāpātakanāśanam | yatra devena rudreṇa yajño dakṣasya nāśitaḥ || tatra gaṅgāmupaspṛśya śucirbhāvasamanvitaḥ | mucyate sarvvapāpaistu brahmaloke vasennaraḥ‡ || mahātīrthamiti khyātaṃ puṇyaṃ nārāyaṇapriyam | tatrābhyarcya hṛṣīkeśaṃ śvetadvīpaṃ nigacchati§ || anyacca tīrthapravaraṃ nāmnā śrīparvvataṃ śubham | atra prāṇānparityajya rudrasya dayito bhavet || tatra sannihito rudro devyā saha maheśvaraḥ | snāna¶piṇḍādikaṃ tatra dattamakṣayyamuttamam || godāvarī nadī puṇyā sarvvapāpapraṇāśanī|| | tatra snātvā pitṝnddevāntarpayitvā yathāvidhi | sarvvapāpaviśuddhātmā gosahasraphalaṃ labhet || pavitrasalilā puṇyā kāverī vipulā nadī | tasyāṃ snātvodakaṅkṛtvↆ mucyate sarvvapātakaiḥ
55.p9
trirātropoṣitenātha ekarātroṣitena vā | dvijātīnāntu kathitaṃ tīrthānāmiha sevanam || yasya vāṅmanasī śuddhe hastapādau ca saṃyatau† | alolupo brahmacārī tīrthānāṃ phalamāpnuyāt || svāmitīrthaṃ mahātīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | tatra sannihito nityaṃ skando'maranamaskṛtaḥ || snātvā kumāradhārāyāṅkṛtvā devāditarpaṇam | ārādhya ṣaṇmukhaṃ devaṃ skandena saha modate || nadī trailokyavikhyātā tāmraparṇīti‡ nāmataḥ | tatra snātvā pitṝn bhaktyā tarpayitvā yathāvidhi | pāpakartṛnapi pitṝṃstārayennātra saṃśayaḥ || candratīrthamiti khyātaṃ kāveryyāḥ prabhave'kṣayam§ | tīrthe tatra bhaveddattaṃ mṛtānāṃ sadgatipradam¶ || vindhyapāde prapaśyanti devadevaṃ sadāśivam | bhaktā ye te na paśyanti yamasya vadanaṃ dvijāḥ
55.p10
devikāyāṃ vṛṣo nāma tīrthaṃ siddhaniṣevitam | tatra snātvodakaṅkṛtv↠yogasiddhiñca vindati || daśāśvamedhikaṃ‡ tīrthaṃ sarvvapāpavināśanam | daśānāmaśvamedhānāṃ tatrāpnoti phalaṃ naraḥ || puṇḍarīkaṃ tathā§ tīrthaṃ brāhmaṇairupaśobhitam | tatrābhigamya yuktātmā puṇḍarīkaphalaṃ¶ labhet || tīrthebhyaḥ paramaṃ tīrthaṃ brahmatīrthamiti|| smṛtam | brahmāṇamarcayitvātra brahmaloke mahīyate || sarasvatyā vinaśanaṃ plakṣaprasravaṇaṃ śubham | vyāsatīrthamiti khyātaṃ mainākaśca nagottamaḥ | yamunāprabhavaścaiva sarvvapāpavināśanaḥ | pitṝṇāṃ duhitā devī gandhakālīti viśrutā | tasyāṃ snātvā divaṃ yānti mṛto jātismaro bhavet || kuveratuṅgaṃ pāpaghnaṃ siddhacāraṇasevitam | prāṇāṃstatra parityajya kuverānucaro bhavet || umātuṅgamamiti†† khyātaṃ yatra sā rudravallabhā | tatrābhyarcya mahādevīṃ gosahasraphalaṃ labhet || bhṛgutuṅge tapastaptaṃ śrāddhaṃ dānaṃ tathā kṛtam
55.p11
kulānyubhayataḥ sapta punātīti matirmama || kāśyapasya mahātīrthaṃ kālasarpiriti śrutam | tatra śrāddhāni deyāni nityaṃ pāpakṣayecchayā || daśārṇāyāṃ tathā dānaṃ śrāddhaṃ homastapo japaḥ | akṣayañcāvyayañcaiva kṛtaṃ bhavati sarvvad↠|| tīrthaṃ dvijātibhirjuṣṭaṃ nāmnā vai kurujāṅgalam‡ | dattvā tu§ dānaṃ vidhivadbrahmaloke mahīyate || vaitaraṇyāṃ mahātīrthe svarṇavedyāṃ¶ tathaiva ca | brahmapṛṣṭhe|| ca śirasi brahmaṇaḥ parame śubhe | bharatasyāśrame puṇye puṇye gṛdhravane śubhe | mahāhrade ca kauśikāṃ dattaṃ bhavati cākṣayam || muṇḍapṛṣṭhe†† padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā | hitāya sarvvabhūtānāṃ nāstikānāṃ nidarśanam || alpenāpi tu kālena naro dharmmaparāyaṇaḥ | pāpmānamutsṛjatyāśu‡‡ jīrṇāntvacamivoragaḥ
55.p12
nāmnā kanakanandeti tīrthaṃ trailokyaviśrutam | udīcyāṃ brahmapṛṣṭhasya brahmarṣigaṇasevitam || tatra snātvā divaṃ yānti saśarīrā dvijātayaḥ | dattaṃ vāpi† sadā śrāddhamakṣayaṃ samudāhṛtam | ṛṇaistribhirnaraḥ snātvā mucyate kṣīṇakalmaṣaḥ‡ || mānase sarasi snātvā śakrasyārddhāsanaṃ labhet | uttaraṃ mānasaṃ gatvā siddhiṃ prāpnotyanuttamām§ || tasmānnirvarttayecchrāddhaṃ yathāśakti yathābalam | sa kāmān¶ labhate divyānmokṣopāyañca vindati || parvvato himavānnāma nānādhātuvibhūṣitaḥ | yojanānāṃ sahasrāṇi sāśītistvāyato giriḥ | siddhacāraṇasaṅkīrṇo devarṣigaṇasevitaḥ || tatra puṣkariṇī ramyā suṣumnā|| nāma nāmataḥ | tatra gatvā dvijo vidvān brahmahatyāṃ vimuñcati || śrāddhaṃ bhavati cākṣayyaṃ tatra dattaṃ mahodayam | tārayecca pitṝn samyagdaśa pūrvvāndaśāparān || sarvvatra himavān puṇyo gaṅgā puṇyā samaṃ†† tataḥ | nadyaḥ samudragāḥ puṇyāḥ samudraśca viśeṣataḥ‡‡
55.p13
badaryyāśrama māsādya mucyate sarvva†kilbiṣāt | tatra nārāyaṇo devo nareṇāste‡ sanātanaḥ || akṣayaṃ tatra dānaṃ syācchrāddhadānādikañca yat§ | mahādevapriyaṃ tīrthaṃ pāvanaṃ tadviśeṣataḥ | tārayecca pitṝn sarvvāndatvā śrāddhaṃ samāhitaḥ || devadāruvanaṃ puṇyaṃ siddhagandharvvasevitam | mahatā devadevena¶ tatra dattaṃ maheśvaram|| | mohayitvā munīn sarvvān samastaiḥ samprapūjitaḥ || prasanno bhagavānīśo munīndrān prāha bhāvitān | ihāśramavare ramye nivasiṣyatha†† sarvvadā | madbhāvanāsamāyuktāstataḥ siddhimavāpsyatha || yatra‡‡ māmarcayantīha loke dharmmaparāyaṇāḥ | teṣāṃ dadāmi paramaṅgāṇapatyaṃ hi śāśvatam§§ || atra nityaṃ vasiṣyāmi saha nārāyaṇena tu¶¶
55.p14
prāṇāniha narastyaktvā na bhūyo janma cāpnuyāt || saṃsmaranti ca ye tīrthaṃ deśāntaragatā janāḥ | teṣāñca sarvvapāpāni nāśayāmi dvijottamāḥ || śrāddhaṃ dānaṃ tapo homaḥ piṇḍanirvvapaṇaṃ tathā | dhyānaṃ japañca niyamaḥ sarvvamatrākṣayaṅkṛtam† | tasmātsarvvaprayatnena draṣṭavyaṃ hi dvijātibhiḥ || devadāruvanaṃ puṇyaṃ mahādeva niṣevitam | yatreśvaro mahādevo viṣṇurvvā puruṣottamaḥ | tatra sannihitā gaṅgā tīrthānyāyatanani ca
55.p15
iti śrīkūrmmapurāṇe upavibhāge tīrthavarṇanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Tīrthakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit