Pramāṇa · Search · About · API

Kurmapurana (Ananta Gokhale) 59

Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) 59

Language
Sanskrit

59.p1

catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

59.p2

sūta uvāca | etadākarṇya vijñānaṃ nārāyaṇamukheritam | kūrmmarūpadharaṃ devaṃ papracchurmunayaḥ prabhum || munaya ūcuḥ | kathito bhavatā dharmmo mokṣajñānaṃ savistaram | lokānāṃ sargavistāro vaṃśo manvantarāṇi ca || idānīṃ devadeveśa pralayaṃ vaktumarhasi† | bhūtānāṃ bhūtabhavyeśa yathāpūrvaṃ tvayoditam || sūta uvāca | śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ bhagavān kūrmmarūpadhṛk | vyājahāra mahāyogī bhūtānāṃ pratisañcaram‡ || kūrmma uvāca | nityo naimittikaścaiva prākṛto'tyantikastathā§ | caturddhāyaṃ purāṇe'smin procyate pratisañcaraḥ || yo'yaṃ sandṛśyate nityaṃ loke bhūtakṣayastviha | nityaḥ saṅkīrtyate nāmnā munibhiḥ pratisañcaraḥ || brahmannaimittiko nāma kalpānte yo bhaviṣyati

59.p3

trailokyasyāsya kathitaḥ pratisargo manīṣibhiḥ || mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ yadā saṃyāti saṅkṣayam | prākṛtaḥ pratisargo'yaṃ procyate kālacintakaiḥ || jñānādātyantikaḥ prokto yoginaḥ paramātmani | pralayaḥ pratisargo'yaṃ kālacintāparairdvijaiḥ || ātyantikastu kathitaḥ pralayo jñānasādhanaḥ† | naimittikamidānīṃ vaḥ kathayiṣye‡ samāsataḥ || caturvyūhasahasrānte§ samprāpte pratisañcare | svātmasaṃsthāḥ prajāḥ karttuṃmatpipede prajāpatiḥ || tato'bhavaccanāvṛṣṭistīvrā sā śatavārṣikī | bhūtakṣayakarī ghorā sarvvabhūtakṣayaṅkarī || tato yānyalpasārāṇi sattvāni pṛthivīpate | tāni cāgre pralīyante bhūmitvamupayānti ca || saptaraśmiratho bhūtvā samuttiṣṭhandivākaraḥ | asahyaraśmirbhavati pibannambho gabhastibhiḥ || tasya te raśmayaḥ sapta pibantyambu mahārṇave | tenāhāreṇa tā dīptā saptasūryā bhavantyuta|| || tataste raśmayaḥ sapta śoṣayitvā caturddiśam | caturlokamimaṃ sarvvaṃ dahanti śikhino yathā

59.p4

vyāpnuvantaśca te dīptā ūrddhañcādhaḥ svaraśmibhiḥ† | dīpyante bhāskarāḥ sapta yugāntāgnipradīpitāḥ‡ || te sūryā vāriṇā dīptā bahusāhasraraśmayaḥ | khaṃ samāvṛtya tiṣṭhanti pradahanto§ vasundharām || tatasteṣāṃ pratāpena dahyamānā vasundharā | sādriśanadyarṇavaddīpā nisnehā sampadyate|| || dīptābhiḥ santaptābhiśca raśmibhirvai samantataḥ | adhaścorddhañca lagnābhistiryyak caiva samāvṛtam†† || sūryāgninā pramṛṣṭānāṃ‡‡ saṃsṛṣṭānāṃ parasparam | ekatvamupayātānāṃ§§mekajvālaṃ bhavatyuta || sarvvalokapraṇāśaśca so'gnirbhūtvā tu maṇḍalī | caturlokamimaṃ sarvvaṃ nirddahatyāśu tejasā¶¶ || tataḥ pralīne sarvvasmiñjaṅgame sthāvare tathā | nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmiḥ kūrmapṛṣṭhā prakāśate || ambarīṣa ivābhāti sarvvamāpūritaṃ jagat | sarvvameva tadarcirvai pūrṇaṃ jājvalyate punaḥ

59.p5

pātāle yāni sattvāni mahodadhigatāni ca | tatastāni† pralīyante bhūmitcamupayānti ca‡ || ddīpāṃśca pardhvatāṃścaiva varṣaṇyatha mahodadhīn | tān sarvvān bhasmasāccakre saptātmā pāvakaḥ prabhuḥ || samudrebhyo nadībhyaśca āpaḥ śuṣkāśca sarvvaśaḥ | pivannapaḥ samiddho'gniḥ pṛthivīmāśrito jvalan || tataḥ saṃvarttakaḥ śailānatikramya mahāṃstathā | lokāndahati§ dīptātmā māruteyo vijṛmbhitaḥ¶ || sa dagdhvā pṛthivīṃ devo rasātalamaśoṣayat|| | adhastātpṛthivīṃ dagdhvā divamūrddhaṃ dahiṣyati || yojanānāṃ śatānauha sahasrāṇyayutāni ca | uttiṣṭhanti śikhāstasya vanheḥ saṃvarttakasya tu†† || gandharvvāṃśca piśācāṃśca sayakṣoragarākṣasān | tadā dahatyasau dīptaḥ kālarudrapraṇoditaḥ‡‡ || bhūrlokañca bhuvarlokaṃ maharlokaṃ tathaiva ca§§ | dahedaśeṣaṅkālāgniḥ kālāviṣṭatanuḥ¶¶ svayam || vyāpteṣveteṣu lokeṣu tiryyagūrddhamathāgninā

59.p6

tattejaḥ samanuprāpya kṛtsnaṃ jagadidaṃ śanaiḥ | ato gūḍhamidaṃ sarvvaṃ tadevaikamprakāśate† || tato gajakulākārāstar̤idbhiḥ‡ samalaṅkṛtāḥ | uttiṣṭhanti tadā vyomni ghorāḥ saṃvarttakā ghanāḥ || kecinnīlotpalaśyāmāḥ kecitkumudasannibhāḥ | dhūmravarṇā§stathā kecitkecitpītāḥ payodharāḥ || kecidrāsabhavarṇāstu lākṣārasarunnibhāḥ pare¶ | śaṅkhakundanibhāścānye jātyañjananibhāstathā|| || manaḥśilābhāśca pare kapotasadṛśāḥ pare | indragopanibhāḥ keciddharitālanibhāstathↆ | indracāpanibhāḥ‡‡ keciduttiṣṭhanti ghanā divi || kecitparvvatasaṅgāśāḥ kecidgajakulopamāḥ | kūṭāṅgāra§§nibhāścānye kecinmīnakulodvahāḥ || bahurūpā ghorarūpā ghorasvaraninādinaḥ | tadā jaladharāḥ sarvve pūrayanti nabhastalam || tataste jaladā ghorā rāviṇo bhāskarātmajāḥ

59.p7

saptadhā saṃhatātmānaṃ tamagniṃ śamayetpunaḥ || tataste jaladā varṣaṃ muñcantīha mahaughavat | sughoramaśivaṃ varṣaṃ nāśayanti ca† pāvakam || ativṛddhai‡stadātyarthamambhasā pūryyate jagat | adbhiste'mbho'bhibhūtatvāttadagniḥ§ praviśatyapaḥ || naṣṭe cāgnau varṣaśataiḥ payodāḥ kṣayasambhavāḥ¶ | plāvayanto jagatsarvvaṃ mahājalaparisravaiḥ || dhārābhiḥ pūrayantīdaṃ nodyamānāḥ svayambhuvā | atyantasalilaughāsu velā iva mahodadheḥ†† || sādridvīp⇇ tataḥ pṛthvī jalaiḥ sañchādyate śanaiḥ | ādityaraśmibhiḥ pītaṃ jalamabhreṣu tiṣṭhati | punaḥ patati tadbhūtau pūryyante tena cārṇavāḥ || tataḥ samudrāḥ svāṃ velāmatikrāntāsu§§ kṛtsnaśaḥ | parvvatāśca vilīyante mahī cāpsu nimajjati || tasminnekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame | yoganidrāṃ samāsthāya śete devaḥ prajāpatiḥ¶¶ || caturyugasahasrāntaṃ kalpamāhurmmanīṣiṇaḥ

59.p8

vārāho varttate kalpo yasya vistara īritaḥ || asaṃkhyātāstathā kalpā brahmaviṣṇuśivātmakāḥ | kathitā hi purāṇeṣu munibhiḥ kālacintakaiḥ || sātvikeṣvatha kalpeṣu māhātmyamadhikaṃ hareḥ | tāmaseṣu harasyoktaṃ† rājaseṣu prajāpateḥ || yo'yaṃ pravarttate kalpo vārāhaḥ sātviko mataḥ‡ | anye ca sātvikāḥ kalpā mama teṣu parigrahaḥ || dhyānaṃ tapastathā jñānaṃ labdhvā te yoginaḥ param§ | ārādhya tañca giriśaṃ yānti tatparamampadam || so'hantattvaṃ¶ samāsthāya māyī māyāmayāṃ svayam | ekārṇave jagatyasminyoganidrāṃ vrajāmi tu || māṃ paśyanti mahātmānaḥ saptakāle maharṣayaḥ | janaloke varttamānāstāpasↆ yogacakṣuṣā || ahaṃ purāṇaḥ puruṣo bhūrbhuvaḥprabhavo vibhuḥ | sahasracaraṇaḥ śrīmān sahasrākṣaḥ‡‡ sahasrapāt || mantro'haṃ brāhmaṇā§§ gāvaḥ kuśo'tha samidho hyaham

59.p9

prokṣaṇīyaṃ svayañcaiva somo vrata mathāsmyaham || saṃvarttako mahānātm↠pavitraṃ paramaṃ yaśaḥ | medhāpyahaṃ‡ prabhurgoptā gopatirbrāhmaṇo mukham || anantastārako yogī gatirgatimatāṃ varaḥ | haṃsaḥ prāṇo'tha kapilo viśvamūrttiḥ sanātanaḥ || kṣetrajñaḥ prakṛtiḥ kālo jagadbījamathāmṛtam | mātā pitā mahādevo§ matto hyanyo na vidyate || ādityavarṇo bhuvanasya goptā nārāyaṇaḥ puruṣo yogamūrttiḥ | taṃ paśyante¶ yatayo yoganiṣṭhā jñātvātmānaṃ mama tattvaṃ vrajanti

59.p10

iti śrīkūrmapurāṇe upavibhāge vyāsagītāsu catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)