Linga 60: atha catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ
Liṅga 60
- Language
- Sanskrit
Contents
- 60.68 — 1 part
atha catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ
60.1
sūta uvāca
jyotirgaṇapracāraṃ vai saṅkhiyāṇḍe bravīmyaham
devacetrāṇi cālokya grahacāraprasiddhaye
60.2
mānasopari māhendrī prācyāṃ meroḥ puro sthitā
dakṣiṇe bhānuputrasya varuṇasya ca vāruṇī
60.3
saumye somasya vipulā tāsu digdevatā sthitāḥ
amarāvatī saṃyamanī sukhā caiva vibhā kramāt
60.4
lokapālopariṣṭāttu sarvvato dakṣiṇāyane
kāṣṭhāṃ gatasya sūryyasya gatiryā tāṃ nibodhata
60.5
dakṣiṇaprakrame bhānuḥ kṣipteṣuriva dhāvati
jyotiṣāṃ cakramādāya satataṃ parigacchati
60.6
purāntago yadā bhānuḥ śakrasya bhavati prabhuḥ
sarvvaiḥ sāyamanaiḥ saurau hṛdyo dṛśyate dvijāḥ !
60.7
sa eva sukhavatyāntu niśāntasthaḥ pradṛśyate
astameti punaḥ sūryyo vibhāyāṃ viśvadṛgvibhuḥ
60.8
mayā prokto'marāvatyāṃ yathā'sau vāritaskaraḥ
tathā saṃyamanīṃ prāpya sukhāñcaiva vibhāṃ khagaḥ
60.8-2
yadāparāhnasvāgneyyāṃ pūrvāhno nairṛte dvijāḥ !
tadā tvapararātrañca vāyubhāge sudāruṇaḥ
60.10
īśātvāṃ pūrvvarāvastu gatireṣā ca sarvvataḥ
evaṃ puṣkaramadhye tu yadā sarpati vāripaḥ
60.11
triṃśāṃśakantu medinyāṃ muhūrttenaiva gacchati
yojanānāṃ muhūrttasya imāṃ saṃkhyāṃ nibodhata
60.12
pūrṇā śatasahasrāṇāmekatriṃśattu sā smṛtā
pañcāśacca tathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu
60.13
mauhūrttiko gatirhyeṣā bhāskarasya mahātmanaḥ
etena gatiyogena yadā kāṣṭhāntu dakṣiṇam
60.14
paryyapṛcchet pataṅgo'pi saumyāṃśāṃ cottare'hani
madhye tu puṣkarasyātha bhramate dakṣiṇāyane
60.15
mānasottaraśaile tu mahātejā vibhāvasuḥ
maṇḍalānāṃ śataṃ pūrṇaṃ tadaśotyadhikaṃ vibhuḥ
60.16
bāhyaṃ cābhyantaraṃ proktamuttarāyaṇadakṣiṇe
pratyahaṃ carate tāni sūryyo vai maṇḍalāni tu
60.17
kulālacakraparyyanto yathā śīghraṃ pravarttate
dakṣiṇaprakrame devastathā śīghraṃ pravarttate
60.18
tasmāt prakṛṣṭāṃ bhūmiṃ tu kālenālpena gacchati
sūryyo dvādaśabhiḥ śīghraṃ muhūrttairdakṣiṇāyane
60.18-2
trayodaśārddhamṛkṣāṇāmaṅgā tu carate raviḥ
muhūrtta stāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran
60.20
kulālacakramadhyaṃ tu yathā mandaṃ prasarpati
tathaudagayane sūryyaḥ sarpate mandavikramaḥ
60.21
tasmāddardīrgheṇa kālena bhūmimalpāṃ tu gacchati
saratho'dhiṣṭhito bhānorādityairmunibhistathā
60.22
gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ
pradīpayan sahasrāṃśuragrataḥ pṛṣṭhato'pyadhaḥ
60.23
jarhutaśca karaṃ tyaktvā sabhāṃ brāhmīmanuttamām
ambhobhirmunibhistyaktaiḥ sandhyāyāntu niśācarān
60.24
hatvā hatvā tu samprāptān brāhmaṇaiśvarate raviḥ
aṣṭādaśamuhūrttantu uttarāyaṇapaścimam
60.25
aharbhavati tatrāpi carate mandavikramaḥ
trayodaśārdhamuhūrttāṇi naktaṃ dvādaśabhauraviḥ
muhūrttastāvadṛkṣāṇi divāṣṭādaśabhiścaran
60.26
tato mandataraṃ nābhyāṃ cakraṃ bhramati vai yathā
mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai tathā
60.27
triṃśanmuhūrttairevāhurahorātraṃ purāvidaḥ
ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramato maṇḍalāni tu
60.28
kulālacakranābhistu yathā taṃtraiva varttate
auttānapādo bhramati grahaiḥ sārddhaṃ grahāgraṇīḥ
60.26-2
gaṇo munijyotiṣāntu manasā tasya sarpati
adhiṣṭhitaḥ punastena bhānustkhādāya tiṣṭhati
60.30
kiraṇaiḥ sarvatastoyaṃ devo vai sasamīrakaḥ
auttānapādasya sadā dhruvatvaṃ vai prasādataḥ
60.31
viṣṇorottānapādena cāsamantātasya hetunā
āpaḥ pītāstu sūryeṇa kramante śaśimaḥ kramāt
60.32
niśākarādvisravante jīmūtān pratyapaḥ kramāt
dṛṣṭaṃ jalamucāṃ caiva khasanenābhitār̤itam
60.33
khāyāṃ vṛṣṭiṃ visṛjate bhāsayatte na bhāskaraḥ
toyasya nāsti vai nāśaḥ tadeva parivarttate
60.34
hitāya sarvvajantūnāṃ gatiḥ śarveṇa nirmitā
bhūrbhuvaḥ svastathā dyāpo hyannaṃ cāmṛtameva ca
60.35
prāṇā vai jagatāmāpo bhūtāni bhuvanāni ca
bahunaiātra kimuktena carācaramidaṃ jagat
60.36
apāṃ śivasya bhagavānādhipatye vyavasthitaḥ
apāṃ tvadhipatirdevo bhava ityeva kīrttitaḥ
60.37
bhavātmakaṃ jagatsarvvamiti kiñciha cādbhutam
nārāyaṇatvaṃ devasya hareśādbhiḥ kṛtaṃ vibhoḥ
60.38
jagatāmālayā viṣṇastvāpastasyālayāni tu
dandahyamāneṣu carācareṣu
godyūmabhūtāstvatha niṣkramanti
yā yā jagrddhaṃ māruteneritā vai
tāstāstvabhrāṇyagninā vāyunā ca
60.39
ato dhūmāgnivātānāṃ saṃyogastvabhra ucyate
vārīṇi varṣatītyabhramabhrasyeśaḥ sahasradṛk
60.40
yajñadhūmodbhavaṃ cāpi dvijānāṃ hitakṛt sadā
dāvāgnidhūmasambhūtam vanahitaṃ kṛtam
60.41
mṛtadhūmodbhavaṃ tvabhramaśubhāya bhaviṣyati
abhicārāgnirumotyaṃ bhūtanāśāya vai dvijāḥ !
60.42
evaṃ dhūmaviśeṣeṇa jagatāṃ vai hitāhitam
tasmādācchādayedhūmamaśicārakṛtaṃ naraḥ
60.43
anācchādya dvijaḥ kuryyāddhūmaṃ yaccābhicārikam
evamṛhibhya lokasya jayakṛcca bhaviṣyati
60.44
apāṃ nidhānaṃ jīmūtāḥ ṣaṇmāsāniha suvratāḥ !
varṣantyeva jagatāṃ hitāya pavanājñayā
60.45
stanitañceha vāyavyaṃ vaidyutaṃ pāvakodbhavam
tridhā teṣāmhimotpattirabhrāṇāṃ munipuṅgavāḥ !
60.46
na bhraśyanti yato'bhrāṇi mehāccaigha ucyate
kāṣṭhāvrākāśa vairiścāḥ pakṣāñcaiva pṛthagvidhāḥ
60.47
ādyānāṃ kāṣṭhasaṃyogādagnerdhūmaḥ pravarttitaḥ
dvitīyānāñca sambhūtirviriñcocchvāsavāyunā
60.48
bhūbhṛtāñcātha pakṣaistu maghavaccheditaistataḥ
vāṅgeyāstvatha jīmūtāsvāvahasthānagāḥ śubhāḥ
60.46-2
viriñcocchāsajāḥ sarve pravahaskandhajāstataḥ
pattajāḥ puṣkarādyāśca varṣanti ca yadā jalam
60.50
mūkāḥ saśabdadṛśaṇāstaistaiḥ kṛtyaṃ 'yathākramam
jāmahṛṣṭipradā dīrghakālaṃ śītasamīriṇaḥ
60.51
jīvakāśca tathā cauṇā vidyunniṣpikṣarjitāḥ
tiṣṭhantyākrīyamāne tu dharapṛṣṭhāditastataḥ
60.52
ardhakrośe tu sarve vai jīmūtā girivāsinaḥ
meghā yojanamātrantu sādhdhatvād bahutoyadāḥ
60.53
dharāpṛṣṭhād dvijāḥ ! kṣmāyāṃ vidyudgaṇasamanvitāḥ
teṣāṃ teṣāṃ vṛṣṭisargaṃ ce dhā kathitamaca tu
60.54
pakṣajāḥ kalpajāḥ sarve parvatānāṃ mahatsamāḥ
kalpānte te ca varṣanti rātrau nāśāya śāradāḥ
60.55
pakṣajāḥ puṣkarādyāśca varṣanti ca yadā jalam
tadārṇavamabhūt sarvvaṃ tatra śete nigośvaraḥ
60.56
āgneyānāṃ śvāsajānāṃ pakṣajānāṃ dvijarṣabhāḥ !
jaladānāṃ sadā dhūmo hyāpyāyana iti smṛtaḥ
60.57
pauṣkarāstu vṛṣṭayaḥ sarvā vidyutāḥ śītasukhadāḥ
puṇye deśeṣu patitā nāgānāṃ śīkarā himāḥ
60.58
gāṅgā gaṅgāmbu sambhūtā parjanye na parāvahaiḥ
nagānāñca nadīnāñca diggajānāṃ samākulam
60.59
meghānāñca pṛthagbhūtaṃ jalaṃ prāyādagādgagam
parāvaho yaḥ śvasanaścānayatyambikā gurum
60.60
menāpatimatikramya vṛṣṭiśreṣaṃ dvijāḥ ! param
abhyeti bhārate varṣe tvaparāntavivṛddhaye
60.61
vṛṣṭayaḥ kathitā hyadya tridhā vastuvivṛddhaye
śasyavṛdhyasya saṃkṣepāt prabravīmi yathāmati
60.62
sraṣṭā bhānurmahātejā vṛṣṭīnāṃ viśvadṛg vibhuḥ
so'pi sākṣād dvijaśreṣṭhāśceśānaḥ paramaḥ śivaḥ
60.63
sa eva tejasvojastu balaṃ viprā ! yaśaḥ svayam
cakṣuḥ śrotraṃ mano mṛtyurātmā mandha viddigdvijaḥ
60.64
satyaṃ ṛtaṃ tathā vāyurambaraṃ khacaraśca saḥ
lokapālo harirbrahmā rudraḥ sākṣānmaheśvaraḥ
60.65
sahasrakiraṇaḥ śrīmānaṣṭahastaḥ sumaṅgalaḥ
arddhanārīvapuḥ sākṣāt trinetrastridaśādhipaḥ
60.66
asyaiveha prasādāttu vṛṣṭirnānābhavad dvijāḥ !
sahasraguṇamutsraṣṭumādatte kiraṇairjalam
60.67
jalasya nāgnī vṛṣṭirvā nāgnye vāsya vicārataḥ
dhruveṇādhiṣṭhito vāyurvṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ
60.68
grahāntrisṛtya sūryāttu ṛkṣaṃ nakṣatramaṇḍale
cārasyānte viśantyarke dhruveṇa samadhiṣṭhitāṃ
60.68.p1
iti śrīlaiṅge jyotiścakre sūryagatyādikathanaṃ nāma catuḥpañcāśattamo'dhyāyaḥ ||54
Linked texts (8)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit