Linga 71: atha catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Liṅga 71
- Language
- Sanskrit
Contents
- 71.123 — 1 part
atha catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
71.1
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ hi racasā śaktirbhacitaḥ so'nujaiḥ saha
vāsiṣṭho vadatāṃ śreṣṭha ! sūta ! vaktumihārhasi
71.2
sūta uvāca
rācaso rudhiro nāma vasiṣṭhasya sutaṃ purā
śaktiṃ sa bhakṣayāmāsa śakteḥ śāpāt saḍānujaiḥ
71.3
vasiṣṭhayāṃśca vipreśāṃssadā vikṣobhya bhūpatim
kalmāṣapādaṃ rudhiro viśvāmitreṇa coditaḥ
71.4
bhakṣitaḥ sa iti śrutvā vasiṣṭhastena rakṣasā
śaktiḥ śaktimatāṃ śreṣṭho bhrātṛbhiḥ saha dharmavit
71.5
hā putra ! putrasuteti krandamāno muhurmuhuḥ
arundhatyā saha muniḥ papāta bhuvi duḥkhitaḥ
71.6
naṣṭaṃ kulamiti śrutvā martuṃ cakre matiṃ tadā
smaran putraśatañcaiva śaktijyeṣṭhañca śaktimān
71.7
na taṃ vināhaṃ jīviṣye iti niścitya duḥkhitaḥ
71.8
āruhya mūrddhānamajātmajo'sau
tayātmavān sarvvavidātmavicca
dharādharāsyaiva tadā dharāyāṃ
papāta paścāt sahasāsudṛṣṭiḥ
71.9
dharādharāttaṃ patitaṃ dharā tadādadhāra taścāpi vicitrakaṇṭhī
karāmbujābhyāṃ karikhelagāminī
rudantamādāya ruśeda sā ca
71.10
tadā tasya snuṣā prāha patnī śaktermahāmunim
vasiṣṭhaṃ vadatāṃ śreṣṭhaṃ rudantī bhayavihvalā
71.11
bhagavan ! brāhmaṇaśreṣṭha ! tava dehamihaṃ śubham
pālayasva vibho ! draṣṭuṃ tava pautraṃ mamātmajam
71.12
na tyājyaṃ tava viprendra ! dehametat suśobhanam
garbhastho mama sarvārthasādhakaḥ śaktijo yataḥ
71.13
evamuktā'tha dharmajñā karābhyāṃ kamalekṣaṇā
utthāpya śvaśuraṃ natvā netre sammṛjya vāriṇā
71.14
duḥkhitāpi paritrātuṃ śvaśuraṃ duḥkhitaṃ tadā
arundhatīñca kalyāṇīṃ prārthayāmāsa duḥkhitām
71.15
snuṣāvākyaṃ tataḥ śrutvā vasiṣṭhotthāya bhūtalāt
saṃjñāmavāpya cāliṅgaya sā papāta suduḥkhitā
71.16
arundhatī karābhyāṃ tāṃ saṃspṛśyāstrākulekṣaṇām
ruroda muniśārdūlo bhāryya yā sutavatsalaḥ
71.17
atha nābhyambuje viṣṇoryathā tasyāścaturmukhaḥ
āsīno garbhaśayyāyāṃ kumāra ṛcamāha saḥ
71.18
tato niśamya bhagavān vasiṣṭha ṛcamādarāt
kenoktāmiti sañcintya tadātiṣṭhat samāhitaḥ
71.16-2
vyomāṅgaṇastho'tha hariḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
vasiṣṭhamāha viśvātmā ghṛṇayā sa ghṛṇānidhiḥ
71.20
bho ! vatsa ! vatsa ! viprendra ! vasiṣṭha ! sutavatsala !
tava pautramukhābjādṛgeṣādya viniḥsṛtā
71.21
matsamastava pautro'sau śaktijaḥ śaktimān mune !
tasmāduttiṣṭha santyajya śokaṃ brahmasutottama ?
71.22
rudrabhaktaśca garbhastho rudrapūjāparāyaṇaḥ
rudradevaprabhāvena kulante santariṣyati
71.23
evamuktvā ghṛṇī vipraṃ bhagavān puruṣottamaḥ
vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ tatrai vāntaradhīyata
71.24
tataḥ praṇamya śirasā vasiṣṭho vārijekṣaṇam
adṛśyakanyā mahātejāḥ pasparśodaramādarāt
71.25
hā putra ! putraputreti papāta ca suduḥkhitaḥ
jalāpārundhatīṃ praikhya tadā'sau rudatīṃ dvijāḥ
71.26
svaputrañca smaran duḥkhāt punarehya hi putraka
tava putramimaṃ dṛṣṭvā bho ! śakte ! kuladhārakam
71.27
tavāntikaṃ gamiṣyāmi tava mātrā na saṃśayaḥ
sūta uvāca
evamuktā rudan vipra ! āliṅgagarundhatīṃ tadā
71.28
papāta tār̤ayantīva svasya kucau kareṇa vai
adṛśyantī jaghānātha śaktijasyālayaṃ śubhā
71.28-2
svodaraṃ duḥkhitā bhūmau lalāpa ca papāta ca
arundhatī tadā bhītā vasiṣṭhaśca mahāmatiḥ
71.30
samutthāpya snuṣāṃ bālāmūcaturbhayavihvalau
71.31
vicāramugdhe ! tava garbhamaṇḍalam
karāmbujābhyāṃ vinihatya durlabham
kulaṃ vasiṣṭhasya samastamapyaho
nihantumārye ! kathamadyatā vada
71.32
tavātmajaṃ śaktisutañca dṛṣṭvā
cāsvādya vaktrāmṛtamāryyasūnoḥ
trātuṃ yato dehamimaṃ munīndraḥ
suniścitaḥ pāhi tataḥ śarīram
71.33
sūta uvāca
evaṃ snuṣāmupālabhya muniṃ cārundhatī sthitā
arundhatī vasiṣṭhasya prāha cārsoti vihvalā
71.34
tvayyeva jīvitaṃ cāsya muneryad munate ! same
tayorhataṃ yadā prāṇān mariṣye'haṃ na saṃśayaḥ
71.35
adṛśyantī uvāca
mayā yadi muniśreṣṭho jñātaṃ vai niścitaṃ svakam
mamāśubhaṃ śubhaṃ dehaṃ kathañcit pālayāmyaham
71.36
priyaduḥkhamahaṃ prāptā hyasatī nātra saṃśayaḥ
mune ! duḥkhāhahaṃ dagdhā yataḥ puttro mune ! tava
71.37
aho'dbhutaṃ mayā dṛṣṭaṃ duḥkhapātrī hyahaṃ vibho !
duḥkhatrātā bhava brahman ! brahmasūno ! jagadguro !
71.38
tathāpi bharttṛrahitā dīnā nārī bhavediha
pāhi māṃ tata āyyaindra ! paribhūtā bhaviṣyati
71.38-2
pitā mātā ca putrāśca pautrāḥ śvaśura eva ca
ete na bāndhavā strīṇāṃ bharttā bandhuḥ parā gatiḥ
71.40
ātmano yaddhi kathitamarddhardhamiti paṇḍitaiḥ
tadapyatra mṛṣā hyāsīt yataḥ śakttirahaṃ sthitā
71.41
aho mamātra ! kāṭhinyaṃ manaso munipuṅgava !
patiṃ prāṇasamaṃ tyaktvā sthitā yatra hyahaṃ yataḥ
71.42
vasiṣṭhākhyatamāśritya hyamṛtā tu yathā satā
nirmūlāpyamṛtā bhartrā tyaktā dīnā sthitāpyaham
71.43
snuṣāvākyaṃ niśamyaivaṃ vasiṣṭho bhāryyayā saha
tadā cakre matiṃ dhīmān yātuṃ svāśramamāśramo
71.44
kacchāt sabhāryo bhagavān vasiṣṭhaḥ svāśramaṃ kṣaṇāt
adṛśyantyā ca puttrastvayā saṃviveśa so'cintayan
71.45
sā garbhaṃ pālayāmāsa kathañcinmunipuṅgavāḥ !
kulasantāraṇārthāya śaktipatno pativratā
71.46
śaktipatnī yathā śaktiṃ śaktimantamarundhatī
71.47
asūta sā ditirviṣṇuṃ yathā svāhā guhaṃ sutam
agniṃ yathāraṇiḥ patnī śakteḥ sākṣāt parāśaram
71.48
yadā tadā śaktisuturavatīrṇo mahītale
śaktistvaṅgā tadā duḥkhaṃ pitṝṇāṃ samatāṃ yayau
71.46-2
bhrātṛbhiḥ saha puṇyātmā ādityairiva bhāskaraḥ
rarāja pitṛlokastho vāsiṣṭho munipuṅgavāḥ !
71.50
jagustadā ca pitaro nanṛtuśca pitāmahāḥ
prapitāmahāśca viprendrā ! hyavatīrṇe parāśare
71.51
ye brahmavādino bhūmau nanṛturdivi devatāḥ
puṣkarādyāśca sasṛjuḥ puṣpavarṣañca khecarāḥ
71.52
pureṣu rākṣasānāñca praṇādaṃ viṣamaṃ dvijāḥ !
āśramasthāśca munayaḥ samūhurharṣasantatim
71.53
avatīrṇo hyathā ṣṭhāṇḍhāṅgānuḥ so'pi parāśaraḥ
adṛśyantyāścaturvaktro meghajālādivākaraḥ
71.54
sukhañca duḥkhamabhavadadṛśyantyāstathā dvijāḥ !
dṛṣṭvā putraṃ patiṃ smṛtvā śuśubhā munestathā
71.55
dṛṣṭvā ca tanayaṃ bālā parāśaramatidyutim
lalāpa vihvalā bālā srastakaṇṭhī papāta ca
71.57
sā parāśaramaho ! mahāmatiṃ devadānavagaṇaiśca pūjitam
jātamātramanaghaṃ śucismitā budhya sāśrunayanā lalāpa ca 56
hā vasiṣṭhasuta ! kutrasthitaḥ paśya putramamaghaṃ tavātmajam
tyajya dīnavadanāṃ vanāntare putradarśanaparāmimāṃ prabho !
71.58
yathā maheśvaro'paśyat sagaṇeo harṣitānanaḥ
71.59
atha tasyāstadālāpaṃ vasiṣṭho munisattamaḥ
śrutvā snuṣāmuvācedaṃ mārodīriti duḥkhitaḥ
71.60
ājñayā tasya sāśokaṃ vasiṣṭhasya kulāṅganā
tyaktā hyāpālayad bālaṃ bālā bālamṛgekṣaṇā
71.61
dṛṣṭvā tāmavalāṃ prāha maṅgalābharaṇairvinā
āsīnāmākulāṃ sādhvīṃ bāṣpaparyākulekṣaṇām
71.62
śakti ya uvāca
mba ! maṅgalavibhūṣaṇairvinā dehayaṣṭiranaghena śobhate
ktumarhasi tavādya kāraṇañcandrabimbarahiteva śarvarī
71.63
mātarmātaḥ ! kathaṃ tyaktā maṅgalābharaṇāni vai
āsīnā bhartṛhīneva vaktumarhasi śobhane !
71.64
adṛśyantī tadā vākyaṃ śrutvā tasya sutasya sā
na kiñcidabravīt putraṃ śubhaṃ vā yadi vetarat
71.65
adṛśyantīṃ punaḥ prāha śāktre yo bhagavāñcchama
māta̍ḥ ! kutra mahātejāḥ pitā vada vadeti tām
71.66
śrutvā ruroda sā vākyaṃ putrasyātīva vihvalā
bhakṣito rakṣasā tātastaveti nipapāta ca
71.67
śrutvā vasiṣṭho'pi papāta bhūmau
pautrasya vākyaṃ sa rudan dayāluḥ
arundhatī cāśramavāsinastadā
munervasiṣṭhasya munīśvarāśca
71.68
bhakṣito rakṣasā mātuḥ pitā tava mukhāditi
śrutvā parāśaro dhīmān prāha cātrāviśeṣataḥ
71.66-2
parāśara uvāca
abhyarcya devadeveśaṃ trailokyaṃ sacarācaram
kṣaṇena mātaṃ pitaraṃ darśayāmīti me matiḥ
71.70
sā niśamyaṃ vacanaṃ tadā śubhaṃ saṃsmitā tanayamāha vismitā
tathyametaditi taṃ nirīkṣya sā putra ! putra ! bhavamarcayeti ca
71.71
jñātvā śaktisutasyāsya saṅkalpaṃ munipuṅgavaḥ
vasiṣṭho bhagavān prāha pautraṃ dhīmān kṛpānidhiḥ
71.72
sthāne pautra ! muniśreṣṭha ! saṅkalpastava suvrata !
tathāpi śṛṇu lokasya kṣayaṃ kartuṃ na cārhasi
71.73
rākṣasānāmabhāvāya kuru sarveśvarārcanam
trailokyaṃ śṛṇu śāntyaitha ! aparādhyati kiṃ tava
71.74
tatastasya vasiṣṭhasya niyogācchaktinandanaḥ
rākṣasānāmabhāvāya matiñcakre mahāmatiḥ
71.75
adṛśayantīṃ vasiṣṭhañca praṇamya|rundhatīṃ tataḥ
kṛtvaikaliṅgaṃ kṣaṇikaṃ pāṃsunā munisannidhau
71.76
sampūjya śivasūktena tryambakena śubhena ca
japtā tvaritarudrañca śivasaṅkalpameva ca
71.77
nīlarudrañca śāntyarthaṃ tathā rudrañca śobhanam
vāmīyaṃ pavamānañca pañcabrahma tathaiva ca
71.78
hotāraṃ liṅgasūktañca atharvaśira eva ca
aṣṭāṅgamarghyaṃ rudrāya datvābhyarcya yathāvidhi
71.76-2
parāśara uvāca
bhagavan ! rakṣasā rudra ! bhakṣitau rudhireṇa vai
pitā mama mahātejā bhrātṛbhiḥ saha śaṅkara !
71.80
draṣṭumicchāmi bhagavan ! pitaraṃ bhrātṛbhiḥ saha
evaṃ vijñāpayannikṣaṃ praṇipatya muhurmuhuḥ
71.81
hā rudra ! rudrarudreti ruroda nipapāta ca
taṃ dṛṣṭvā bhagavān rudro devīmāha ca śaṅkaraḥ
71.82
paśya bālaṃ mahābhāge ! bāṣpaparyākulekṣaṇam
mamānusmaraṇe yuktaṃ madārādhanatatparam
71.83
sā ca dṛṣṭvā mahādevī parāvaramaninditā
duḥkhān saṃklinnasarvāṅgamastrākulavilocanam
71.84
liṅgārttanavidhau saktaṃ hara ! rudre ti vādinam
prāha bharttāramīśānaṃ śaṅkaraṃ jagatāmumā
71.85
īpsitaṃ yaccha sakalaṃ prasīda parameśvara !
niśamya vacanaṃ tasyāḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ
71.86
bhāryāmāśvāsyumāṃ prāha tato hālāhalāśanaḥ
rakṣāmyenaṃ dvijaṃ bālaṃ phullendīvaralocanam
71.87
dadāmi dṛṣṭiṃ madrūpadarśanakṣama eṣa vai
evamuktvā gaṇairdivyairbhagavānīlalohitaḥ
71.88
brahmandraviṣṇurudrādyaiḥ saṃvṛtaḥ parameśvaraḥ
dadau ca darśanaṃ tasmai muniputrāya dhīmate !
71.89
so'pi dṛṣṭvā mahādevamānandāsnāvilekṣaṇaḥ
nipapāta ca dṛṣṭātmā pādayostasya sādaram
71.90
punarbhāvāpyāḥ pādau ca nikṣipya mahātmanaḥ
saphalaṃ jīvitaṃ me'dya prajñādyāṃstāṃstadāha saḥ
71.91
rakṣārthamāgatastvadya mama bālendubhūṣaṇaḥ
ko'nyaḥ samo mayā loke devo vā dānavo'pi vā
71.62-2
atha tasmin kṣaṇādeva dadarśa divi saṃsthitam
pitaraṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ śaktiyuktu parāśaraḥ
71.63-2
sūryyamaṇḍalasaṅkāśe vimāne viśvato mukhe
bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dṛṣṭvā nanāma ca jaharṣa ca
71.64-2
tadā vṛṣadhvajo devaḥ sabhāryyaḥ sagakheśvaraḥ
vasiṣṭhaputraṃ prāhaidaṃ putradarśanatatparam
71.65-2
śrīdeva uvāca
śakte ! paśya sutaṃ bālamānandāstrāvalekṣaṇam
adṛśyantīñca viprendra ! vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tava
71.66-3
arundhatīṃ mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ devatopamām
mātaraṃ pitarañcobhau namaskuru mahāmate !
71.97
tadā haraṃ praṇamyaśaśu devadevamumāṃ tathā
vasiṣṭhañca tadā śreṣṭhaṃ śaktirvai śaṅkarājñayā
71.98
mātarañca mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ patidevatām
arundhatīṃ jagannāthaniyogāt prāha śaktimān
71.99
vāsiṣṭha uvāca
bho vatsa ! vatsa viprendra ! parāśara ! mahādyute !
rakṣito'haṃ tvayā tāta ! garbhasthena mahātmanā
71.100
aṇimādiguṇaiśvaryyaṃ mayā vatsa ! parāśara !
labdhamadyānanaṃ dṛṣṭaṃ tava bāla ! mamājñayā
71.101
adṛśyantīṃ mahābhāgāṃ rakṣa vatsa ! mahāmate !
arundhatīñca pitaraṃ vasiṣṭhaṃ mama sarvvadā
71.102
anvayaḥ sakalo vatsa ! mama santāritastvayā
paśya śva lokān jayatītyuktaṃ sadbhiḥ sahaiva hi
71.103
īpsitaṃ varayeśānaṃ jagatāṃ prabhavaṃ prabhum
gamiṣyāmyabhivandyeśaṃ bhrātṛbhiḥ saha śaṅkaram
71.104
evaṃ putramupāmantrya praṇamya ca maheśvaram
nirocya bhāryā sadasi jagāma pitaraṃ vaśī
71.105
gataṃ dṛṣṭvātha pitaraṃ sadābhyarcyaiṣa śaṅkaram
tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhiḥ śākta yaḥ śaṃbhubhūṣaṇam
71.106
tatastuṣṭo mahādevo manmathāndhakamardanaḥ
anugṛhyāya śākteyaṃ tatraivāntaradhīyata
71.107
gate maheśvare sāmbe praṇamya ca maheśvaram
dadāha rākṣasānāntu kulaṃ mantreṇa mantravit
71.108
tadāha pautra dharmajño vasiṣṭho munibhirvṛtaḥ
alamalantakopena tāta ! manyumimaṃ jahi
71.108-2
rākṣasā nāparādhyanti pituste vihitaṃ tathā
mūḍhānāmiva bhavati krodho buddhimatāṃ na hi
71.110
hanyate tāta ! kaḥ kena yataḥ svakṛtabhuk pumān
saṃñcitasyātimahatā yatna ! kleśena mānavaiḥ
71.111
yaśasastapasaścaiva krodho nāśakaṃraḥ smṛtaḥ
alaṃ hi rākṣasairdagdhai rdīnairanaparādhibhiḥ
71.112
satrante viramatve tat kṣamāsārā hi sādhavaḥ
evaṃ vasiṣṭhavākyena śākte yo munipuṅgavaḥ
71.113
upasaṃhṛtavān satraṃ sadyastadvākyagauravāt
tataḥ prītaśca bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ
71.114
samprāptaśca tadā satraṃ pulastyo brahmaṇaḥ sutaḥ
vasiṣṭhena tu dattārghyaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ
71.115
parāśaramuvācedaṃ praṇipatya sthitaṃ muniḥ
vaire mahati yadvākyād gurorapyāśritā camā
71.116
tvayā tasmāt samastāni bhavān śāstrāṇi vetsyati
santatermama na chedaḥ kruḍenāpi yataḥ kṛtaḥ
71.117
tvayā tasmānmahābhāga ! dadāmyanyaṃ mahāvaram
purāṇasaṃhitā karttā bhavān vatsa ! bhaviṣyati
71.118
devatāparamārthañca yathāvad vetsyate bhavān
pravṛttau vā nivṛttau vā karmaṇyaste'malā matiḥ
71.118-2
matprasādādasandigdhā tava vatsa ! bhaviṣyati
tataśca prāha bhagavān vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ
71.120
pulastyena yaduktaṃ te sarvametad bhaviṣyati
atha tasya pulastyasya vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ
71.121
prasādādvaiṣṇavaṃ cakre purāṇaṃ vai parāśaraḥ
ṣaṭprakāraṃ samastārthasādhakaṃ jñānasañcayam
71.122
ṣaṭsāhasramitaṃ sarvaṃ vedārthena ca saṃyutam
caturthaṃ hi purāṇānāṃ saṃhitāsu suśobhanam
71.123
eṣa vaḥ kathitaḥ sarvo vāsiṣṭhānāṃ samāsataḥ
prabhavaḥ śaktisūnośca prabhāvo munipuṅgavāḥ !
71.123.p1
iti śrīlaiṅge vāsiṣṭhakathanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 64
Linked texts (2)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit