Pramāṇa · Search · About · API

Linga 71: atha catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

Liṅga 71

Language
Sanskrit

Contents

atha catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

71.1

ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ hi racasā śaktirbhacitaḥ so'nujaiḥ saha
vāsiṣṭho vadatāṃ śreṣṭha ! sūta ! vaktumihārhasi

71.2

sūta uvāca
rācaso rudhiro nāma vasiṣṭhasya sutaṃ purā
śaktiṃ sa bhakṣayāmāsa śakteḥ śāpāt saḍānujaiḥ

71.3

vasiṣṭhayāṃśca vipreśāṃssadā vikṣobhya bhūpatim
kalmāṣapādaṃ rudhiro viśvāmitreṇa coditaḥ

71.4

bhakṣitaḥ sa iti śrutvā vasiṣṭhastena rakṣasā
śaktiḥ śaktimatāṃ śreṣṭho bhrātṛbhiḥ saha dharmavit

71.5

hā putra ! putrasuteti krandamāno muhurmuhuḥ
arundhatyā saha muniḥ papāta bhuvi duḥkhitaḥ

71.6

naṣṭaṃ kulamiti śrutvā martuṃ cakre matiṃ tadā
smaran putraśatañcaiva śaktijyeṣṭhañca śaktimān

71.7

na taṃ vināhaṃ jīviṣye iti niścitya duḥkhitaḥ

71.8

āruhya mūrddhānamajātmajo'sau
tayātmavān sarvvavidātmavicca
dharādharāsyaiva tadā dharāyāṃ
papāta paścāt sahasāsudṛṣṭiḥ

71.9

dharādharāttaṃ patitaṃ dharā tadādadhāra taścāpi vicitrakaṇṭhī
karāmbujābhyāṃ karikhelagāminī
rudantamādāya ruśeda sā ca

71.10

tadā tasya snuṣā prāha patnī śaktermahāmunim
vasiṣṭhaṃ vadatāṃ śreṣṭhaṃ rudantī bhayavihvalā

71.11

bhagavan ! brāhmaṇaśreṣṭha ! tava dehamihaṃ śubham
pālayasva vibho ! draṣṭuṃ tava pautraṃ mamātmajam

71.12

na tyājyaṃ tava viprendra ! dehametat suśobhanam
garbhastho mama sarvārthasādhakaḥ śaktijo yataḥ

71.13

evamuktā'tha dharmajñā karābhyāṃ kamalekṣaṇā
utthāpya śvaśuraṃ natvā netre sammṛjya vāriṇā

71.14

duḥkhitāpi paritrātuṃ śvaśuraṃ duḥkhitaṃ tadā
arundhatīñca kalyāṇīṃ prārthayāmāsa duḥkhitām

71.15

snuṣāvākyaṃ tataḥ śrutvā vasiṣṭhotthāya bhūtalāt
saṃjñāmavāpya cāliṅgaya sā papāta suduḥkhitā

71.16

arundhatī karābhyāṃ tāṃ saṃspṛśyāstrākulekṣaṇām
ruroda muniśārdūlo bhāryya yā sutavatsalaḥ

71.17

atha nābhyambuje viṣṇoryathā tasyāścaturmukhaḥ
āsīno garbhaśayyāyāṃ kumāra ṛcamāha saḥ

71.18

tato niśamya bhagavān vasiṣṭha ṛcamādarāt
kenoktāmiti sañcintya tadātiṣṭhat samāhitaḥ

71.16-2

vyomāṅgaṇastho'tha hariḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ
vasiṣṭhamāha viśvātmā ghṛṇayā sa ghṛṇānidhiḥ

71.20

bho ! vatsa ! vatsa ! viprendra ! vasiṣṭha ! sutavatsala !
tava pautramukhābjādṛgeṣādya viniḥsṛtā

71.21

matsamastava pautro'sau śaktijaḥ śaktimān mune !
tasmāduttiṣṭha santyajya śokaṃ brahmasutottama ?

71.22

rudrabhaktaśca garbhastho rudrapūjāparāyaṇaḥ
rudradevaprabhāvena kulante santariṣyati

71.23

evamuktvā ghṛṇī vipraṃ bhagavān puruṣottamaḥ
vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ tatrai vāntaradhīyata

71.24

tataḥ praṇamya śirasā vasiṣṭho vārijekṣaṇam
adṛśyakanyā mahātejāḥ pasparśodaramādarāt

71.25

hā putra ! putraputreti papāta ca suduḥkhitaḥ
jalāpārundhatīṃ praikhya tadā'sau rudatīṃ dvijāḥ

71.26

svaputrañca smaran duḥkhāt punarehya hi putraka
tava putramimaṃ dṛṣṭvā bho ! śakte ! kuladhārakam

71.27

tavāntikaṃ gamiṣyāmi tava mātrā na saṃśayaḥ
sūta uvāca
evamuktā rudan vipra ! āliṅgagarundhatīṃ tadā

71.28

papāta tār̤ayantīva svasya kucau kareṇa vai
adṛśyantī jaghānātha śaktijasyālayaṃ śubhā

71.28-2

svodaraṃ duḥkhitā bhūmau lalāpa ca papāta ca
arundhatī tadā bhītā vasiṣṭhaśca mahāmatiḥ

71.30

samutthāpya snuṣāṃ bālāmūcaturbhayavihvalau

71.31

vicāramugdhe ! tava garbhamaṇḍalam
karāmbujābhyāṃ vinihatya durlabham
kulaṃ vasiṣṭhasya samastamapyaho
nihantumārye ! kathamadyatā vada

71.32

tavātmajaṃ śaktisutañca dṛṣṭvā
cāsvādya vaktrāmṛtamāryyasūnoḥ
trātuṃ yato dehamimaṃ munīndraḥ
suniścitaḥ pāhi tataḥ śarīram

71.33

sūta uvāca
evaṃ snuṣāmupālabhya muniṃ cārundhatī sthitā
arundhatī vasiṣṭhasya prāha cārsoti vihvalā

71.34

tvayyeva jīvitaṃ cāsya muneryad munate ! same
tayorhataṃ yadā prāṇān mariṣye'haṃ na saṃśayaḥ

71.35

adṛśyantī uvāca
mayā yadi muniśreṣṭho jñātaṃ vai niścitaṃ svakam
mamāśubhaṃ śubhaṃ dehaṃ kathañcit pālayāmyaham

71.36

priyaduḥkhamahaṃ prāptā hyasatī nātra saṃśayaḥ
mune ! duḥkhāhahaṃ dagdhā yataḥ puttro mune ! tava

71.37

aho'dbhutaṃ mayā dṛṣṭaṃ duḥkhapātrī hyahaṃ vibho !
duḥkhatrātā bhava brahman ! brahmasūno ! jagadguro !

71.38

tathāpi bharttṛrahitā dīnā nārī bhavediha
pāhi māṃ tata āyyaindra ! paribhūtā bhaviṣyati

71.38-2

pitā mātā ca putrāśca pautrāḥ śvaśura eva ca
ete na bāndhavā strīṇāṃ bharttā bandhuḥ parā gatiḥ

71.40

ātmano yaddhi kathitamarddhardhamiti paṇḍitaiḥ
tadapyatra mṛṣā hyāsīt yataḥ śakttirahaṃ sthitā

71.41

aho mamātra ! kāṭhinyaṃ manaso munipuṅgava !
patiṃ prāṇasamaṃ tyaktvā sthitā yatra hyahaṃ yataḥ

71.42

vasiṣṭhākhyatamāśritya hyamṛtā tu yathā satā
nirmūlāpyamṛtā bhartrā tyaktā dīnā sthitāpyaham

71.43

snuṣāvākyaṃ niśamyaivaṃ vasiṣṭho bhāryyayā saha
tadā cakre matiṃ dhīmān yātuṃ svāśramamāśramo

71.44

kacchāt sabhāryo bhagavān vasiṣṭhaḥ svāśramaṃ kṣaṇāt
adṛśyantyā ca puttrastvayā saṃviveśa so'cintayan

71.45

sā garbhaṃ pālayāmāsa kathañcinmunipuṅgavāḥ !
kulasantāraṇārthāya śaktipatno pativratā

71.46

śaktipatnī yathā śaktiṃ śaktimantamarundhatī

71.47

asūta sā ditirviṣṇuṃ yathā svāhā guhaṃ sutam
agniṃ yathāraṇiḥ patnī śakteḥ sākṣāt parāśaram

71.48

yadā tadā śaktisuturavatīrṇo mahītale
śaktistvaṅgā tadā duḥkhaṃ pitṝṇāṃ samatāṃ yayau

71.46-2

bhrātṛbhiḥ saha puṇyātmā ādityairiva bhāskaraḥ
rarāja pitṛlokastho vāsiṣṭho munipuṅgavāḥ !

71.50

jagustadā ca pitaro nanṛtuśca pitāmahāḥ
prapitāmahāśca viprendrā ! hyavatīrṇe parāśare

71.51

ye brahmavādino bhūmau nanṛturdivi devatāḥ
puṣkarādyāśca sasṛjuḥ puṣpavarṣañca khecarāḥ

71.52

pureṣu rākṣasānāñca praṇādaṃ viṣamaṃ dvijāḥ !
āśramasthāśca munayaḥ samūhurharṣasantatim

71.53

avatīrṇo hyathā ṣṭhāṇḍhāṅgānuḥ so'pi parāśaraḥ
adṛśyantyāścaturvaktro meghajālādivākaraḥ

71.54

sukhañca duḥkhamabhavadadṛśyantyāstathā dvijāḥ !
dṛṣṭvā putraṃ patiṃ smṛtvā śuśubhā munestathā

71.55

dṛṣṭvā ca tanayaṃ bālā parāśaramatidyutim
lalāpa vihvalā bālā srastakaṇṭhī papāta ca

71.57

sā parāśaramaho ! mahāmatiṃ devadānavagaṇaiśca pūjitam
jātamātramanaghaṃ śucismitā budhya sāśrunayanā lalāpa ca 56
hā vasiṣṭhasuta ! kutrasthitaḥ paśya putramamaghaṃ tavātmajam
tyajya dīnavadanāṃ vanāntare putradarśanaparāmimāṃ prabho !

71.58

yathā maheśvaro'paśyat sagaṇeo harṣitānanaḥ

71.59

atha tasyāstadālāpaṃ vasiṣṭho munisattamaḥ
śrutvā snuṣāmuvācedaṃ mārodīriti duḥkhitaḥ

71.60

ājñayā tasya sāśokaṃ vasiṣṭhasya kulāṅganā
tyaktā hyāpālayad bālaṃ bālā bālamṛgekṣaṇā

71.61

dṛṣṭvā tāmavalāṃ prāha maṅgalābharaṇairvinā
āsīnāmākulāṃ sādhvīṃ bāṣpaparyākulekṣaṇām

71.62

śakti ya uvāca
mba ! maṅgalavibhūṣaṇairvinā dehayaṣṭiranaghena śobhate
ktumarhasi tavādya kāraṇañcandrabimbarahiteva śarvarī

71.63

mātarmātaḥ ! kathaṃ tyaktā maṅgalābharaṇāni vai
āsīnā bhartṛhīneva vaktumarhasi śobhane !

71.64

adṛśyantī tadā vākyaṃ śrutvā tasya sutasya sā
na kiñcidabravīt putraṃ śubhaṃ vā yadi vetarat

71.65

adṛśyantīṃ punaḥ prāha śāktre yo bhagavāñcchama
māta̍ḥ ! kutra mahātejāḥ pitā vada vadeti tām

71.66

śrutvā ruroda sā vākyaṃ putrasyātīva vihvalā
bhakṣito rakṣasā tātastaveti nipapāta ca

71.67

śrutvā vasiṣṭho'pi papāta bhūmau
pautrasya vākyaṃ sa rudan dayāluḥ
arundhatī cāśramavāsinastadā
munervasiṣṭhasya munīśvarāśca

71.68

bhakṣito rakṣasā mātuḥ pitā tava mukhāditi
śrutvā parāśaro dhīmān prāha cātrāviśeṣataḥ

71.66-2

parāśara uvāca
abhyarcya devadeveśaṃ trailokyaṃ sacarācaram
kṣaṇena mātaṃ pitaraṃ darśayāmīti me matiḥ

71.70

sā niśamyaṃ vacanaṃ tadā śubhaṃ saṃsmitā tanayamāha vismitā
tathyametaditi taṃ nirīkṣya sā putra ! putra ! bhavamarcayeti ca

71.71

jñātvā śaktisutasyāsya saṅkalpaṃ munipuṅgavaḥ
vasiṣṭho bhagavān prāha pautraṃ dhīmān kṛpānidhiḥ

71.72

sthāne pautra ! muniśreṣṭha ! saṅkalpastava suvrata !
tathāpi śṛṇu lokasya kṣayaṃ kartuṃ na cārhasi

71.73

rākṣasānāmabhāvāya kuru sarveśvarārcanam
trailokyaṃ śṛṇu śāntyaitha ! aparādhyati kiṃ tava

71.74

tatastasya vasiṣṭhasya niyogācchaktinandanaḥ
rākṣasānāmabhāvāya matiñcakre mahāmatiḥ

71.75

adṛśayantīṃ vasiṣṭhañca praṇamya|rundhatīṃ tataḥ
kṛtvaikaliṅgaṃ kṣaṇikaṃ pāṃsunā munisannidhau

71.76

sampūjya śivasūktena tryambakena śubhena ca
japtā tvaritarudrañca śivasaṅkalpameva ca

71.77

nīlarudrañca śāntyarthaṃ tathā rudrañca śobhanam
vāmīyaṃ pavamānañca pañcabrahma tathaiva ca

71.78

hotāraṃ liṅgasūktañca atharvaśira eva ca
aṣṭāṅgamarghyaṃ rudrāya datvābhyarcya yathāvidhi

71.76-2

parāśara uvāca
bhagavan ! rakṣasā rudra ! bhakṣitau rudhireṇa vai
pitā mama mahātejā bhrātṛbhiḥ saha śaṅkara !

71.80

draṣṭumicchāmi bhagavan ! pitaraṃ bhrātṛbhiḥ saha
evaṃ vijñāpayannikṣaṃ praṇipatya muhurmuhuḥ

71.81

hā rudra ! rudrarudreti ruroda nipapāta ca
taṃ dṛṣṭvā bhagavān rudro devīmāha ca śaṅkaraḥ

71.82

paśya bālaṃ mahābhāge ! bāṣpaparyākulekṣaṇam
mamānusmaraṇe yuktaṃ madārādhanatatparam

71.83

sā ca dṛṣṭvā mahādevī parāvaramaninditā
duḥkhān saṃklinnasarvāṅgamastrākulavilocanam

71.84

liṅgārttanavidhau saktaṃ hara ! rudre ti vādinam
prāha bharttāramīśānaṃ śaṅkaraṃ jagatāmumā

71.85

īpsitaṃ yaccha sakalaṃ prasīda parameśvara !
niśamya vacanaṃ tasyāḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ

71.86

bhāryāmāśvāsyumāṃ prāha tato hālāhalāśanaḥ
rakṣāmyenaṃ dvijaṃ bālaṃ phullendīvaralocanam

71.87

dadāmi dṛṣṭiṃ madrūpadarśanakṣama eṣa vai
evamuktvā gaṇairdivyairbhagavānīlalohitaḥ

71.88

brahmandraviṣṇurudrādyaiḥ saṃvṛtaḥ parameśvaraḥ
dadau ca darśanaṃ tasmai muniputrāya dhīmate !

71.89

so'pi dṛṣṭvā mahādevamānandāsnāvilekṣaṇaḥ
nipapāta ca dṛṣṭātmā pādayostasya sādaram

71.90

punarbhāvāpyāḥ pādau ca nikṣipya mahātmanaḥ
saphalaṃ jīvitaṃ me'dya prajñādyāṃstāṃstadāha saḥ

71.91

rakṣārthamāgatastvadya mama bālendubhūṣaṇaḥ
ko'nyaḥ samo mayā loke devo vā dānavo'pi vā

71.62-2

atha tasmin kṣaṇādeva dadarśa divi saṃsthitam
pitaraṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ śaktiyuktu parāśaraḥ

71.63-2

sūryyamaṇḍalasaṅkāśe vimāne viśvato mukhe
bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dṛṣṭvā nanāma ca jaharṣa ca

71.64-2

tadā vṛṣadhvajo devaḥ sabhāryyaḥ sagakheśvaraḥ
vasiṣṭhaputraṃ prāhaidaṃ putradarśanatatparam

71.65-2

śrīdeva uvāca
śakte ! paśya sutaṃ bālamānandāstrāvalekṣaṇam
adṛśyantīñca viprendra ! vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tava

71.66-3

arundhatīṃ mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ devatopamām
mātaraṃ pitarañcobhau namaskuru mahāmate !

71.97

tadā haraṃ praṇamyaśaśu devadevamumāṃ tathā
vasiṣṭhañca tadā śreṣṭhaṃ śaktirvai śaṅkarājñayā

71.98

mātarañca mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ patidevatām
arundhatīṃ jagannāthaniyogāt prāha śaktimān

71.99

vāsiṣṭha uvāca
bho vatsa ! vatsa viprendra ! parāśara ! mahādyute !
rakṣito'haṃ tvayā tāta ! garbhasthena mahātmanā

71.100

aṇimādiguṇaiśvaryyaṃ mayā vatsa ! parāśara !
labdhamadyānanaṃ dṛṣṭaṃ tava bāla ! mamājñayā

71.101

adṛśyantīṃ mahābhāgāṃ rakṣa vatsa ! mahāmate !
arundhatīñca pitaraṃ vasiṣṭhaṃ mama sarvvadā

71.102

anvayaḥ sakalo vatsa ! mama santāritastvayā
paśya śva lokān jayatītyuktaṃ sadbhiḥ sahaiva hi

71.103

īpsitaṃ varayeśānaṃ jagatāṃ prabhavaṃ prabhum
gamiṣyāmyabhivandyeśaṃ bhrātṛbhiḥ saha śaṅkaram

71.104

evaṃ putramupāmantrya praṇamya ca maheśvaram
nirocya bhāryā sadasi jagāma pitaraṃ vaśī

71.105

gataṃ dṛṣṭvātha pitaraṃ sadābhyarcyaiṣa śaṅkaram
tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhiḥ śākta yaḥ śaṃbhubhūṣaṇam

71.106

tatastuṣṭo mahādevo manmathāndhakamardanaḥ
anugṛhyāya śākteyaṃ tatraivāntaradhīyata

71.107

gate maheśvare sāmbe praṇamya ca maheśvaram
dadāha rākṣasānāntu kulaṃ mantreṇa mantravit

71.108

tadāha pautra dharmajño vasiṣṭho munibhirvṛtaḥ
alamalantakopena tāta ! manyumimaṃ jahi

71.108-2

rākṣasā nāparādhyanti pituste vihitaṃ tathā
mūḍhānāmiva bhavati krodho buddhimatāṃ na hi

71.110

hanyate tāta ! kaḥ kena yataḥ svakṛtabhuk pumān
saṃñcitasyātimahatā yatna ! kleśena mānavaiḥ

71.111

yaśasastapasaścaiva krodho nāśakaṃraḥ smṛtaḥ
alaṃ hi rākṣasairdagdhai rdīnairanaparādhibhiḥ

71.112

satrante viramatve tat kṣamāsārā hi sādhavaḥ
evaṃ vasiṣṭhavākyena śākte yo munipuṅgavaḥ

71.113

upasaṃhṛtavān satraṃ sadyastadvākyagauravāt
tataḥ prītaśca bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ

71.114

samprāptaśca tadā satraṃ pulastyo brahmaṇaḥ sutaḥ
vasiṣṭhena tu dattārghyaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ

71.115

parāśaramuvācedaṃ praṇipatya sthitaṃ muniḥ
vaire mahati yadvākyād gurorapyāśritā camā

71.116

tvayā tasmāt samastāni bhavān śāstrāṇi vetsyati
santatermama na chedaḥ kruḍenāpi yataḥ kṛtaḥ

71.117

tvayā tasmānmahābhāga ! dadāmyanyaṃ mahāvaram
purāṇasaṃhitā karttā bhavān vatsa ! bhaviṣyati

71.118

devatāparamārthañca yathāvad vetsyate bhavān
pravṛttau vā nivṛttau vā karmaṇyaste'malā matiḥ

71.118-2

matprasādādasandigdhā tava vatsa ! bhaviṣyati
tataśca prāha bhagavān vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ

71.120

pulastyena yaduktaṃ te sarvametad bhaviṣyati
atha tasya pulastyasya vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ

71.121

prasādādvaiṣṇavaṃ cakre purāṇaṃ vai parāśaraḥ
ṣaṭprakāraṃ samastārthasādhakaṃ jñānasañcayam

71.122

ṣaṭ‌sāhasramitaṃ sarvaṃ vedārthena ca saṃyutam
caturthaṃ hi purāṇānāṃ saṃhitāsu suśobhanam

71.123

eṣa vaḥ kathitaḥ sarvo vāsiṣṭhānāṃ samāsataḥ
prabhavaḥ śaktisūnośca prabhāvo munipuṅgavāḥ !

71.123.p1

iti śrīlaiṅge vāsiṣṭhakathanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 64

Linked texts (2)