Maheshvarakhanda 52
Māheśvarakhaṇḍa 52
- Language
- Sanskrit
Contents
- 52.69 — 1 part
52.1
cha || || arjuna uvāca || || atyadbhutāni tīrthāni
liṃgāni ca mahāmune || śrutvā tava mukhāṃbhojādṛśaṃ me hṛṣyate manaḥ
52.2
mahīnagarakasyāpi sthāpitasya tvayā mune || yāni tīrthāni
mukhyāni tāni varṇaya me prabho
52.3
nārada uvāca || || śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna || tāni vakṣyāmi yatrāste jayā
dityo raviḥ prabhuḥ
52.4
jayādityasya yo nāma kīrtayediha mānavaḥ || sarvarogavinirmukto labhetso'pi hṛdīpsitam
52.5
yasya saṃdarśanādeva
kalyāṇairapi pūryate || mucyate cāpyakalyāṇaiḥ śraddhāvānpārtha mānavaḥ
52.6
tasya devaṃsya cotpattiṃ śrṛṇu pārtha vadāmi te || śrṛṇvanvā kīrtayanvāpi
prasādaṃ bhāskarāllabhetū
52.7
ahaṃ saṃsthāpya saṃsthānametatkālena kenacit || prayāto bhāskaraṃ lokaṃ darśanārthī yadṛcchayā
52.8
sa māṃ praṇatamā
sīnamabhyarcyargheṇa bhāskaraḥ || prahasanniva prāheṃdaṃ devo madhurayā girā
52.9
kuta āgamyate vipra kva ca vā pratigamyate || kva cāyaṃ nāradamune
kālaste vihrato'bhavat
52.10
nārada uvāca || || evamukto bhāskareṇa taṃ tadā prāntravaṃ vacaḥ || bhārate vihrataḥ khaṇḍe mahīnagarakādapi
darśanārthaṃ tava vibho samāyāto'smi bhāskara
52.11
raviruvāca || || yattvayā sthāpitaṃ sthānaṃ tatra ye saṃti brāhmaṇāḥ || teṣāṃ guṇānmama
brūhi kiṃguṇā nanu te dvijāḥ
52.12
nārada uvāca || || evaṃ pṛṣṭo bhagavatā punarevābravaṃ vacaḥ
52.13
yadi tānbhoḥ praśaṃsāmi svīyā
nstautīti vācyatā || niṃdāmyanarhānkasmādvā kaṣṭamevobhayatra ca
52.14
athavāpāramāhātmye sati teṣāṃ mahātmanām || alpe kṛte varṇane syā
ddoṣa eva mahānmama
52.15
madūrcitadvijendrāṇāṃ yadi syācchravaṇepsutā || tataḥ svayaṃ vilokyāste gatvedaṃ me mataṃ rakhe
52.16
iti śrutvā mama
vaco ravirāsītsuvismitaḥ || svayaṃ drakṣyāmi covāca punaḥpunaraharpatiḥ
52.17
so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ || pratapandivi
yogācca prayātaurṇavarodhasi
52.18
jaṭāṃ triṣavaṇasnānapiṃgalāṃ dhārayannatha || vṛddhadvijo mahātejā dadṛśe brāhmaṇairmama
52.19
tato hārītapramukhāḥ
praharṣotphullalocanāḥ || utthāya brahmaśālāyāste dvijā dvijamādravan
52.20
namaskṛtya dvijāgryaṃ te praharṣādidamabruvan
52.20-2
adya no divasaḥ puṇyaḥ
sthānamadyottamaṃ tvidam || yattvayā viprapravara svayamāgamanaṃ kṛtam
52.22
dhanyasya hi gṛhasthasya kṛpayaiva dvijottamāḥ || ātithyavepeṇāyāṃti
pāvanārthaṃ na saṃśayaḥ
52.23
tattvaṃ gehāni cāsmākaṃ pādacaṃkramaṇena ca || darśanādbhojanātsthānādasmābhiḥ saha pāvaya
52.24
atithiruvāca
bhojanaṃ dvividhaṃ viprā prākṛtaṃ paramaṃ tathā || tadahaṃ samyagicchāmi dattaṃ paramabhojanam
52.25
ityetadatitheḥ śrutvā hārītaḥ putramabravīt || aṣṭavarṣaṃ tu
kamaṭhaṃ vetsi putra dvijoditam
52.26
kamaṭha uvāca || || tāta praṇamya tvāṃ vakṣye tāṃdṛkparamabhojanam || dvijaṃ ca tarpayiṣyāmi dattvā paramabhojanam
52.27
sutena kila jātena jāyate cānṛṇaḥ pitā || satyaṃ kariṣye tadvākyaṃ saṃtarpyātithimuttamam
52.28
bhojanaṃ dviprakāraṃ ca pravibhāgastayorayam || prākṛ
taṃ procyate tvevamanyatparamabhojanam
52.29
tatra yatprākṛtaṃ nāma prakṛtipramukhasya tat || caturviṃśatitattvānāṃ gaṇasyoktaṃ hi tarpaṇam
52.30
ṣaḍrasaṃ
bhojanaṃ tacca paṃcabhedaṃ vadaṃti ca || yena bhuktena tṛptaṃ syātkṣetraṃ yaddehalakṣaṇam
52.31
yathāparaṃparaṃnāma proktaṃ paramabhojanam || paramaḥ procyate cātmā
tasya tadbhojanaṃ bhavet
52.32
tato nānāprakārasya dharmasya śravaṇaṃ hi yat || tadannaṃ procyate bhoktā kṣetrajñaḥ śravaṇau mukham
52.33
tadhāsyāmi
dvijāgryāya pṛccha vipra yadicchasi || śaktitastarpayiṣyāmi tvāmahaṃ viprasaṃsadi
52.34
nārada uvāca || || kamaṭhasyaitadākarṇya so'tithi
rvacanaṃ mahat || manasaiva praśasyāmuṃ praśnamenaṃmathākarot
52.35
kathaṃ saṃjāyate jaṃtuḥ kathaṃ cāpi pralīyate || bhasmatāmatha saṃprāpya kva cāyaṃ prati
padyate
52.36
kamaṭha uvāca || || gurave prāṅnamaskṛtya dharmāya tadanaṃtaram || chaṃdogītamamuṃ praśnaṃ śaktyā vakṣyāmi te dvija
52.37
janane trividhaṃ karma heturjaṃtorbhavetkila || puṇyaṃ pāpaṃ ca miśraṃ ca sattvarājasatāmasam
52.38
tatra yaḥ sāttviko nāma sa svargaṃ pratipadyate || svargā
tkālapariśraṣṭo dhanī dharmī sukhī bhavet
52.39
tathā yastāmasonāma narakaṃ pratipadyate || bhuktvā bahvīryātanāśca sthāvaratvaṃ prapadyate
52.40
maha
tāṃ darśanasparśairupabhogasahāsanaiḥ || mahatā kālayogena saṃsaranmānavo bhavet
52.41
so'pi duḥkhadaridrāyairveṣṭito vikaleṃdriyaḥ || pratyakṣaḥ sarva
lokānāṃ pāpasyaitaddhi lakṣaṇam
52.42
atha yo miśrakarmā syāttiryaktvaṃ pratipadyate || mahatāmeva saṃsargātsaṃsaranmānavo bhavet
52.43
yasya
puṇyaṃ pṛthutaraṃ pāpamalpaṃ hi jāyate || sa pūrvaṃ duḥkhito bhūtvā paścātsaukhyānvito bhavet
52.44
pāpaṃ pṛthutaraṃ yasya puṇyamalpataraṃ bhavet || pūrvaṃ
sukhī tato duḥkhī miśrasyaitaddhi lakṣaṇam
52.45
tatra mānuṣasaṃbhūtiṃ śṛṇu yāhagdasau bhavet || puruṣasya striyāścaiva śukraśoṇitasaṃgame
52.46
sarvadoṣavinirmukto jīvaḥ saṃsarate sphuṭam || guṇānvitaṃmanobuddhiśubhāśubhasamanvitaḥ
52.47
jīvaḥ praviṣṭo garbhaṃ tu kalale pratitiṣṭhati || mūḍhaśca
kalale tatra māsamātraṃ ca tiṣṭhati
52.48
dvitīyaṃ tu tathā māsaṃ ghanībhūtaḥ sa tiṣṭhati || tasyāvayavanirmāṇaṃ tṛtīye māsi jāyate
52.49
asthīni ca tathā māsi jāyaṃta ca caturthake || tvagjanma paṃcame māsi ṣaṣṭhe romṇāṃ samudbhavaḥ
52.50
saptame ca tathā māsi prabodhaścāsya
jāyate || māturāhārapītaṃ ca saptame māsyupāśnute
52.51
aṣṭame navame māsi bhṛśamudvijate tataḥ || jarāyuṇā veṣṭitāṃgo mukhe baddhakarāṃguliḥ
52.52
madhye klībastu vāme strī dakṣiṇe puruṣastathā || tiṣṭhatyudarabhāge ca pṛṣṭheragnimukhaḥ kila
52.53
yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ ca vetti na saṃśayaḥ || sarvaṃ
smarati vṛttāṃtaṃ bahūnāṃ janmanāmapi
52.54
aṃdhe tamasi kiṃdṛśyo gaṃdhānmohaṃ dṛḍhaṃ labhet || śīte mātrā jale pīte śītamūṣṇaṃ tathoṣṇake
52.55
vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām || alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyate vyādhayaḥ parāḥ
52.56
saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya
te || svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam
52.57
saṃtapyate bhṛśaṃ garbhe karmabhiśca purātanaiḥ || manorathāṃśca kurute sukṛtārthaṃ punaḥpunaḥ
52.58
janma cedahamāpsyāmi mānuṣye jīvitaṃ tathā || tatastatprakariṣyāmi yena mokṣo bhavetsphuṭam
52.59
evaṃ tu ciṃtayānasya sīmaṃtonnayanādanu
māsadvayaṃ tadvajati pīḍatastriyugākṛti
52.60
tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ || bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām
52.61
adhomukhaḥ saṃkaṭena yonidvāreṇa niḥsaret || pīḍayā pīḍadyamāno'pi carmotkartanatulyayā
52.62
karapatrasamasparśaṃ karasaṃsparśanā
dikam || asau jāto vijānāti māsamātraṃ vimohitaḥ
52.63
prākkarmavaśagasyāsya garbhajñānaṃ ca naśyati || tataḥ karoti karmāṇi śvetaraktā
sitāni ca
52.64
asthipaṭṭatulāstaṃbhasnāyubaṃdhena yaṃtritam || raktamāṃsamṛdāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam
52.65
saptabhittisusaṃbaddhaṃ chatraṃ roma
tṛṇairapi || vadanaikamahādvāraṃ gavākṣāṣṭavibhūṣitam
52.66
oṣṭhadvayakapāṭaṃ ca daṃtārgalavimudritam || nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam
52.67
jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavaktrānalasthitam || rāgadveṣādibhirdhvastaṃ ṣāṭkauśikasamudbhavam
52.68
evaṃ saṃjāyate puṃso dehagehamidaṃ dvija
yasminvasati kṣetrajño gṛhastho buddhigehinī
52.69
mokṣaṃ svargaṃ ca narakamāste saṃsādhayannapi
52.69.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe kamaṭhasūryasaṃvāde jīvasya dehotpattivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit