Maheshvarakhanda 75
Māheśvarakhaṇḍa 75
- Language
- Sanskrit
Contents
- 75.139-2 — 1 part
75.1
gautama uvāca || || purā nārāyaṇaḥ kalpe śayānaḥ salilārṇave || śeṣaparyaṃkaśayane kadācinnaiva budhyaṃta
75.2
tamasā pūritaṃ viśvamaprajñātamalakṣa
ṇam || vīkṣya kalpāvasāne'pi viṣedurniṃtyasūrayaḥ
75.3
aho kaṣṭamidaṃ rūpaṃ tamasā viśvamohanam || yena kalpāvasānepi viṣṇurnādyāpi budhyate
75.5
jyotiṣaḥ puruṣaṃ pūrṇamapaśyaṃtaṃ surā api || kathaṃ vā tamasaḥ śāṃtiṃ labheranparibhāvinaḥ ||4||iti niścitya manasā devadevamumāpatim || ciṃtayāmāsurā
tmasthaṃ tejorāśiṃ niraṃjanam
75.6
tataḥ prasanno bhagavāṃstejorāśirmaheśvaraḥ || viśvāvanāya vijñaptaḥ praṇatairnityasūribhiḥ
75.7
tatastejomayācchaṃ
bhoḥ sphuliṃgāṃśusamudbhavāḥ || udastaṃbhaṃta devānāṃ trayastriṃśacca koṭayaḥ
75.8
bodhitaḥ sakalairdevaiḥ samutthāya ramāpatiḥ||prabhātaṃ vīkṣya sakalaṃ manasyevama
cintayat
75.9
mayā tamasi udrekātkāle śayanaṃ kṛtam || prabodhāya paraṃ jyotiḥ svayaṃ dṛṣṭaḥ sadāśivaḥ
75.10
jagadutpattikṛtyāni svayaṃ
kartuṃ vyavasyati || kiṃ mayātra punaḥ kāryaṃ brahmaṇā vā svayaṃbhuvā
75.11
dhiṅmāṃ sthitamanātmajñaṃ nidrayā hatacetasam || athavā sarvakartāraṃ śaraṇaṃ yāmi
śaṃkaram
75.12
sarvadoṣapraśamanaṃ sarvābhīṣṭaphalapradam || pavitramalpapuṇyānāṃ durlabhaṃ śaṃbhudarśanam
75.13
ciṃtayannevamātmasthaṃ jyotirliṃgaṃ sadāśivam
praṇanāma harirbhaktyā devamaṣṭāṃgato muhuḥ
75.14
viśvasraṣṭāramīśānaṃ tuṣṭāva duritacchidam || atha tejomayaḥ śaṃbhuḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatam
75.15
anu
gṛhya kaṭākṣaistaṃ samuttiṣṭhetyabhāṣata || utthāya karuṇāpūrṇaṃ śaṃbhuṃ caṃdrāīśekharam
75.16
namastribhuvaneśāya trimūrtiguṇadhāriṇe || tridevavapuṣe tubhyaṃ trinetre
tripuradruhe
75.17
tvameva jagatāmīśo nijāṃśairdevatāmayaiḥ || kāryakāraṇarūpeṇa karoṣi svecchayā kriyāḥ
75.18
māṃ niyujya jagaddūtau pari
mohya ca māyayā || na doṣamuta saṃkalpaṃ vihātumapi necchasi
75.19
kiṃ karomi jaganmūrttā nyastabhāro'smyahaṃ tvayi || na doṣamīhase nūnamakā
laśayanena mām
75.20
hara śambho harerārttimanutāpaṃ samīkṣya saḥ || ādiśeśa haraḥ śrīmānprāyaścittaṃ hareridam
75.21
aruṇācalarūpeṇa
tiṣṭhāmi vasudhātale || tasya darśanamātreṇa bhavitā te tamaḥkṣayaḥ
75.22
pūrvasmai viṣṇave tatra varo datto mayā purā || tadaiva tejasaṃ liṃgamaruṇācala
saṃjñitam
75.23
tejomayamidaṃ rūpaṃ praśāṃtaṃ lokarakṣaṇāt || yadagnimayamavyaktamapāraguṇavaibhavam
75.24
nadīnāṃ nirjharāṇāṃ ca meghamuktāṃ
bhasāmapi || aṃtarjyotirmayatvena layastatraiva dṛśyate
75.25
aṃdhānāṃ dṛṣṭilābhena paṃgūnāṃ pādasaṃcaraiḥ || aputrāṇāṃ ca putrāptyā mūkānāṃ vākpravṛ
ttibhiḥ
75.26
sarvasiddhipradānena sarvavyādhivimocanaiḥ || sarvapāpapraśamanairmartyatsarvavaradaṃ sthitam
75.27
ityuktāṃtardadhe śambhurhariścaivāruṇāca
lam || āgatya tapa āsthāya śoṇācalamupāsta ca
75.28
tamādriṃ parito dṛṣṭvā surānkānanasaṃśrayān || ṛṣīṇāmāśramānpuṇyānsthāpayāmāsa
vai hariḥ || vedātsāṃgopaniṣadānsamaṃtānmūrttidhāriṇaḥ
75.29
sasarja divyarūpaṇāṃ śatamapsarasāṃ kulam || nṛtyairgītaiśca vāditraissevadhvamiti cā
diśat
75.30
snātvā brahmasarasyasminviṣṇuḥ kamalalocanaḥ || pradakṣiṇaṃ cakārāsumaruṇādriṃ samarcitam
75.31
apāpaḥ sarvalokānāmādhi
patyaṃ ca labdhavān || ramayā sahito nityamabhirūpasurūpayā
75.32
bhāskarastejasāṃ rāśirasurairapi pīḍitaḥ || brahmopadeśādānarca bhaktyāruṇa
girīśvaram
75.33
nimajya vimale tīrthe pāvane brahmanirmite || pradakṣiṇaṃ cakārainamaruṇādriṃ svayaṃprabhum
75.34
aśeṣadaityavijayaṃ labdhvā meru
pradakṣiṇam || lebhe ca paramaṃ tejaḥ paratejaḥpraṇāśanam
75.35
dakṣaśāpānalākrāṃtassomaḥ śivavacobalāt || aruṇācalamabhyarcya labdharūpo'bhava
tpunaḥ
75.36
agnibrahmarṣiśāpena yakṣmarogaprapīḍitaḥ || apūto'pi pavitro'bhūdaruṇācalasevayā
75.37
śakro vṛtraṃ balaṃ pākaṃ namuciṃ jṛṃbhamu
ddhatam || śivalabdhavarāndaityānpurā hatvā jagatpatīn
75.38
pātakaiśca parikṣīṇastathā lokāṃtamāśritaḥ || śambhuṃ prasādya tapasā śivena paricoditaḥ
75.39
aruṇādriṃ samabhyarcya vipāpo'bhūtsurrādhipaḥ || iṣṭvā ca hayamedhena prīṇayāmāsa śaṃkaram
75.40
labdhvā cendrapadaṃ śakraḥ śatamapsarasāṃ
kulam || sevārthamādiśacchrīmāndivyaduṃdubhisavayā
75.41
puṣpameghānsamādiśya divyābhiḥ puṣpavṛṣṭibhiḥ || samarpayati śoṇādriṃ divi
nityaṃ ca vaṃdate
75.42
śeṣo'pi śoṇaśaileśaṃ samabhyarcya śivājñayā || abhajatkāmarūpatvaṃ mahīmaṇḍaladhārakaḥ
75.43
anye nāgāśca
gandharvāḥ siddhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ || dikpālāśca tamabhyarcya lebhire'pekṣitānvarān
75.44
devairaśeṣairdaityādyairjetukāmaiḥ samudyataiḥ || prārthi
taḥ sarvato'bhīṣṭavarado'ruṇabhūdharaḥ
75.45
tvaṣṭrā viracitākāra ādityastejasā tapan || grahānāthastu śoṇādriṃ vilaṃghayitumudyataḥ
75.46
rathavāhāḥ punastasya śaktihīnāḥ śramaṃ gatāḥ || so'pi śriyā vihīnaśca jātaḥ śoṇādritejasā
75.47
nāśkanocca divaṃ gantuṃ sarvagatyāṃśumā
linaḥ || sa tu brahmopadeśena samārādhyāruṇācalam
75.48
prītyā tasmādvibhorlebhe mārgaṃ vyomno hayāñchubhān || tataḥ prabhṛti tigmāṃśuḥ sa hi
śoṇākhyaparvatam
75.49
na laṃghayati kiṃ tvasya pradakṣiṇaparikramaiḥ || dakṣayāgaparivrvastā hīnāṃgāstridaśāḥ purā
75.50
aruṇācalamārādhya
navānyaṃgāni lebhire || pūṣā dantaṃ śikhī hastaṃ bhago netraṃ tvakhaṃḍitam
75.51
ghrāṇaṃ vāṇīṃ ca lebhe sā śoṇācalaniṣevaṇāt || bhārgavaḥ kṣīṇane
trassa viṣṇuhastakuśāyataḥ
75.52
balidattāvanīdānajaladhārānirodhataḥ || sa tu śoṇācalaṃ gatvā tapaḥ kṛtvātiduṣkaram
75.53
lebhe netraṃ
ca pūtātmā bhāskarākhye girau sthitaḥ || aruṇācalanāthasya sevayā sūryasārathiḥ
75.54
pratardnārakhyo nṛpatirgrahītuṃ devakanyakām || aruṇā
dripatergānaṃ kurvatīṃ sādaro'bhavat
75.55
kṣaṇātkapimukho jāto maṃtrimiścodito nṛpaḥ || pratyarpya tāṃ punaścānyāḥ prādādaruṇabhūbhṛte
75.56
tataścārumukho jātaḥ prasādādaru ṇeśituḥ || sāyujyamasmai sakalaṃ dattavānbhaktibhāvataḥ
75.57
aruṇācalanāthasya saṃnidhau jñānadurbalaḥ || gaṃdharvaḥ puṣpa
kāravyastu bhaktihīno hyagātpurā
75.58
tato vyāghramukhaṃ dṛṣṭvā gaṃdharvaparicārakāḥ || kimetaditi sāścaryaṃ papracchuste parasparam
75.59
atha nārada
nirdiṣṭamavajñāphalamātmanaḥ || buddhāruṇādriṃ saṃpūjya punaśca sumukho'bhavat
75.60
śivabhūmiriyaṃ khyātā parito yojanadvayam || muktistatra pramī
tānāṃ kadāpi vilayo na hi
75.61
saptarṣayaḥ purā bhūmau śāpadoṣasamanvitāḥ || niṣevireruṇādriṃ vai nātho jñātvā viniścayam
75.62
śāpa
mokṣaṃ dadau śrīmānsaptarṣīṇāṃ mahātmanām || saptarṣibhiḥ kṛtaṃ tīrthaṃ sarvapāpavināśanam
75.63
śoṇācalasya nikaṭe dṛśyate pāvanaṃ śubham
paṃgurmuniḥ śoṇaśailātpādau labdhuṃ samāgataḥ
75.64
aṃtarhitaprārthitārtho dāruhastapuṭe vahan || jānucaṃkramaṇavyagraḥ śoṇanadyāstaṭaṃ gataḥ
75.65
dāruhastapuṭe tīrthe nicikṣepa pipāsataḥ || jānucaṃkramaṇe tasmindhūrtastoyaṃ pipāsati
75.66
atha śoṇācalaṃ prātaḥ kathaṃ vā dāruhastakaḥ
kimetaditi taṃ pṛcchannādhāvatkalitatparaḥ
75.67
labdhapādaśca sahasā jagāma ca nijālayam || nādrākṣītpuruṣaṃ tatra dāruhastau purogamau
75.68
svayaṃ gṛhītvā cālokya vavaṃde'ruṇaparvatam || nanaṃda labdhacaraṇo labdharūpo mahāmuniḥ
75.69
vismayotphullanayanaiḥ śivabhaktairmahātmabhiḥ || pūjito
labdhapādaḥ sañjagāma ca yathāgatam
75.70
vālī śakrasutaḥ śrīmāñchṛṃgādudyanmahībhṛtaḥ || astācalasya śikharaṃ pratigantuṃ samudyataḥ
75.71
āluloke'ruṇagiriṃ madhye devanamaskṛtam || ūrdhvaṃ gaṃtuṃ samudyuktaḥ kṣīṇavīryo'patadbhuvi
75.72
pitrā śakreṇa saṃgamya coditaḥ śoṇaparva
tam || liṃgaṃ taijasamabhyarcya labdhavīryo'bhavatpunaḥ
75.73
nalaḥ pūrvaṃ samabhyarcya svasṛṣṭā mānavapriyāḥ || pālayāmāsa dharmātmā nītisārasa
manvitaḥ
75.74
ilaḥ praviśya sahasā gaurīvanamakhaṃḍitam || strībhāvaṃ samanuprāptaḥ papraccha svaṃ purodhasam
75.75
vaśiṣṭhena samādiṣṭaḥ śoṇādriṃ
samapūjayat || tapasārādhya deveśaṃ punaḥ puṃstvamupāgataḥ
75.76
somopadeśādbhaktyātha sasmārāruṇaparvatam || īśānugrahato lebhe śāpamokṣaṃ tapo
dhikaḥ
75.77
lebhe ca paramaṃ sthānamaprāpyamamarairapi || bharato mṛgaśāvasya smaraṇādāyuṣo'tyaye
75.78
na muktiṃ prāpa yogena mṛgajanmani
saṃgataḥ || patnīvirahajaṃ duḥkhaṃ prāptavānamitaṃ hariḥ
75.79
punarbhṛgūpadeśena śoṇādrimamamarcayan || avatāreṣu sarveṣu sarvaduḥkhānyapākarot
75.80
sarasvatī ca sāvitrī śrībhūmiḥ saritastathā || abhyarcya śoṇaśaileśamāpado niratāriṣuḥ
75.81
bhāskaraḥ pūrvadigbhāge viśvāmitrastu dakṣiṇe
paścime varuṇo bhāge triśūlaṃ cottarāśrayam
75.82
yojanadvayaparyaṃte sīmāḥ śaileṣu saṃsthitāḥ || catasro devatāstvetāḥ sevaṃte śoṇaparvatam
75.83
sthitāḥ sīmāvasāneṣu śoṇādrīśamavasthitam || namaṃti devāścatvāraḥ śivaṃ śoṇācalākṛtim
75.84
asyottarasmiñchikhare dṛśyate vaṭabhūruhaḥ
siddhaveṣaḥ sadaivaste yasya mūle maheśvaraḥ
75.85
yasya cchāyātimahatī sarvadā maṇḍalākṛtiḥ || lakṣyate vismayopetaiḥ sarvadā devamānavaiḥ
75.86
aṣṭabhiḥ parito liṃgairaṣṭadikpālapūjitaiḥ || aṣṭāsu saṃsthitairdikṣu śobhate hyupasevitaḥ
75.87
nṛpāṇāṃ śaṃbhubhaktānāṃ śaṃkarājñānupālinām
atraiva mahadāsthānamādidevena nirmitam
75.88
bakulaśca mahāṃstatra sadārthitaphalapradaḥ || āgamārthavidā mūle vāmadevena sevyate
75.89
aga
styaśca vaśiṣṭhaśca saṃpūjyāruṇabhūdharam || saṃsthāpya liṃge vimale tepāte tādṛśaṃ tapaḥ
75.90
hiraṇyagarbhatanayaḥ purā śoṇanadaḥ pumān || atra tīvraṃ tapa
staptvā gaṃgābhimukhago'bhavat
75.91
atra śoṇanadī puṇyā pravahatyamalodakā || veṇā ca puṇyataṭinī paritaḥ sevate'calam
75.92
vāyavyāñca
diśo bhāge vāyutīrthaṃ ca śobhate || tatra snātvā marutpūrvaṃ jagatprāṇatvamāptavān
75.93
uttare'sya girestīrthaṃ suvarṇakamalojvalam || divyasaugaṃdhikā
kīrṇaṃ haṃsabhṛṃgamanoharam
75.94
kauberaṃ tīrthamaiśānyāmaiśānyaṃ tīrthamuttamam
75.95
tasyaiva paścime bhāge viṣṇuḥ kamalocanaḥ || snātvā viṣṇu
tvamabhajatkamalālālitākṛtiḥ
75.96
navagrahāḥ purā tatra snātvā grahapadaṃ gatāḥ || navagrahaprasādaśca jāyate tatra majjatām
75.97
durgā vināyaka
skandau kṣetrapālaḥ sarasvatī || rakṣaṃti paritastīrthaṃ brāhmayametadanantaram
75.98
gaṃgā ca yamunā caiva godāvarī sarasvatī || narmadāsindhukāveryaḥ
śoṇaḥ śoṇanadī ca sā
75.99
etā gūḍhā niṣevaṃte pūrvādiśāsu saṃtatam || naśyaṃtyaḥ sakalaṃ pāpamātmakṣetrasamudbhavam
75.100
anyāśca sarito
divyāḥ pārthivyaśca śubhodakāḥ || udajṛṃbhaṃta sahasā śoṇādrīśaprasādataḥ
75.101
āgastyaṃ dakṣiṇe bhāge tīrthaṃ mahadudāhṛtam || sarvabhāṣārthasaṃsi
ddhirjāyate tatra majjatām
75.102
atrāgastyaḥ samāgatya snātvā munigaṇāvṛtaḥ || abhyarcayati śoṇādriṃ māsi bhādrapade sadā
75.103
vāśi
ṣṭhamuttare bhāge tīrthaṃ divyaṃ śubhodayam || sarvavedārthasaṃsiddhirjāyate tatra majjanāt
75.104
atra meroḥ samāgatya vaśiṣṭho bhagavānṛṣiḥ || karotyā
śvayuje māsi śoṇādrīśaniṣevaṇam
75.105
gaṃgānāma mahattīrthaṃ pūrvottaradiśi sthitam || tatra snānādbhavennṛṇāṃ sarvapātakanāśanam
75.106
gaṃgāyyāḥ saritaḥ sarvāḥ kārttike māsi saṃgatāḥ || atrāruṇādrināthasya sevāṃ kurvaṃti sādaram
75.107
brāhmyaṃnāma mahātīrthamaruṇādrīśasannidhau
tasyopasaṃgamātsadyo brahmahatyādi naśyati
75.108
mārge māsi samāgatya brahmalokātpitāmahaḥ || snātvā tatpratyahaṃ devamarcayatyaruṇācalam
75.109
pauṣe māsi samāgatya snātvā tīrthe nijaiḥ suraiḥ || mahendraḥ śoṇaśaileśamabhyarcayati śaṃkaram
75.110
śaivaṃnāma mahātīrthaṃ saṃnidhau
tatra vartate || rudro brahmakapālena saha tatra nyamajjata
75.111
atra śambhurgaṇaiḥ sārddhaṃ māghe māsi prasīdati || prāyaści
ttāni sarvāṇi nṛṇāṃ saphalayanbhuvi
75.112
āgneyamagnidigbhāge tīrthaṃ saubhāgyadāyakam || agniratra purā snātvā svāhayā
saṃgataḥ sukhī
75.113
anaṃgopi smaraḥ snātvā phālgune māsi saṃgataḥ || abhyarcya śoṇaśaileśamabhūtsarvasukhādhipaḥ
75.114
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ vaiṣṇavaṃ tīrthamadbhutam || brahmarṣayaḥ sadā tatra vasanti kṛtakautukāḥ
75.115
caitre māsi samāgatya viṣṇustatra ramāpatiḥ
snātvābhyarcyyāruṇādrīśamabhavallokanāyakaḥ
75.116
sauraṃnāma mahātīrthaṃ kauberadiśi jṛṃbhitam || sarvarogopaśāṃtiśca jāyate tatra majjanāt
75.117
vaiśākhe māsi dinakṛtsnātvātreśaṃ niṣevate || vālakhilyaiḥ samaṃ śrīmānvedaiśca saha saṃgataḥ
75.118
āśvinaṃ pāvanaṃ tīrthamīśabrahmottare
sthitam || āplutau bhiṣajau dasrau pūtāvatra nimajjanāt
75.119
atrāśvinau samāgatya snātvābhyarcya ca śaṃkaram || dakṣiṇe śoṇa
śailasya nikaṭe vartate śubham
75.120
kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva tīrthaṃ pāṃḍavasaṃjñitam || purā hi pāṃḍavāstatra majjanātkṣitināyakāḥ
75.121
atra
dhātrī samāgatya sarvauṣadhiphalānvitā || jyeṣṭhe māsi samaṃ devairarcayaccāruṇācalam
75.122
āṣāḍhe māsi saṃtyaktā viśvedevā mahābalāḥ
abhyarcya śoṇaśaileśamāgacchanmakharādhyatām
75.123
vaiśvadevaṃ mahātīrthaṃ somasūryottarāśrayam || viśvādhipatyamatulaṃ labhyate tatra majjanāt
75.124
parito lakṣyate tīrthaṃ pūrvasyāṃ diśi śobhane || atra lakṣmīḥ purā snātvā lebhe puruṣamuttamam
75.125
uttarasyāṃ diśi purā puṇyā
skaṃdanadī sthitā || atra snātvā purā skaṃdaḥ saṃprāpto vipulaṃ balam
75.126
paścimasyāṃ diśi khyātā parā kuṃbhanadī śubhā || agastyaḥ
kuṃbhakaḥ kuṃbhastatra nityaṃ vyavasthitaḥ
75.127
gaṃgā ca mūlabhāgasthā yamunā gagane sthitā || somodbhavā śirobhāge sevate śoṇaparvatam
75.128
bahūnyapi ca tīrthāni saṃbhūtāni samaṃtataḥ || teṣāṃ bhedānpurā vettuṃ mārkaṃḍeyastu nāśakat
75.139
tapobhirbahubhissoyaṃ śoṇādrīśamatoṣayat
prārthayāmāsa ca varaṃ prītāttasmānmunīśvaraḥ
75.130
mārkaṃḍeya uvāca || || bhagavannaruṇādrīśa tīrthabhedāḥ sahasraśaḥ || prakhyātāśca prakāśaṃte
durbodhāstvalpacetasām
75.131
kathamekatra sāṃnidhyaṃ labheranbhuvi mānavāḥ || aparyāptaśca bhavati pṛthageṣāṃ niṣevaṇe
75.132
aṃtarnigūḍhatejāstvaṃ
gatvā yatsakalaiḥ suraiḥ || ārādhyase kuru tathā śoṇādrisparśabhīrubhiḥ
75.133
ahaṃ ca śaṃbhumabhyarcya tapasāruṇaparvatam || sarvalokopakārārthaṃ sūkṣmaṃ
liṃgamapūjayam
75.134
viśvakarmakṛtaṃ divyaṃ vimānaṃ vividhotsavam || saṃkalpya sakalānbhogānnityānajanayatpunaḥ
75.135
dharmaśāstrāṇi
vividhānyavāpurmunipuṃgavāḥ || śivakāryāṇi sarvāṇi cakrurbhaktisamanvitāḥ
75.136
mayā ca śaṃbhumabhyarcya kṛtāgnyāhutisaṃbhavāḥ || sapta kanyā
varārohāḥ pūjārthaṃ viniyojitāḥ
75.137
hataśatrugaṇairbhū pairlabdharājyaiḥ purā nṛpaiḥ || pratyekaṃ vividhairbhogaiḥ śoṇaśailādhiporcitaḥ
75.138
ida
manubhavavaibhavaṃ vicitraṃ duritaharaṃ śivaliṃgamadrirūpam || amalamanabhigamyanāmadheyaṃ varamaruṇādrināyakaṃ bhajasva
75.139-2
avanatajanarakṣaṇoci
tasya smaraṇanirākṛtaviśvakalmaṣasya || bhajanamamitapuṇyarāśiyogādaruṇagireḥ kṛtinaḥ paraṃ labhasva
75.139-2.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇācalasthavividhatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Śoṇādrimāhātmya — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri) — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit