Matsya Purana 196: adhyāyaḥ 196
Matsyapurāṇa 196
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 196
196.1
āṅgirasavaṃśajaṛṣīṇāṃ nāmagotravaṃśapravaravarṇanam.
Matsya said—"Kıng! the sons of Marichı are known as Surûpâ and the wıfe of the sage Aṅgırâ gave bırth to ten sons who became the Devas. They were—Âtmâ, Âyu, Damana, Dakṣa, Sada, Prâna, Havıṣmâna, Gaırṣṭha, Rıta, and Satya These Aṅgırasas are known as the Somapāyī Devas The following Ṛiṣis were born of Surūpā — Bṛihaspati, Gautama, Saṃvarta, Utathya, Vāmadeva, Ajāsya They are all the propagators of the gotra Now other Ṛiṣis of the same gotra who propagated other gotras are enumerated Utathya, Gautama, Tauleya, Abhijita, Ārdhanemi, Laugākṣi, Kṣīri, Kauṣṭiki, Rāhukarṇī, Saupuri, Kairāti, Sīmalomakī, Pauṣajiti, Bhārgavata, Airidava Ṛiṣi, Kārotaka, Sajīvī, Upabindu, Saraiṣiṇa, Vāhinitpati, Vaiśili, Krosthā, Āruṇāyani, Soma, Atrāyani, Kāsoru, Kauśalya, Parthiva, Rauhiṇyāyani, Raṇāgni, Mūlapa, Piṇḍu, Kṣapā, Viśvakara, Ari, Parikāri They are the Ārṣeya Pravara of the foregoing Ṛiṣis Now hear their Pravaras, viz., Aṅgirā, Suvachotathya Uśija. They cannot intermarry among themselves—1-11
196.2
matsya uvāca.
marīcitanayā rājan! surūpā nāma viśrutā.
bhāryā cāṅgiraso devāstasyāḥ putrā daśa smṛtāḥ .. 196.1
196.3
ātmāyurdamano dakṣaḥ sadaḥ prāṇastathaiva ca.
haviṣmāṃśca gaviṣṭhaśca ṛtaḥ satyaśca te daśa .. 196.2
196.4
ete cāṅgiraso nāma devā vai somapāyinaḥ.
surūpā janayāmāsa ṛṣīn sarveśvarānimān .. 196.3
196.5
bṛhaspatiṅgautamañca saṃvarttamṛṣimuttamam.
utathyaṃ vāmadevaṃ ca ajasya mṛṣijantathā .. 196.4
196.6
ityete ṛṣayaḥ sarve gotrakārāḥ prakīrtitāḥ.
teṣāṃ gotrasamutpannān gotrakārānnibodha me .. 196.5
196.7
utathyo gautamaścaiva tauleyo'bhijitastathā.
sārdhanemiḥ salaugākṣiḥ kṣīraḥ kauṣṭikireva ca .. 196.6
196.8
rāhukapiḥ saupuriśca kairātiḥ sāmalomakiḥ.
pauṣajitirbhārgavato hyṛṣiścairīḍavastathā .. 196.7
196.9
kāroṭakaḥ sajīvī ca upabindusureṣiṇau.
vāhinīpati vaiśālī kroṣṭā caivāruṇāyaniḥ .. 196.8
196.10
somotrāyani kāsoru kauśalyāḥ pārthivāstathā.
rauhiṇyāyaniraivāgnī mūlapaḥ pāṇḍureva ca .. 196.9
196.11
kṣapāviśvakaro'riśca pārikārārireva ca.
tryārṣeyāḥ pravarāścaiva teṣāṃ ca pravarān śrṛṇu .. 196.10
196.12
aṅgirāḥ suvaco tathya uśijaśca mahānṛṣiḥ.
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ .. 196.11
196.13
ātreyāyanisauveṣṭyau agniveśyaḥ śilāsthaliḥ.
bāliśāyaniścaikepī vārāhirbāṣkalistathā .. 196.12
Ātraiyāyani, Sauvaiṣṭhya, Agniveśya, Śilāsthali, Baliśāyani Atkepi, Bīrīhi, Bāṣkali, Sauṭi, Triṇakarṇi, Prāvali, Āśvalāyani, Barhisādi, Śikhāgrīvi, Karaki, Mahākāpi Udupati, Kanchaki, Dhamita, Puṣpinveṣi, Somatanvi, Brahmatanvi, Sāladi, Bāladi, Devarari, Devasthām, Hārikarṇi, Sāradabhuvi, Prāvepi, Sādyasugrīvi, Gomedagandhika, Matsyā chidya, Mūlahara, Phalāhāra, Gāṅgodadhi, Kaurupati, Kaurukṣetri, Niyaki, Jaityadroni, Jāihvalāyani, Āpistambi, Maunjavṛiṣṭi, Mārsti, Piṅgali Paila, Salamkāyani, Dvadhyākhātya, Māruta They are all Ṛiṣis and Aṅgirā, Vṛihaspati, Bharadvāja are the three Pravaras, they cannot intermarry among themselves.—12 20
196.14
sauṭiścatriṇakarṇiśca prāvahiścāśvalāyaniḥ.
vārāhirbarhisādī ca śikhāgrīvistathaiva ca .. 196.13
196.15
kārakiśca mahākāpistathā coḍupatiḥ prabhuḥ.
kaucakirdhūmitaścaiva puṣpānveṣistathaiva ca .. 196.14
196.16
somatanvirbrahmatanviḥ sālaḍirbālaḍistathā.
devarārirdevasthānirhārikarṇiḥ saridbhaviḥ .. 196.15
196.17
prāvepiḥ sādyasugrīvistathā gomedagandhikaḥ.
matsyācchādyo mūlaharaḥ phalāhārastathaiva ca .. 196.16
196.18
gāṅgodadhiḥ korupatiḥ kaurukṣetristathaiva ca.
nāyakirjaityadrauṇiśca jaihvalāyanireva ca .. 196.17
196.19
āpastambirmauñjavṛṣṭirmārṣṭapiṅgalireva ca.
pailaścaiva mahātejāḥ śālaṅkāyanireva ca .. 196.18
196.20
dvyākhyeyoḥ mārutaścaiṣāṃ tryārṣeyaḥ pravaro nṛpa!.
aṅgirāḥ prathamasteṣāṃ dvitīyaśca bṛhaspatiḥ .. 196.19
196.21
tṛtīyaśca bharadvājaḥ pravarāḥ parikīrtitāḥ.
parasparamavaivāhyā ityete parikīrtitāḥ .. 196.20
196.22
kāṇvāyanāḥ kopacayāstathā vātsyatarāyaṇāḥ.
bhrāṣṭrakṛdrāṣṭrapiṇḍī ca laindrāṇiḥ sāyakāyaniḥ .. 196.21
Kāṇṭāyani, Kopicbaya, Vātsyaṭarīyaṇa, Bhārāṣṭrakṛita, Rāṣṭrapiṇḍī, Laindrāni, Sāyākayani, Krostikaṣi, Bahuviti, Talakṛit, Madhuravala, Lāvakṛita, Kālāvita, Gāthi, Markati, Paulikāyani, Skandasa, Chakrī, Gārgya, Śyāmāyani, Bālaki, Sīhari have the following five Ārṣeya Pravaras, viz., Amgirā, Devāchārya, Vṛihaspati, Bhāradvāja, Garga, and Śaitya They do not intermarry among themselves Kapitara Srastutara Dāksı, Sākti, Patanjali, Bhūyasi, Jalasandhi, Vindurmadı, Kuśidaki, Ūrva, Rājakasī, Varṣadi, Sānsapi, Sālı, Kalasīkantha, Kārtreya, Kātya, Dhānyāyani, Bhāvāsyāyani, Bhāradvīji, Śaubudhi, Laghvi, Devamati, have Aṅgirā, Dāmavāhya and Urukṣaya for their Ārṣeya Pravara and the Ṛiṣis of these Pravaras also do not intermarry among themselves. The above-mentioned Ṛiṣis are said to have Laukṣi, Gārgyahari, and Gīhari for their Pravara and also Aṅgirā, Samkṛati, Gauraviti as well as Aṅgirā, Vṛihalukthā, Vāmadeva, who do not marry among themselves, and with those born in the hutsa gotra with Kutsa Pravara—21-32 Maudgalya who also do not intermarry among themselves Aṁgirâ, Ajamîdha, Kaṇva are the Pravaras of—Apandu Guru, Śâkaṭâyana, Prâgâthama, Mârkanda, Marana, Śiva, Katu, Markatipa, Nadâyana Śyâmâyana—37 41
196.23
kroṣṭākṣī bahuvītī ca tālakṛnmadhurāvahaḥ.
lāvakṛdgālavidgāthī mārkaṭiḥ paulikāyaniḥ .. 196.22
196.24
skandasaśca tathā cakrī gārgyaḥ śyāmāyanistathā.
bālākiḥ sāhariścaiva pañcarṣeyāḥ prakīrtitāḥ .. 196.23
196.25
aṅgirāśca mahātejā devācāryo bṛhaspatiḥ.
bharadvājastathā gargaḥ sainyaśca bhagavānṛṣiḥ .. 196.24
196.26
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
kapītaraḥ svastitaro dākṣiḥ śaktiḥ patañjaliḥ .. 196.25
196.27
bhūyasirjalasandhiśca vindurmādiḥ kusīdakiḥ.
ūrbastu rājakeśī ca vauṣaḍiḥ śaṃsapistathā .. 196.26
196.28
śāliścakalaśīkaṇṭaḥ ṛṣiḥ kārīrayastathā.
kāṭyo dhānyāyaniścaiva bhāvāsyāyanireva ca .. 196.27
196.29
bhāradvājiḥ saubudhiśca laghvī devamatīstathā.
tryārṣeyo'bhimataścaiva pravaro bhūmipottama! .. 196.28
196.30
aṅgirā damabāhyaśca tatā caivāpyurukṣayaḥ.
parasparāyaṇvarṇī ca laukṣirgārgya haristathā .. 196.29
196.31
gālaviścaiva tryārṣeyaḥ sarveṣāṃ pravaro mataḥ.
aṅgirā saṃkṛtiścaiva gauravītistathaiva ca .. 196.30
196.32
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
bṛhaduktho vāmadevastathā triḥ pravarā matāḥ .. 196.31
196.33
aṅgirā bṛhadukthaśca vāmadevastathaiva ca.
kutsākutsairavaivāhyā evamāhuḥ purātanāḥ .. 196.32
196.34
rathītarāṇāṃ pravarā tryārṣeyāḥ parikīrtitāḥ.
aṅgirāśca virūpaśca tathaiva ca rathītaraḥ .. 196.33
196.35
rathītarāhyavaivāhyā nityameva rathītaraiḥ.
viṣṇuvṛddhiḥ śivamatirjatṛṇaḥ kattṛṇastathā .. 196.34
putravaśca mahātejāstathā vairaparāyaṇaḥ.
tryārṣeyo'bhimatasteṣāṃ sarveṣāṃ pravaro nṛpa! .. 196.35
196.36
aṅgirā matsyadagdhaśca mudgalaśca mahātapāḥ.
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ .. 196.36
196.37
haṃsajihvo devajihvo hyagnijihvo virāḍapaḥ.
apāgneyastvaśvayuśca paraṇyastā vimaudgalāḥ .. 196.37
196.38
tryārṣeyābhimatāsteṣāṃ sarveṣāṃ pravarāḥ śubhāḥ.
aṅgirāścaiva tāṇḍiśca maudgalyaśca mahātapāḥ .. 196.38
196.39
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
apāṇḍuśca guruścaiva tṛtīyaḥ śākaṭāyanaḥ .. 196.39
196.40
tataḥ prāgāthamā nārī mārkaṇḍo maraṇaḥ śivaḥ.
kaṭumarkaṭapaścaiva tatā nāḍāyano hyṛṣiḥ .. 196.40
196.41
śyāmāyanastathaiveṣāṃ tryārṣeyāḥ pravarā śubhāḥ.
aṅgirāścājamīḍhaśca kaṭyaścaiva mahātapāḥ .. 196.41
196.42
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
tittiriḥ kapibhūścaiva gārgyaścaiva mahānṛṣiḥ .. 196.42
They should not also intermarry among themselves Titira, Kapibhû, Gârgya are the three Pravaras so are Aṁgirâ, Titira, Kapibhu They should not intermarry among themselves Rikṣa, Bharadvaja, Rıṣıvân, Mânava, Maittravara Rıṣı are also known as the Ârṣeya Pravaras and Aṁgirı, Bharadvaja Vrihaspatı Mittravara Rıṣı Rıṣıvâna, and Mânava also cannot intermarry among themselves—42 46
196.43
tryārṣeyo hi matasteṣāṃ sarveṣāṃ pravaraḥ śubhaḥ.
aṅgirāstittiriścaiva kavibhūśca mahānṛṣiḥ .. 196.43
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ.
atha ṛkṣabharadvājau ṛṣivān mānavastathā .. 196.44
196.44
ṛṣirmaitravaraścaiva pañcārṣeyāḥ prakīrtitāḥ.
aṅgirāḥ sabharadvājastathaiva ca bṛhaspatiḥ .. 196.45
196.45
ṛṣirmitravaraścaiva ṛṣivān mānavastathā.
parasparamavaivāhyā ṛṣayaḥ parikīrtitāḥ .. 196.46
196.46
bhāradvājo hutaḥ śauṅga śaiśireyastathaiva ca.
hatyete kathitāḥ sarve dvyāmuṣyāyaṇagotrajāḥ .. 196.47
Bharadvaja, Huta, Śaunga Śuśiraiyâ belong to the Dvadhyâmus yâyana gotra and they have the following five Ârṣeya Pravaras, viz—Aṁgirâ, Bharadvâja, Vrihaspatı, Maudgalya and Śiśira—47 48
196.47
pañcārṣeyāstathā hyoṣāṃ pravarāḥ parikīrtitāḥ.
aṅgirāśca bharadvājastathaiva ca bṛhaspatiḥ ..
maudgalyaḥ śaiśiraścaiva pravarā parikīrtitāḥ .. 196.48
196.48
ete tavoktāṅgirasastu vaṃśe mahānubhāvā ṛṣigotrakārāḥ.
yeṣāntu nāmnā parikīrtitena pāpaṃ samagraṃ puruṣo jahāti .. 196.49
'King! I have enumerated to you the Rıṣıs of the Aṁgirâ gotra By the mere mention of their name one becomes freed from all ills and attains bliss—49
Translations (1)
- The Matsya Puranam — A Taluqdar of Oudh 1916, English
Linked texts (3)
- Critical edition (Baroda) — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Gotrapravaranibandhakadamba — Sanskrit
Discussed in (2)
- Ancient Indian Historical Tradition — Pargiter 1922, English
- A History of Indian Medical Literature — Meulenbeld 1999, English