Matsya Purana 245: adhyāyaḥ 245
Matsyapurāṇa 245
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 245
245.1
chapter ccxlv.
baliprahlādasaṃvādavarṇanam.
245.2
śaunaka uvāca.
nistejaso'surān dṛṣṭvā samastānasureśvaraḥ.
prahlādamatha papraccha balirātmapitāmaham .. 245.1 ..
245.3
baliruvāca.
tāta! nistejaso daityā nirdagdhā iva vahninā.
kimete sahasaivādya brahmadaṇḍahatā iva .. 245.2 ..
245.4
duriṣṭaṃ kinnu daityānāṃ kiṃ kṛtyā vairinirmitā.
nāśāyaiṣā samudbhūtā yayā nistejaso'surāḥ .. 245.3 ..
245.5
śaunaka uvāca.
iti daityapatirdhīraḥ pṛṣṭaḥ pautreṇa pārthiva!.
cirandhyātvā jagādainamasurendraṃ balintadā .. 245.4 ..
245.6
calanti girayo bhūmirjahāti sahasā dhṛtim.
sarve samudrāḥ kṣubhitā daityā nistejasaḥ kṛtāḥ .. 245.5 ..
245.7
sūryodayo yathā pūrvaṃ tathā gacchanti na grahāḥ.
devānāñca parā lakṣmīḥ kāraṇairanumīyate.. 245.6 ..
245.8
mahadetanmahābāho! kāraṇaṃ dānaveśvara!.
na hyalpamiti mantavyaṃ tvayā kāryaṃ surārdana! .. 245.7 ..
245.9
śaunaka uvāca.
ityuktvā dānavapatiṃ prahlādaḥ so'surottamaḥ.
atyantabhakto deveśaṃ jagāma manasā harim .. 245.8 ..
245.10
sa dhyānayogaṃ kṛtvā'tha prahlādaḥ sumanoharam.
vicārayāmāsa tato yato devajanārdanaḥ .. 245.9 ..
245.11
sa dadarśodare'dityā prahlādo vāmanākṛtim.
antasthān bibhrataṃ sapta lokānādiprajāpatim .. 245.10 ..
245.12
tadantasthān vasūn rudrānaśvinau marutastathā.
sādhyān viśvāṃstathādityān gandharvoragarākṣasān .. 245.11 ..
245.13
virocanaṃ svatanayaṃ baliñcāsuranāyakam.
jambhaṃ kujambhaṃ narakaṃ tatraivānyānmahāsurān .. 245.12 ..
245.14
ātmānamurvīṅgaganaṃ vāyumambho hutāśanam.
samudrānvai drumasarit sarāṃsi ca paśūnmṛgān
vayomanuṣyānaśilāṃstathaiva ca sarīsṛpān .. 245.13 ..
245.15
prahlāda uvāca.
vatsa! jñātaṃ mayā sarvaṃ yadarthaṃ bhavatāmiyam.
tejasohānirutpannā tacchṛṇu tvamaśeṣataḥ .. 245.14 ..
245.16
devadevo jagadyonirayonirjagadādikṛt.
anādirādirviśvasya vareṇyo varado hariḥ .. 245.15 ..
245.17
paramparāṇāṃ paramaḥ paraḥ paravatāmapi.
pramāṇañca pramāṇānāṃ saptalokagurorguruḥ .. 245.16 ..
245.18
prabhuḥ prabhūṇāṃ paramaḥ parāṇāmanādimadhyo bhagavānanantaḥ.
trailokyamaṃśena sanāthameṣa kartuṃ mahātmā'ditijo'vatīrṇaḥ .. 245.17 ..
245.19
na tasya rudro na ca padmayonirnendro na sūryendumarīcimukhyāḥ.
jānanti daityādhipa! yatsvarūpaṃ sa vāsudevaḥ kalayāvatīrṇaḥ .. 245.18 ..
245.20
yo'sau kalāṃśena nṛsiṃharūpī jaghāna pūrvaṃ pitaraṃ mameśaḥ.
yaḥ sarvayogī śamano nivāsaḥ sa vāsudevaḥ kalayāvatīrṇaḥ .. 245.19 ..
245.21
yamakṣaraṃ vedavido viditvā viśanti yaṃ jñānavidhūtapāpāḥ.
yasmin praviṣṭā na punarbhavanti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmi nityam .. 245.20 ..
245.22
bhūtānyaśeṣāṇi yato bhavanti yathormayastoyanidherajasram.
layañca yasmin pralaye prayānti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmyacintyam .. 245.21 ..
245.23
na yasya rūpaṃ na balaprabhāvau na yasya bhāvaḥ paramasya puṃsaḥ.
vijñāyate śarvapitāmahādyaistaṃ vāsudevaṃ praṇamāmyajasram .. 245.22 ..
245.24
rūpasya cakṣurgrahaṇe tvagiṣṭā sparśe grahitrī rasanā rasasya.
śrotrañca śabdagrahaṇe narāṇāṃ ghrāṇañca gandhagrahaṇe niyuktam .. 245.23 ..
245.25
yenaikadaṃṣṭrāgrasamuddhṛteyaṃ dharācalān dhārayatīha sarvān.
yasmiṃśca śete sakalaṃ jagacca tamīśamādyaṃ praṇato'smi viṣṇum .. 245.24 ..
245.26
na ghrāṇagrāhyaḥ śravaṇādibhiryaḥ sarveśvaro veditumakṣayātmā.
śakyastamīḍyaṃ manasaiva devaṃ grāhyantato'haṃ harimīśitāram .. 245.25 ..
245.27
aṃśāvatīrṇena ca yena garbhe hṛtāni tejāṃsi mahāsurāṇām.
namāmi taṃ devamanantamīśamaśeṣasaṃsārataroḥ kuṭhāram .. 245.26 ..
245.28
devo jagadyonirayaṃ mahātmā sa ṣor̤aśāṃśena mahāsurendra!.
sa devamāturjaṭharaṃ praviṣṭo hṛtāni vastena balādvapūṃṣi .. 245.27 ..
245.29
baliruvāca.
tāta! ko'yaṃ harirnāma yato nobhayamāgatam.
santi me śataśo daityā vāsudevabalādhikāḥ .. 245.28 ..
245.30
vipracittiḥ śiviḥ śaṅkurayaḥ śaṅkustathaiva ca.
ayaḥ śirāścāśvaśirā bhaṅgakāro mahāhanuḥ .. 245.29 ..
245.31
pratāpaḥ praghasaḥ śambhuḥ kakuraśca sudurjayaḥ.
ete cānye ca me santi daiteyā dānavāstathā.. 245.30 ..
245.32
mahābalā mahāvīryā bhūbhāroddharaṇakṣamāḥ.
eṣāmekaikaśaḥ kṛṣṇo na vīryārddhena sammitaḥ .. 245.31 ..
245.33
śaunaka uvāca.
pautrasyaitadcaḥ śrutvā prahlādo daityapuṅgavaḥ.
dhigdhigityāha sa baliṃ vaikuṇṭhākṣepavādinam .. 245.32 ..
245.34
prahlāda uvāca.
vināśamupayāsyanti manye daiteyadānavāḥ!.
yeṣāṃ tvamīdṛśo rājā durbuddhiravivekavān .. 245.33 ..
245.35
devadevaṃ mahābhāgaṃ vāsudevamajaṃ vibhum.
tvāmṛte pāpasaṅkalpaḥ ko'nya evaṃ vadiṣyati .. 245.34 ..
245.36
ya ete bhavatā proktāḥ samastā daityadānavāḥ.
sabrahmakāstathā devāḥ sthāvarānantabhūmayaḥ.. 245.35 ..
245.37
tvañcāhañca jagaccedaṃ sādridrumanadīnadam.
samudradvīpalokāśca na samaṃ keśavasya hi .. 245.36 ..
245.38
yasyātivandya-vandyasya vyāpinaḥ paramātmanaḥ.
ekāṃśena jagatsarvaṃ kastamevaṃ pravakṣyati .. 245.37 ..
245.39
ṛte vināśābhimukhaṃ tvāmekamavivekinam.
kubuddhimajitātmānaṃ vṛddhānāṃ śāsanātigam .. 245.38 ..
245.40
śocyo'haṃ yasya me gehe jātastava pitādhamaḥ.
yasya tvamīdṛśaḥ putro devadevasya nindakaḥ .. 245.39 ..
245.41
tiṣṭhatyeṣā hi saṃsāra sambhṛtāgha vināśinī.
kṛṣṇo bhaktirahantāvadavekṣya bhavatā nu kim.. 245.40 ..
245.42
na me priyatamaḥ kṛṣṇādapi deho mahātmanaḥ.
iti jānātyayaṃ loko na bhavānditijādhama!.. 245.41 ..
245.43
na jānāsi priyataraṃ prāṇebhyo'pi hariṃ mama.
nindāṃ karoṣi tasya tvamakurvangauravaṃ mama .. 245.42 ..
245.44
virocanastava gururgurustasyāpyahaṃ bale!.
mamāpi sarvajagatāṃ gurornārāyaṇo guruḥ .. 245.43 ..
245.45
nindāṃ karoṣi yastasmin kṛṣṇe gurugurorgurau.
yasmāttasmādihaiśvaryādacirād bhraṃśameṣyasi .. 245.44 ..
245.46
mama devo jagannātho bale! tasmājjanārdanaḥ.
bhavatvahamupekṣyaste prītimānastu me guruḥ .. 245.45 ..
245.47
etāvanmātramapyevaṃ nindito jagato guruḥ.
nāvekṣitaṃ tvayā yasmāt tasmāt śāpandadāmi te .. 245.46 ..
245.48
yathā me śirasaḥ cchedādidaṃ gurutaraṃ vacaḥ.
tvayoktamacyutākṣepi rājyabhraṣṭastathā pata .. 245.47 ..
245.49
yathā ca kṛṣṇānna paraṃ paritrāṇaṃ bhavārṇave.
tathā'cireṇa paśyeyaṃ bhavantaṃ rājyavicyutam .. 245.48 ..
245.50
śaunaka uvāca.
iti daityapatiḥ śrutvā gurorvacanamapriyam.
prasādayāmāsa guruṃ praṇipatya punaḥ punaḥ .. 245.49 ..
245.51
baliruvāca.
prasīda tāta! mā kopaṃ kuru mohahate mayi.
balāvalepamattena mayaitadvākyamīritam .. 245.50 ..
245.52
mohopahatavijñānaḥ pāpo'haṃ ditijottama!.
yacchapto'smi durācarāstatsādhu bhavatā kṛtam .. 245.51 ..
245.53
rājyabhraṃśaṃ vasubhraṃśaṃ prāpyaiva na tathāpyaham.
viṣaṇṇo'smi yathā tāta! tathaivāvinaye kṛte .. 245.52 ..
245.54
trailokyarājyamaiśvaryamanyadvā nātidurlabham.
saṃsāre durlabhāste tu guravo ye bhavadvidhāḥ .. 245.53 ..
245.55
tatprasīda na me kopaṃ kartumarhasi daityapa!.
tvatkopadṛṣṭyā tātāhaṃ paritapye na śāpataḥ.. 245.54 ..
245.56
prahlāda uvāca.
vatsa! kopo na mohena janitastena te mayā.
śāpo datto vivekaśca mohenāpahṛto mama.. 245.55 ..
245.57
yadi mohena me jñānaṃ na kṣiptaṃ syānmahāsura!.
tatkathaṃ sarvagaṃ jānan hariṃ kiñcicchapāmyaham .. 245.56 ..
245.58
yo'yaṃ śāpo mayā datto bhavato'surapuṅgava!.
bhāvyametena nūnante tasmānmā tvaṃ viṣīda vai .. 245.57 ..
245.59
adya prabhṛti deveśe bhagavatyacyute harau.
bhavethā bhaktimānīśe sa te trātā bhaviṣyati .. 245.58 ..
245.60
śāpaṃ prapyātha māṃ vīra! saṃsmarethāḥ smṛtastvayā.
tathā tathā yatiṣye'haṃ śreyasā yojyase yathā .. 245.59 ..
245.61
evamuktvā sa daityendraṃ virarāma mahādyutiḥ.
ajāyata sagovindo bhagavān vāmanākṛtiḥ .. 245.60 ..
245.62
avatīrṇe jagannāthe tasmin sarvāmareśvare.
devāśca mumucurduḥkhaṃ devamātā'ditistathā .. 245.61 ..
245.63
vavurvātāḥ sukhasparśā virajaskamabhūnnabhaḥ.
dharme ca sarvabhūtānāṃ tadā matirajāyata .. 245.62 ..
245.64
nodvegaścāpyabhūttatra manujendrāsureṣvapi.
tadādi sarvabhūtānāṃ bhūmyambaradivaukasām .. 245.63 ..
245.65
taṃ jātamātraṃ bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ.
jātakarmādikaṃ kṛtvā kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā ca pārthiva!
tuṣṭāva devadeveśamṛṣīṇāñcaiva śrṛṇvatām .. 245.64 ..
245.66
brahmevāca.
jayādyeśa! jayājeya! jaya sarvātmakātmaka.
jaya janmajarāpeta! jayānanta! jayācyuta! .. 245.65 ..
245.67
jayājita! jayāmeya! jayāvyaktasthite! jaya.
paramārthārthasarvajña! jñānajñeyātma niḥsṛta! .. 245.66 ..
245.68
jayāśeṣa! jagatsākṣin! jagatkarttaḥ! jagadguro!
jagato'syāntakṛddeva sthitiṃ pālayituṃ jaya .. 245.67 ..
245.69
jayāśeṣa! jayāśeṣa! jayākhila! hṛdi sthita!.
jayādimadhyānta! jaya sarvajñānanidhe! jaya .. 245.68 ..
245.70
mumukṣubhiranirdeśya! svayaṃ hṛṣṭajaneśvara!.
yoginā muktiphalada! damādiguṇabhūṣaṇa! .. 245.69 ..
245.71
jayātisūkṣma! durjñeya! jayasthūla! jaganmaya!.
jaya sthūlātisūkṣma! tvaṃ jayātīndriya! sendriya! .. 245.70 ..
245.72
jaya svamāyā yogastha! śeṣabhoga! jayākṣara!.
jayaikadaṃṣṭrā prāntāgra samuddhṛtavasundhara! .. 245.71 ..
245.73
nṛkesarin! jayārāti vakṣasthalavidāraṇa!.
sāmprataṃ jaya viśvātman! jaya vāmana! keśava! .. 245.72 ..
245.74
nijamāyāpaṭacchanna! jaganmūrtte! janārdana!.
yayājita! jayāneka svarūpaikavidha! prabho! .. 245.73 ..
245.75
varddhasva vardhitāśeṣa vikāraprakṛte! hare!.
tvayyeṣā jagatāmīśe saṃsthitā dharmapaddhatiḥ .. 245.74 ..
245.76
na tvāmahaṃ na ceśāno nendrādyā stridaśā hare!.
na jñātumīśā munayaḥ sanakādyā nayoginaḥ .. 245.75 ..
245.77
tvanmāyāpaṭasamvīte jagatyatra jagatpate!.
kastvā vetsyati sarveśa tvatprasādaṃ vinā naraḥ .. 245.76 ..
245.78
tvamevārādhito yena prasādasumukha!prabho!.
sa ekaḥ kevalo deva! vetti tvāṃ netare janāḥ .. 245.77 ..
245.79
nandīśvareśvareśāna! prabho! vardhasva vāmana!.
prabhavāyāsya viśvasya viśvātman! pṛthulocana! .. 245.78 ..
245.80
śaunaka uvāca.
evaṃ stuto hṛṣīkeśaḥ sa tadā vāmanākṛtiḥ.
prahasya bhāvagambhīramuvācābjasamudbhavam .. 245.79 ..
245.81
stuto'haṃ bhavatā pūrvamindrādyaiḥ kaśyapena ca.
mayā ca vaḥ pratijñātamindrasya bhuvanatrayam .. 245.80 ..
245.82
bhūyaścāhaṃ stuto devyā tasyāścāpi pratiśrutam.
yathāśakrāya dāsyāmi trailokyaṃ hatakaṇṭakam .. 245.81 ..
245.83
so'hantathā kariṣyāmi mahendro jagataḥ patiḥ.
bhaviṣyati sahasrākṣaḥ satyametad bravīmi vaḥ .. 245.82 ..
245.84
tataḥ kṛṣṇājinaṃ brahmā hṛṣīkeśāya dattavān.
yajñopavītaṃ bhagavān dadau tasmai bṛhaspatiḥ .. 245.83 ..
245.85
āṣār̤hamadadāddaṇḍaṃ marīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ.
kamaṇḍaluṃ vasiṣṭhañca kauśaṃ vedamathāṅgirāḥ .. 245.84 ..
245.86
akṣasūtrañca pulahaḥ pulastyaḥ sitavāsasī.
upatasthuśca taṃ vedāḥ praṇavoccārabhūṣaṇāḥ .. 245.85 ..
245.87
śāstrāṇyaśeṣāṇi tathā sāṃkhyayogoktayaśca yāḥ.
savāmano jaṭī daṇḍī chatrī dhṛtakamaṇḍaluḥ .. 245.86 ..
245.88
sarvadevamayo bhūtvā baleradhvaramabhyagāt.
yatra yatra padambhūyo bhūbhāge vāmano dadau .. 245.87 ..
245.89
dadāti bhūmirvivaraṃ tatra tatrātipīr̤itā.
sa vāmano jar̤agatirmṛdu gacchan saparvatām ..
sābdhidvīpavatīṃ sarvāñcālayāmāsa medinīm .. 245.88 ..
Linked texts (8)
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Saromāhātmya — Sanskrit
- Vāmanapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Saurapurāṇa — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Toḍararāja — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
Discussed in (2)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — Kane 1930, English
- Ancient Indian Historical Tradition — Pargiter 1922, English