Matsya Purana 254: adhyāyaḥ 254
Matsyapurāṇa 254
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 254
254.1
bhavananirmāṇavarṇanam.
254.2
sūta uvāca.
catuḥ śālaṃ pravakṣyāmi svarūpannāmatastathā.
catuḥ śālañcaturdvārairalindaiḥ sarvatomukham .. 254.1
254.3
nāmnā tat sarvato bhadraṃ śubhaṃ devanṛpālaye.
paścimadvārahīnañca nandyāvartaḥ pracakṣate .. 254.2
254.4
dakṣiṇadvārahīnantu varddhamānamupāhṛtam.
pūrvadvāravihīnaṃ natsvastikaṃ nāma viśrutam .. 254.3
254.5
rucakaṃ cottaradvāravihīnaṃ tatpracakṣate.
saumyaśālā vihīnaṃ yattriśālaṃ dhānyakañca tat .. 254.4
254.6
kṣemavṛddhikaraṃ nṝṇāṃ bahuputraphalapradam.
śālayā pūrvayā hīnaṃ sukṣetramiti viśrutam .. 254.5
254.7
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ śokamoha vināśanam.
śālayā yāmyayā hīnaṃ yadviśālaṃ tu śālayā .. 254.6
254.8
kulakṣayakaraṃ nṝṇāṃ sarvavyādhivināśanam.
hīnaṃ paścimayā yattu pakṣaghnaṃ nāma tatpunaḥ .. 254.7
254.9
mitra bandhūn sutān hanta tathā sarvabhayāpaham.
yāmyāparābhyāṃ śālābhyāṃ dhanadhānyaphalapradam .. 254.8
254.10
kṣemavṛddhikaraṃ nṝṇāṃ tathā putra phalapradam.
yama sūryañca vijñeyaṃ paścimottarasālikam .. 254.9
254.11
rājāgnibhayadaṃ nṝṇāṃ kulakṣayakaraṃ ca yat.
udakpūrve tu śālehaṃ daṇḍākhye yatra tadbhavet .. 254.10
254.12
akālamṛtyubhayadaṃ paracakrabhayāvaham.
dhanākhyaṃ pūrvayāmyābhyāṃ śālābhyāṃ yadviśālakam.. 254.11
254.13
tacchastrabhayadaṃ nṝṇāṃ parābhavabhayāvaham.
cullīpūrvā parābhyāṃ tu sābhavenmṛtyusūcanī .. 254.12
254.14
vaidhavyadāyakaṃ strīṇāmanekabhayakārakam.
kāryamuttarayāmyābhyāṃ śālābhyāṃ bhayadaṃ nṛṇām .. 243.13
254.15
siddhārthavajravarjyāṇi viśālāni sadā budhaiḥ.
athātaḥ saṃpravakṣyāmi bhavanaṃ pṛthivīpateḥ .. 254.14
254.16
pañcaprakāraṃ tatproktamuttamādi vibhedataḥ.
aṣṭottaraṃ hastaśataṃ vistaraścottamo mataḥ .. 254.15
254.17
caturṣvanyeṣu vistāro hīyate cāṣṭabhiḥ karaiḥ.
caturthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate .. 254.16
254.18
yuvarājasya vakṣyāmi tathā bhavanapañcakam.
ṣaḍbhiḥ ṣar̤bhistathāśīti hīyate tatra vistarāt .. 254.17
254.19
tryaṃśena cādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate.
senāpateḥ pravakṣyāmi tathā bhavanapañcakam .. 254.18
254.20
catuḥ ṣaṣṭistu vistārāt ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhistu hīyate.
pañcasveteṣu dairghyañca ṣaḍbhāgenādhikaṃ bhavet .. 254.19
254.21
mantriṇāmatha vakṣyāmi tathā bhavanapañcakam.
catuścatubhirhīnā syāt karaṣaṣṭiḥ pravistare .. 254.20
254.22
aṣṭāṃśenādhikaṃ dairghyaṃ pañcasvapi nigadyate.
sāmantāmātyalokānāṃ vakṣye bhavanapañcakam .. 254.21
254.23
catvāriṃśattathāṣṭau ca caturbhirhīyate kramāt.
caturthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ pañcasveteṣu śasyate .. 254.22
254.24
śilpināṃ kañcukīnāñca veśyānāṃ gṛhapañcakam .
aṣṭāviṃśat karāṇāntu vihinaṃ vistare kramāt .. 254.23
254.25
dviguṇaṃ dairghyamevoktaṃ madhyameṣvevameva tat.
dūtīkarmāntikādīnāṃ vakṣye bhavanapañcakam .. 254.24
254.26
caturthāṃśādhikaṃ dairghyaṃ vistāro dvādaśaiva tu.
ardhārdhakarahāniḥ syādvistārāt pañcaśaḥ kramāt .. 254.25
254.27
daivajñaguruvaidyānāṃ sabhāstārapurodhasām.
teṣāmapi pravakṣyāmi tathā bhavana pañcakam .. 254.26
254.28
catvāriṃśattu vistārāccaturbhirhīyate kramāt.
pañcasveteṣu dairghyañca ṣaḍbhāge nādhikaṃ bhavet .. 254.27
254.29
caturvarṇasya vakṣyāmi sāmānyaṃ gṛhapañcakam.
dvātriṃśati kāraṇāntu caturbhirhīyate kramāt .. 254.28
254.30
āṣor̤aśāditiparaṃ nūnamantevasāyinām.
daśāṃśenāṣṭabhāgena tribhāgenātha pādikam .. 254.29
254.31
adhikaṃ dairghyamityāhu brāhmaṇādeḥ praśasyate.
senāpaternṛpasyāpi gṛhayorantareṇa tu .. 254.30
254.32
nṛpavāsagṛhaṃ kāryyaṃ bhāṇḍāgārantathaiva ca.
senāpatergṛhasyāpi cāturvarṇyasya cāntare ..
vāsāya ca gṛhaṃ kāryaṃ rājapūjyeṣu sarvadā .. 254.31
254.33
antaraprabhavānāñca svapiturgṛhamiṣyate.
tathā hastaśatādarddhaṃ gaditaṃ vanavāsinām .. 254.32
254.34
senāpaternṛpasyāpi saptatyāsahite'nvite.
caturdaśa hṛte vyāse śālānyāsaḥ prakīrtitaḥ .. 254.33
254.35
pañcatriṃśānvite tasminnalindaḥ samudāhṛtaḥ.
tathā ṣaṭtriṃśaddhastā tu saptāṅgulasamanvitā .. 254.34
254.36
viprasya mahatīśālā na dairghyaṃ parato bhavet.
daśāṅgalādhikā tadvat kṣatriyasya na vidyate .. 254.35
254.37
pañcatriṃśatkāravaiśye aṅgulāni trayodaśa.
tāvatkaraiva śūdrasya yutāpañca daśāṅgulaiḥ .. 254.36
254.38
śālāyāstu tribhāgena yasyāgre vīthikā bhavet .
soṣṇīṣaṃ nāma tadvāstu paścācchreyocchrayaṃ bhavet .. 254.37
254.39
pārśvayorvīthikā yatra sāvaṣṭambhantaducyate.
samantādvīthikā yatra susthitaṃ tadihocyate .. 254.38
254.40
śubhadaṃ sarvametatsyāccāturvarṇe caturvidham.
vistarāt ṣor̤aśo bhāgastathā hastacatuṣṭayam .. 254.39
254.41
prathamo bhūmikocchrāya upariṣṭāt prahīyate.
dvādaśāṃśena sarvāsu bhūmikāsu tathocchrayaḥ .. 254.40
254.42
pakkeṣṭakābhavedbhittiḥ ṣoḍaśāṃśena vistarāt.
dāraveravikalpāsyāttathā mṛṇmayabhittikā .. 254.41
254.43
garbhamānena mānantu sarvavāstuṣu śasyate.
gṛhavyāsasya pañcāśadaṣṭādaśabhiraṅgulaiḥ .. 254.42
254.44
saṃyuto dvāraviṣkambho dviguṇaścocchrayo bhavet.
dvāraśākhā subāhulyamucchrāya karasammitaiḥ .. 254.43
254.45
aṅgulaiḥ sarvavāstūnāṃ pṛthutvaṃ śasyate budhaiḥ.
udumbarottamāgañca tadardhārdhaṃ pravistarāt .. 254.44
Linked texts (2)
- Matsya — Sanskrit
- Vāstumaṇḍana — Maṇḍana, Sanskrit