Matsya Purana 269: adhyāyaḥ 269
Matsyapurāṇa 269
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 269
269.1
prāsādavidhinirṇayavarṇanam.
269.2
sūta uvāca.
evaṃ vāstubaliṃ kṛtvā bhajet ṣor̤aśabhāgikam.
tasya madhye caturbhistu bhāgairgarbhantu kārayet .. 269.1
269.3
bhāgadvādaśakaṃ sārddhaṃ tatastu parikalpayet.
caturdikṣu tathā jñeyaṃ nirgamaṃ tu tato budhaiḥ .. 269.2
269.4
caturbhāgena bhittīnāmucchrāyaḥ syāt pramāṇataḥ.
dviguṇaḥ śikharocchrāyo bhittyucchrāya pramāṇataḥ .. 269.3
269.5
śikharārddhasya cārdhena vidheyā tu pradakṣiṇā.
garbhasūtradvayaṃ cāgre vistāro maṇḍapasya tu .. 269.4
269.6
āyataḥ syāt tribhirbhāgairbhadrayuktaḥ suśobhanaḥ.
pañcabhāgena saṃbhajya garbhamānaṃ vicakṣaṇaḥ .. 269.5
269.7
bhāgamekaṃ gṛhītvā tu prāggrīvaṃ kalpayed budhaḥ.
garbhasūtrasamād bhāgādagrato mukhamaṇḍapaḥ .. 269.6
269.8
etatsāmānyamuddiṣṭaṃ prāsādasyeha lakṣaṇam.
tathānyantu pravakṣyāmi prāsādaṃ liṅgamānataḥ .. 269.7
269.9
liṅgapūjā pramāṇena kartavyā pīṭhikā budhaiḥ.
piṇḍakārddhe vibhāgaḥ syāt tanmānena tu bhittayaḥ .. 269.8
269.10
bāhyabhittipramāṇena utsedhastu bhavet punaḥ.
bhittyucchrāyāttu dviguṇaḥ śikharasya samucchrayaḥ .. 269.9
269.11
śikharasya caturbhāgāt kartavyā ca pradakṣiṇā.
pradakṣiṇāyāstu samastvagrato maṇḍapo bhavet .. 269.10
269.12
tasya vārddhena kartavyastvagrato mukhamaṇḍapaḥ.
prāsādān nirgatau kāryau kapālau garbhamānataḥ .. 269.11
269.13
ūrdhvaṃ bhityucchrayāt tasya mañjarīṃntu prakalpayet.
mañjaryāṃ ścārddhabhāgena śukanāsāṃ prakalpayet .. 269.12
269.14
ūrdhvaṃ tathārddhabhāgena vedī bandho bhavediha.
vedyāścopari yaccheṣaṃ kaṇṭhaścāmalasārakaḥ .. 269.13
269.15
evaṃ vibhajya prāsādaṃ śobhanaṃ kārayed budhaḥ.
athānyacca pravakṣyāmi prāsādasyeha lakṣaṇam .. 269.14
269.16
garbhamānapramāṇena prāsādaṃ śrṛṇu tadvijāḥ!.
vibhajya navadhā garbhaṃ madhye syālliṅga pīṭhikā .. 269.15
269.17
pādāṣṭakaṃ tu ruciraṃ pārśvataḥ parikalpayet.
mānena tena vistāro bhittīnāntu vidhīyate .. 269.16
269.18
pādaṃ pañcaguṇaṃ kṛtvā bhittīnāmucchrayo bhavet.
sa eva śikharasyāpi dviguṇaḥ syāt samucchrayaḥ .. 269.17
269.19
caturdhā śikaraṃ bhajya arddhabhāgadvayasya tu.
śukanāsaṃ prakurvīta tutīye vedikā matā .. 269.18
269.20
kaṇṭhamāmalasāraṃ tu caturthe parikalpayet.
kapālayostu saṃhāro dviguṇo'tra vidhīyate .. 269.19
269.21
śobhanaiḥ patravallībhi raṇḍakaiśca vibhūṣitaḥ.
prāsādo'yaṃ tutīyastu mayā tubhyaṃ niveditaḥ .. 269.20
269.22
sūta uvāca.
sāmānyamaparaṃ tadvat prāsādaṃ śrṛṇu tadvijāḥ! .
tribhedaṃ kārayet kṣetraṃ yatra tiṣṭhanti devatāḥ .. 269.21
269.23
rathāṅkastena mānena bāhya bhāgavinirgataḥ.
nemīpādena vistīrṇā prāsādaḥ syāt samantataḥ .. 269.22
269.24
garbhantu dviguṇaṃ kuryāt tasyāmānaṃ bhavediha.
sa eva bhitterutsedho dviguṇaḥ śikharo mataḥ .. 269.23
269.25
prāggrīvaḥ pañcabhāgena nitkāsastasya cocyate.
kārayet suṣiraṃ tadvat prākārasya tribhāgataḥ .. 269.24
269.26
prāggrīvaṃ pañcabhāgena niṣkāṣeṇa viśeṣataḥ.
kuryyādāpañcabhāgena prāg grīve karṇamūlataḥ .. 269.25
269.27
sthāpayetkanakaṃ tatra garbhānte dvāramūlataḥ.
evantu trividhaṃ kuryāt jyeṣṭhamadhya kanīyasam .. 269.26
269.28
liṅgamānānubhedena rūpabhedena vā punaḥ.
ete samāsataḥ proktā nāmataḥ śrṛṇutādhunā .. 269.27
269.29
merumandarakailāsakumbhasiṃhamṛgāstathā.
vimānacchandakastadvaccaturasrastathaiva ca .. 269.28
269.30
aṣṭāsraḥ ṣoḍaśāsraśca vartulaḥ sarvabhadrakaḥ.
siṃhāsyo nandanaścaiva nandivardhanakastathā .. 269.29
269.31
haṃsovṛṣaḥ suvarṇeśaḥ padmako'tha samudgakaḥ.
prāsādā nāmataḥ proktā vibhāgaṃ śrṛṇu tadvijāḥ! .. 269.30
269.32
śataśrṛṅgaścaturdvāro bhūmikā ṣor̤aśocchritaḥ.
nānāvicitraśikhare meruḥ prāsāda ucyate .. 269.31
269.33
mandaro dvādaśa proktaḥ kailāso navabhūmikaḥ.
vimānacchandakastadvadanekaśikharānanaḥ .. 269.32
269.34
sa cāṣṭabhūmikastadvat saptabhirnandivardhanaḥ.
viṣāṇakasamāyukto nandanaḥ sa udāhṛtaḥ .. 269.33
269.35
ṣoḍaśāsrasamāyukto nānārūpasamanvitaḥ.
anekaśikharastadvat sarvato bhadra ucyate .. 269.34
269.36
citraśālāsamopeto vijñeyaḥ pañcabhūmikaḥ.
valabhīcchandakastadvadaneka śikharānanaḥ .. 269.35
269.37
vṛṣasyocchrāyatastulyo maṇḍalaścāsravarjitaḥ.
siṃhaḥ siṃhākṛtirjñeyo gajo gajasamastathā .. 269.36
269.38
kumbhaḥ kumbhākṛtistadvad bhūmikā navakocchrayaḥ.
aṅgalīpuṭasaṃsthānaḥ pañcāṇḍaka vibhūṣitaḥ .. 269.37
269.39
ṣor̤aśāsraḥ samantācca vijñeyaḥ sa samudgakaḥ.
pārśvayoścandraśāle'sya ucchrāyo bhūmikādvayam .. 269.38
269.40
tathaiva padmakaḥ proktaḥ ucchrāyo bhūmikātrayam.
ṣor̤aśāsraḥ sa vijñeyo vicitraśikharaḥ śubhaḥ .. 269.39
269.41
mṛgarājastu vikhyātaścandraśālā vibhūṣitaḥ.
prāggrīveṇa viśālena bhūmikāsu ṣaḍunnataḥ .. 269.40
269.42
anekaścandraśālaśca gajaḥ prāsāda iṣyate.
paryasta gṛharājo vai garur̤o nāma nāmataḥ .. 269.41
269.43
saptabhūmyucchrayastadvaccandraśālā-trayānvitaḥ.
bhūmikāṣar̤aśītistu bāhyataḥ sarvato bhavet .. 269.42
tathānyo garur̤astadvaducchrayāddaśabhūmikaḥ.
bhūmikā ṣor̤aśāsrastu bhūmidvayamathādhikaḥ .. 269.43
269.44
padmatulyapramāṇena śrīvṛkṣaka iti smṛtaḥ.
pañcāṇḍako dvibhūmiśca garbhe hastacatuṣṭayam.. 269.44
269.45
vṛṣo bhavati nāmnāyaṃ prāsādaḥ sārvakāmikaḥ.
saptakāḥ pañcakāścaiva prāsādā vai mayoditāḥ .. 269.45
269.46
siṃhāsyena samājñeyā ye cānye tatpramāṇakāḥ.
candraśālaiḥ samopetāḥ sarve prāggrīvasaṃyutāḥ
aiṣṭakā dāravāścaiva śailā vā syuḥ satoraṇāḥ .. 269.46
269.47
meruḥ pañcāśad hastaḥ syānmandaraḥ pañcahīnakaḥ.
catvāriṃśattu kailāsa ścatustriṃśad vimānakaḥ .. 269.47
269.48
nandivarddhanakastadvad dvātriṃśat samudāhṛtaḥ.
triṃśatānandanaḥ proktaḥ sarvatobhadrakastathā .. 269.48
269.49
vartulaḥ padmakaścaiva viṃśaddhasta udāhṛtaḥ.
gajaḥ siṃhaśca kumbhaśca valabhī cchandakastathā .. 269.49
269.50
ete ṣor̤aśahastāḥ syuḥ catvāro devavallabhāḥ.
kailāso mṛgarājaśca vimāna-cchandakomataḥ .. 269.50
269.51
ete dvādaśa hastāḥ syu reteṣāmiha manmatam.
garur̤o'ṣṭakaro jñeyo haṃso daśa udāhṛtaḥ .. 269.51
269.52
evamete pramāṇena kartavyāḥ śubhalakṣaṇāḥ.
yakṣarākṣasanāgānaṃ mātṛhastān praśaṃsyate .. 269.52
269.53
tathā mervādayaḥ sapta jyeṣṭha liṅge śubhāvahāḥ.
śrīvṛkṣakādayaścāṣṭau madhyamasya prakīrtitāḥ ..
tathā haṃsādayaḥ pañca kanyase śubhadā matāḥ .. 269.53
269.54
valabhīcchandake gaurī jaṭāmukuṭa-dhāriṇī.
varadā bhayadā tadvat sākṣasūtrakamaṇḍaluḥ.. 269.54
269.55
gṛhe tu raktamukuṭā utpalāṅkuśadhāriṇī.
varadā bhayadā cāpi pūjanīyā sabhartṛkā .. 269.55
269.56
tapovanasthāmitarāṃ tāṃ tu saṃpūjayed budhaḥ.
devyā vināyakastadvat valabhīcchandake śubhaḥ .. 269.56
Linked texts (5)
- Haribhaktivilāsa (complete text) — Sanskrit
- Samarāṅgaṇasūtradhāra — Bhoja, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Vāstuśāstra (Giridhara) — Giridhara, Sanskrit
- Sarvadevapratiṣṭhāprakāśa — Sanskrit
Discussed in (3)
- Mānasāra Series (I. A Dictionary of Hindu Architecture; II. Indian Architecture according to Mānasāra-Śilpaśāstra; III. Mānasāra on Architecture and Sculpture: Sanskrit Text; IV. Architecture of Mānasāra: Translation; V. Architecture of Mānasāra: Illustrations; VI. Hindu Architecture in India and Abroad; VII. An Encyclopaedia of Hindu Architecture) — Acharya 1927, English
- The Hindu Temple — Kramrisch 1946, English
- Vāstu-śāstra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) — Shukla 1958, English