Mokshadharma 1
Mokṣadharma 1
- Language
- Sanskrit
1.20
kapila uvāca - darśaṃ ca paurṇamāsaṃ ca agnihotraṃ ca dhīmataḥ
cāturmāsyāni caivāsaṃsteṣu dharmaḥ sanātanaḥ
1.21
anārambhāḥ sudhṛtayaḥ śucayo brahmasaṃjñitāḥ
brahmaṇaiva sma te devāṃstarpayantyamṛtāaiṣiṇaḥ
1.22
sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtāni paśyataḥ
devā'pi mārge muhyanti apadasya padaiṣiṇaḥ
1.23
caturdvāraṃ puruṣaṃ caturmukhaṃ caturdhā cainamupayāti vācā
bāhubhyāṃ vāca udarādupasthātteṣāṃ dvāraṃ dvārapālo vubhuṣet
1.24
nākṣairdīvyennādadītānyavittaṃ na vā'yonīyasya śrutaṃ pragṛhlāt
kruddho na caiva prahareta dhīmāṃstathā'sya tatpāṇipādaṃ suguptam
1.25
nākrośamṛcchenna vṛthā vadecca na paiśūnaṃ janavādaṃ ca kuryāt
satyavrato mitabhāṣo'pramattastathā'sya vāgdvāramatho suguptam
1.26
nānāśanaḥ syānna mahāśanaḥ syādalolupaḥ sādhubhirāvataḥ syāt
yātrārthamāhāramihādadīta tathā'sya syājjāṭharīdvāraguptiḥ
1.27
na vīrapatnīṃ vihareta nārīṃ na cāpi nārīmanṛtāvāhvayīta
bhāryāvrataṃ hyātmani dhārayīta tathā'syopasthadvāraguptirbhavet
1.28
dvārāṇi yasya sarvāṇi suguptāni manīṣiṇaḥ
upasthamudaraṃ bāhū vākcaturthī bhaved dvija
1.29
moghānyaguptadvārasya sarvāṇyeva bhavantyuta
kiṃ tasya tapasā kāryaṃ kiṃ yajñena kimātmanā
1.30
anuttarīyavasanamanupastīrṇaśāyinam
bāhūpadhānaṃ śāmyantaṃ taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ
1.31
dvandārāmeṣu sarveṣu ya eko ramate muniḥ
pareṣāmananudhyāyaṃstaṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ
1.32
yena sarvamidaṃ buddhaṃ prakṛtirvikṛtiśca yā
gatijñāḥ sarvabhūtānāṃ taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ
1.33
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sarveṣāmabhayaṃ yataḥ
sarvabhūtātmabhūto yastaṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ
1.34
nāntareṇānujānanti dānayajñakriyāphalam
avijñāya ca tatsarvamanyadrocayate phalam
1.35
svakarmabhiḥ saṃśritānāṃ tapo ghoratvamāgatam
taṃ sadācāramāśritya purāṇaṃ śāśvataṃ dhruvam
1.36
aśaknuvantaścarituṃ kiṃciddharmeṣu sūtritam
nirāpaddharma ācāro hyapramādo'parābhavaḥ
1.37
phalavanti ca karmāṇi vyuṣṭimanti dhruvāṇi ca
viguṇāni ca paśyanti tathā'naikāntikāni ca
1.38
guṇāścātra sudurjñeyā jñātāścātra suduṣkarāḥ
anuṣṭhitāścāntavanta iti tvamanupaśyasi
1.39
syūmaraśmiruvāca - yathā ca vedaprāmāṇyaṃ tyāgaśca saphalo yathā
tau panthānāvubhau vyaktau bhagavaṃstadbravīhi me
1.40
kapila uvāca - pratyakṣamapiha paśyanti bhavantaḥ satpathe sthitāḥ
pratyakṣaṃ tu kimatrāsti yadbhavanta upāsate
1.41
syūmaraśmiruvāca - syūmaraśmirahaṃ brahman jijñāsārthamihāgataḥ
śreyaskāmaḥ pratyavocamārjavānna vivakṣayā
1.42
imaṃ ca saṃśayaṃ ghoraṃ bhagavānprabravītu me
pratyakṣamiha paśyanto bhavantaḥ satpathe sthitāḥ
kimatra pratyakṣatamaṃ bhavanto yadupāsate
1.43
anyatra tarkaśāstrebhya āgamārthaṃ yathāgamam
āgamo vedavādāstu tarkaśāstrāṇi cāgamaḥ
1.44
yathāśramamupāsīta āgamastatra siddhyati
siddhiḥ pratyakṣarūpā ca dṛśyatyāgamaniścayāt
1.45
naurnāvīva nibaddhā hi srotasā sanibandhanā
hriyamāṇā kathaṃ vipra kubuddhīṃstārayiṣyati
etadbravītu bhagavānupapanno'smyadhīhi bho
1.46
naiva tyāgī na saṃtuṣṭo nāśoko na nirāmayaḥ
nā nirvivitso nāvṛto nāpravṛtto'sti kaścana
1.47
bhavanto'pi ca hṛṣyanti śocanti ca yathā vayam
indriyārthāśca bhavatāṃ samānāḥ sarvajantuṣu
1.48
evaṃ caturṇāṃ varṇānāmā śramāṇāṃ pravṛttiṣu
ekamālambamānānāṃ nirṇaye kiṃ nirāmayam
1.49
kapila uvāca— yadyadācarate śāstramarthyaṃ sarvapravṛttiṣu
yasya yatra hyanuṣṭhānaṃ tatra tatra nirāmayam
1.50
jñānaṃ plāvayate sarvaṃ yo jñānaṃ hyanuvartate
jñānādapetya yā vṛttiḥ sā vināśayati prajāḥ
1.51
bhavanto jñānino vyaktaṃ sarvataśca nirāmayāḥ
aikātmyaṃ nāma kaściddhi kadācidupapadyate
1.52
śāstraṃ hyabuddhvā tattvena kecidvādabalājjanāḥ
kāmadveṣābhibhūtatvādahaṅkāravaśaṃ gatāḥ
1.53
yāthātathyamavijñāya śāstrāṇāṃ śāstradasyavaḥ
brahmastenā nirārambhā dambhamohavaśānugāḥ
1.54
nairguṇyameva paśyanti na guṇānanuyuñjate
teṣāṃ tamaḥśarīrāṇāṃ tama eva parāyaṇam
1.55
yo yathāprakṛtirjantuḥ prakṛteḥ syādṛśānugaḥ
tasya dveṣaśca kāmaśca krodho dambho'nṛtaṃ madaḥ
nityamevābhivarttante guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ
1.56
evaṃ dhyātvā'nupaśyantaḥ saṃtyajeyuḥ śubhāśubham
parāṃ gatimabhīpsanto yatayaḥ saṃyame ratāḥ
1.57
syūmaraśmiruvāca- sarvametanmayā brahman śāstrataḥ parikīrttitam
na hyavijñāya śāstrārthaṃ pravarttante pravṛttayaḥ
1.58
yaḥ kaścinnyāgya ācāraḥ sarvaṃ śāstramiti śrutiḥ
tadanyāyyamaśāstraṃ tadityeṣā śrūyate śrutiḥ
1.59
na pravṛttirṛte śāstrātkācidastīti niścayaḥ
yadanyadvedavādebhyastadaśāstramiti śrutiḥ
1.60
śāstrādapetaṃ paśyanti bahavo vyaktamāninaḥ
śāstradoṣāṃśca paśyanti śocanti ca yathā vayam
indriyārthāśca bhavatāṃ samānāḥ sarvajantuṣu
1.61
evaṃ caturṇāṃ varṇānāmāśramāṇāṃ pravṛttiṣu
ekamālambamānānāṃ nirṇaye sarvatodiśam
1.62
ānantyaṃ vadamānena śaktenāvarjitātmanā
avijñānahataprajñā hīnaprajñāstamovṛtāḥ
1.63
śakyaṃ tvekena yuktena kṛtakṛtyena sarvaśaḥ
piṇḍamātraṃ vyapāśritya carituṃ vijitātmanā
1.64
vedavādaṃ vyapāśritya mokṣo'stīti prabhāṣitum
apetānyāyaśāstreṇa sarvalokavigarhiṇā
1.65
idaṃ tu duṣkaraṃ karma kuṭumbamabhisaṃśritam
dānamadhyayanaṃ yajñaḥ prajāsaṃtānamārjavam
1.66
yacetadevaṃ kṛtvā'pi na vimokṣo'sti kasyacit
dhikkarttāraṃ ca kāryaṃ ca śramaścāyaṃ nirarthakaḥ
1.67
nāstikyamanyathā ca syādvedānāṃ pṛṣṭataḥ kiyā
etasyānantyamicchāmi bhagavan śrotumañjasā
Linked texts (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit