Mokshadharma 11
Mokṣadharma 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.34 — 2 parts
11.1
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajedgṛhāt
lokāstejomayāstasya tathā''nantyāya kalpate ||22||[9841]
yudhiṣṭhira uvāca- dhanyā dhanyā iti janāḥ sarve'smānpravadantyuta
na duḥkhitataraḥ kaścitpumānasmābhirasti ha
11.2
lokasaṃbhāvitairduḥkhaṃ yatprāptaṃ kurusattama
prāpya jātiṃ manuṣyeṣu devairapi pitāmaha
11.3
kadā vayaṃ kariṣyāmaḥ saṃnyāsaṃ duḥkhasaṃjñakam
duḥkhametaccharīrāṇāṃ dhāraṇaṃ kurusattama
11.4
vimuktāḥ saptadaśabhirhetubhūtaiśca pañcabhiḥ
indriyāthairguṇaiścaiva aṣṭābhiśca pitāmaha
11.5
na gacchanti punarbhāvaṃ munayaḥ saṃśitavratāḥ
kadā vayaṃ gamiṣyāmo rājyaṃ hitvā paraṃtapa
11.6
bhīṣma uvāca - nāstyanantaṃ mahārāja sarvaṃ saṃkhyānagocaraḥ
punarbhāvo'pi vikhyāto nāsti kiṃcidihācalam
11.7
na cāpi manyase rājanneṣa doṣaḥ prasaṅgataḥ
udyogādeva dharmajñāḥ kālenaiva gamiṣyatha
11.8
neśe'yaṃ satataṃ dehī nṛpate puṇyapāpayoḥ
tata eva samutthena tamasā rudhyate'pi ca
11.9
yathā'ñjanamayo vāyuḥ punarmānaḥśilaṃ rajaḥ
anupraviśya tadrūpo dṛśyate rañjayandiśaḥ
11.10
tathā karmaphalairdehī rañjitastamasā vṛtaḥ
vivarṇo varṇamāśritya deheṣu parivartate
11.11
jñānena hi yadā janturajñānaprabhavaṃ tamaḥ
vyapohati tadā brahma prakāśati sanātanam
11.12
ayatnasādhyaṃ munayo vadanti ye cāpi muktāsta upāsitavyāḥ
tvayā ca lokena ca sāmareṇa tasmānna śāmyanti maharṣisaṃghāḥ
11.13
asminnarthe purā gītaṃ śṛṇuṣvaikamanā nṛpa
yathā daityena vṛtreṇa bhraṣṭaiśvaryeṇa ceṣṭitam
11.14
nirjitenāsahāyena hṛtarājyena bhārata
aśocatā śatrumadhye buddhimāsthāya kevalām
11.15
bhraṣṭaiśvaryaṃ purā vṛtramuśanā vākyamabravīt
kācitparājitasyādya na vyathā te'sti dānava
11.16
vṛtra uvāca—
satyena tapasā caiva viditvā'saṃśayaṃ hyaham
na śocāmi na hṛṣyāmi bhūtānāmāgatiṃ gatim
11.17
kālasaṃnoditā jīvā majjanti narake'vaśāḥ
parituṣṭāni sarvāṇi divyāānyāhurmanīṣiṇaḥ
11.18
kṣapayitvā tu taṃ kālaṃ gaṇitaṃ kālacoditāḥ
sāvaśeṣeṇa kālena saṃbhavanti punaḥ punaḥ
11.19
tiryagyonisahasrāṇi gatvā narakameva ca
nirgacchantyavaśā jīvāḥ kāmabandhanabandhanāḥ
11.20
evaṃ saṃsaramāṇāni jīvānyahamadṛṣṭavān
yathā karma tathā lābha iti śāstranidarśanam
11.21
tiryaggacchanti narakaṃ mānuṣyaṃ daivameva ca
sukhaduḥkhe priye dveṣye caritvā pūrvameva ha
11.22
kṛtāntavidhisaṃyuktaḥ sarvo lokaḥ prapadyate
gataṃ gacchanti cādhvānaṃ sarvabhūtāni sarvadā
11.23
kālasaṃkhyānasaṃkhyātaṃ sṛṣṭisthitiparāyaṇam
taṃ bhāṣamāṇaṃ bhagavānuśanā pratyabhāṣata
dhīmanduddhapralāpāṃstvaṃ tāta kasmātprabhāṣase
11.24
vṛtra uvāca—
pratyakṣametadbhavatastathā'nyeṣāṃ manīṣiṇām
mayā yajñayalubdhena purā taptaṃ mahattapaḥ
11.25
gandhānādāya bhūtānāṃ rasāṃśca vividhānāpi
avadhaṃ trīnsamākramya lokānvai svena tejasā
11.26
jvālāmālāparikṣipto vaihāyasacarastathā
ajeyaḥ sarvabhūtānāmāsaṃ nityamapetabhīḥ
11.27
aiśvaryaṃ tapasā prāptaṃ bhraṣṭaṃ tacca svakarmabhiḥ
dhṛtimāsthāya bhagavanna śocāmi tatastvaham
11.28
yuyutsunā mahendreṇa puṃsā sārdhaṃ mahātmanā
tato me bhagavāndṛṣṭo harinārāyaṇaḥ prabhuḥ
11.29
vaikuṇṭhaḥ puruṣo'nantaḥ śuklo viṣṇuḥ sanātanaḥ
muñjakeśo harimaśruḥ sarvabhūtapitāmahaḥ
11.30
nūnaṃ tu tasya tapasaḥ sāvaśeṣamihāsti vai
yadahaṃ praṣṭumicchāmi bhagavankarmaṇaḥ phalam
11.31
aiśvaryaṃ vai mahadbrahma varṇe kasminpratiṣṭhitam
nivartate cāpi punaḥ kathamaiśrvaryamuttamam
11.32
kasmādbhūtāni jīvanti pravartante yathā punaḥ
kiṃ vā phalaṃ paraṃ prāpya jīvastiṣṭhati śāśvataḥ
11.33
kena vā karmaṇā śakyamatha jñānena kena vā
tadavāptuṃ phalaṃ vipra tanme vyākhyātumarhasi
11.34
itīdamuktaḥ sa munistadānīṃ pratyāha yattacchṛṇu rājasiṃha
mayocyamānaṃ puruṣarṣabha tvamananyacittaḥ saha sodaraiścaiḥ
11.34.p1
[9873]
11.34.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi vṛtragītāsu ekonāśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 279
Linked texts (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit