Mokshadharma 15
Mokṣadharma 15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 15.63 — 1 part
15.1
yudhiṣṭhira uvāca —
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada
asminvṛtravadhe deva vivakṣā mama jāyate
15.2
jvareṇa mohito vṛtraḥ kathitaste janādhipa
nihato vāsaveneha vajreṇeti tadā'nagha
15.3
kathameṣa mahāprājña jvaraḥ prādurbabhau kutaḥ
jvarotpattiṃ nipuṇataḥ śrotumicchāmyahaṃ prabho
15.4
bhīṣma uvāca- śṛṇu rājan jvarasyemaṃ saṃbhavaṃ lokaviśrutam
vistaraṃ cāsya vakṣyāmi yādṛśaścaiva bhārata
15.5
purā merormahārāja śṛṅgaṃ trailokyapūjitam
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam
15.6
aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvaloke ca bhārata
tatra devo giritaṭe hemadhātuvibhūṣite
15.7
paryaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśve sthitā babhau
tathā devā mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ
15.8
tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakairabhisaṃvṛtaḥ
15.9
yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmānkailāsa nilayaḥ prabhuḥ
upāsanta mahātmānamuśanā ca mahāmuniḥ
15.10
sanatkumārapramukhāstathaiva ca maharṣayaḥ
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare
15.11
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau
apsarogaṇasaṃghāśca samājagmuranekaṃśaḥ
15.12
vavau sukhaḥ śivo vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ
sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto drumāstathā
15.13
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanta bhārata
15.14
bhūtāni ca mahārāja nānārūpadharāṇyutha
rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ
15.15
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ
devasyānucarāstatra tasthire cānalopamāḥ
15.16
nandī ca bhagavāṃstatra devasyānumate sthitaḥ
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaḥ svatejasā
15.17
gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā
paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī kurunandana
15.18
sa evaṃ bhagavāṃstatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ
devaiśca sumahātejā mahādevo vyatiṣṭhata
15.19
kasyacittvatha kālasya dakṣo nāma prajāpatiḥ
pūrvoktena vidhānena yakṣyamāṇo'nvapadyata
15.20
tatastasya makhaṃ devāḥ sarve śakrapurogamāḥ
gamanāya samāgamya buddhimāpedire tadā
15.21
te vimānairmahātmāno jvalanārkasamaprabhaiḥ
devasyānumate'gacchangaṅgādvāramiti śrutiḥ
15.22
prasthitā devatā dṛṣṭvā śailarājasutā tadā
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ patim
15.23
bhagavankva nu yāntyete devāḥ śakrapurogamāḥ
brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayam
15.24
maheśvara uvāca—dakṣo nāma mahābhāge prajānāṃ patiruttamaḥ
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ
15.25
umovāca—yajñametaṃ mahādeva kimarthaṃ nābhigacchasi
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ te na vidyate
15.26
maheśvara uvāca—suraireva mahābhāge pūrvametadanuṣṭhitam
yajñeṣu sarveṣu mama na bhāga upakalpitaḥ
15.27
pūrvopādhāyopapannena mārgeṇa varavarṇini
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dharmataḥ
15.28
umovācabhagavansarvabhūteṣu prabhāvābhyadhiko guṇaiḥ
ajayyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā
15.29
anena te mahābhāga pratiṣedhena bhāgataḥ
atīva duḥkhamutpannaṃ vepathuśca mamānagha
15.30
bhīṣma uvāca —
evamuktvā tu sā devī tadā paśupatiṃ patim
tūṣṇīṃ bhūtā'bhavadrājandahyamānena cetasā
15.31
atha devyā mataṃ jñātvā hṛdgataṃ yaccikīrṣitam
sa samājñāpayāmāsa tiṣṭha tvamiti nandinam
15.32
tato yogabalaṃ kṛtvā sarvayogeśvareśvaraḥ
taṃ yajñaṃ sa mahātejā bhīmairanucaraistadā
15.33
sahasā ghātayāmāsa devadevaḥ pinākadhṛk
kecinnādānamuñcanta keciddhāsāṃśca cakrire
15.34
rudhireṇāpare rājaṃstatrāgniṃ samavākiran
kecidyūpānsamutpāṭya babhramurvikṛtānanāḥ
15.35
āsyairanye cāgrasanta tathaiva paricārakān
tataḥ sa yajño nṛpate vadhyamānaḥ samantataḥ
15.36
āsthāya mṛgarūpaṃ vai khamevābhyagamattadā
taṃ tu yajñaṃ tathārūpaṃ gacchantamupalabhya saḥ
15.37
dhanurādāya bāṇena tadānvasarata prabhuḥ
tatastasya sureśasya krodhādamitatejasaḥ
15.38
lalāṭātprasṛto ghoraḥ svedabindurvabhūva ha
tasminpatitamātre ca svedabindau tadā bhuvi
15.39
prādurbabhūva sumahānagniḥ kālānalopamaḥ
tatra cājāyata tadā puruṣaḥ puruṣarṣabha
15.40
hrasvo'timātraṃ raktākṣo harimaśrurvibhīṣaṇaḥ
ūrdhvakeśo'tiromāṅgaḥ śyenollūkastathaiva ca
15.41
karālakṛṣṇavarṇaśca raktavāsāstathaiva ca
taṃ yajñaṃ sumahāmattvo'dahatkakṣamivānalaḥ
15.42
vyacaratsarvato devānprādravatsa ṛṣīṃstathā
devāścāpyādravansarve tato bhītā diśo daśa
15.43
tena tasminvicaratā puruṣeṇa viśāṃpate
pṛthivī vyacaladrājannatatīva bharatarṣabha
15.44
hāhābhūtaṃ jagatsarvamupalakṣya tadā prabhuḥ
pitāmaho mahādevaṃ darśayanpratyabhāṣata
15.45
brahmovācabhavato'pi surāḥ sarve bhāgaṃ dāsyanti vai prabho
kriyatāṃ pratisaṃhāraḥ sarvadeveśvara tvayā
15.46
imā hi devatāḥ sarvā ṛṣayaśca paraṃtapa
tava krodhānmahādeva na śāntimupalebhire
15.47
yaścaiṣa puruṣo jātaḥ svedātte vibudhottama
jvaro nāmaiṣa dharmajña lokeṣu pracāriṣyati
15.48
ekībhūtasya na tvasya dhāraṇe tejasaḥ prabho
samarthā sakalā pṛthvo bahudhā sṛjatāmayam
15.49
ityukto brahmaṇā devo bhāge cāpi prakalpite
bhagavantaṃ tathetyāha brahmāṇamamitaujasam
15.50
parāṃ ca prītimagamadutsmayaṃśca pinākadhṛk
avāpa ca tadā bhāgaṃ yathoktaṃ brahmaṇā bhavaḥ
15.51
jvaraṃ ca sarvadharmajño bahudhā vyasṛjattadā
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śṛṇu taccāpi putraka
15.52
śīrṣābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu
apāṃ tu nīlikāṃ vidyānnirmokaṃ bhujageṣu ca
15.53
khorakaḥ saurabheyāṇāmūṣaraṃ pṛthivītale
paśūnāmapi dharmajña dṛṣṭipratyavarodhanam
15.54
randhrāgatamathāśvānāṃ śikhodbhedaśca barhiṇām
netrarogaḥ kokilasya jvaraḥ prokto mahātmanā
15.55
avīnāṃ pittabhedaśca sarveṣāmiti naḥ śrutam
śukānāmapi sarveṣāṃ hikkikā procyate jvaraḥ
15.56
śārdūleṣvatha dharmajña śramo jvara ihocyate
mānuṣeṣu tu dharmajña jvaro nāmaiṣa bhārata
15.57
maraṇe janmani tathā madhye cāviśate naram
etanmāheśvaraṃ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ
15.58
namasyaścaiva mānyaśca sarvaprāṇibhirīśvaraḥ
anena hi samāviṣṭo vṛtro dharmabhṛtāṃ varaḥ
15.59
vyajṛmbhata tataḥ śakrastasmai vajramavāsṛjat
praviśya vajraṃ vṛtraṃ ca dārayāmāsa bhārata
15.60
dāritaśca sa vajreṇa mahāyogī mahāsuraḥ
jagāma paramaṃ sthānaṃ viṣṇoramitatejasaḥ
15.61
viṣṇubhaktyā hi tenedaṃ jagadvyāptamabhūttadā
tasmācca nihato yuddhe viṣṇoḥ sthānamavāptavān
15.62
ityeṣa vṛtramāśritya jvarasya mahato mayā
vistaraḥ kathitaḥ putra kimanyatprabravīmi te
15.63
imāṃ jvarotpattimadīnamānasaḥ paṭhetsadā yaḥ susamāhito naraḥ
vimuktarogaḥ sa sukhī mudā yuto labheta kāmānsa yathāmanīṣitān
15.63.p1
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi jvarotpattirnāma tryaśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prakriyāpāda — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit