Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 15

Mokṣadharma 15

Language
Sanskrit

Contents

15.1

yudhiṣṭhira uvāca —
pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada
asminvṛtravadhe deva vivakṣā mama jāyate

15.2

jvareṇa mohito vṛtraḥ kathitaste janādhipa
nihato vāsaveneha vajreṇeti tadā'nagha

15.3

kathameṣa mahāprājña jvaraḥ prādurbabhau kutaḥ
jvarotpattiṃ nipuṇataḥ śrotumicchāmyahaṃ prabho

15.4

bhīṣma uvāca- śṛṇu rājan jvarasyemaṃ saṃbhavaṃ lokaviśrutam
vistaraṃ cāsya vakṣyāmi yādṛśaścaiva bhārata

15.5

purā merormahārāja śṛṅgaṃ trailokyapūjitam
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam

15.6

aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvaloke ca bhārata
tatra devo giritaṭe hemadhātuvibhūṣite

15.7

paryaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha
śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśve sthitā babhau
tathā devā mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ

15.8

tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakairabhisaṃvṛtaḥ

15.9

yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmānkailāsa nilayaḥ prabhuḥ
upāsanta mahātmānamuśanā ca mahāmuniḥ

15.10

sanatkumārapramukhāstathaiva ca maharṣayaḥ
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare

15.11

viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau
apsarogaṇasaṃghāśca samājagmuranekaṃśaḥ

15.12

vavau sukhaḥ śivo vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ
sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto drumāstathā

15.13

tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ
mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanta bhārata

15.14

bhūtāni ca mahārāja nānārūpadharāṇyutha
rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ

15.15

bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ
devasyānucarāstatra tasthire cānalopamāḥ

15.16

nandī ca bhagavāṃstatra devasyānumate sthitaḥ
pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaḥ svatejasā

15.17

gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā
paryupāsata taṃ devaṃ rūpiṇī kurunandana

15.18

sa evaṃ bhagavāṃstatra pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ
devaiśca sumahātejā mahādevo vyatiṣṭhata

15.19

kasyacittvatha kālasya dakṣo nāma prajāpatiḥ
pūrvoktena vidhānena yakṣyamāṇo'nvapadyata

15.20

tatastasya makhaṃ devāḥ sarve śakrapurogamāḥ
gamanāya samāgamya buddhimāpedire tadā

15.21

te vimānairmahātmāno jvalanārkasamaprabhaiḥ
devasyānumate'gacchangaṅgādvāramiti śrutiḥ

15.22

prasthitā devatā dṛṣṭvā śailarājasutā tadā
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ patim

15.23

bhagavankva nu yāntyete devāḥ śakrapurogamāḥ
brūhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayam

15.24

maheśvara uvāca—dakṣo nāma mahābhāge prajānāṃ patiruttamaḥ
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ

15.25

umovāca—yajñametaṃ mahādeva kimarthaṃ nābhigacchasi
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ te na vidyate

15.26

maheśvara uvāca—suraireva mahābhāge pūrvametadanuṣṭhitam
yajñeṣu sarveṣu mama na bhāga upakalpitaḥ

15.27

pūrvopādhāyopapannena mārgeṇa varavarṇini
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dharmataḥ

15.28

umovācabhagavansarvabhūteṣu prabhāvābhyadhiko guṇaiḥ
ajayyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā

15.29

anena te mahābhāga pratiṣedhena bhāgataḥ
atīva duḥkhamutpannaṃ vepathuśca mamānagha

15.30

bhīṣma uvāca —
evamuktvā tu sā devī tadā paśupatiṃ patim
tūṣṇīṃ bhūtā'bhavadrājandahyamānena cetasā

15.31

atha devyā mataṃ jñātvā hṛdgataṃ yaccikīrṣitam
sa samājñāpayāmāsa tiṣṭha tvamiti nandinam

15.32

tato yogabalaṃ kṛtvā sarvayogeśvareśvaraḥ
taṃ yajñaṃ sa mahātejā bhīmairanucaraistadā

15.33

sahasā ghātayāmāsa devadevaḥ pinākadhṛk
kecinnādānamuñcanta keciddhāsāṃśca cakrire

15.34

rudhireṇāpare rājaṃstatrāgniṃ samavākiran
kecidyūpānsamutpāṭya babhramurvikṛtānanāḥ

15.35

āsyairanye cāgrasanta tathaiva paricārakān
tataḥ sa yajño nṛpate vadhyamānaḥ samantataḥ

15.36

āsthāya mṛgarūpaṃ vai khamevābhyagamattadā
taṃ tu yajñaṃ tathārūpaṃ gacchantamupalabhya saḥ

15.37

dhanurādāya bāṇena tadānvasarata prabhuḥ
tatastasya sureśasya krodhādamitatejasaḥ

15.38

lalāṭātprasṛto ghoraḥ svedabindurvabhūva ha
tasminpatitamātre ca svedabindau tadā bhuvi

15.39

prādurbabhūva sumahānagniḥ kālānalopamaḥ
tatra cājāyata tadā puruṣaḥ puruṣarṣabha

15.40

hrasvo'timātraṃ raktākṣo harimaśrurvibhīṣaṇaḥ
ūrdhvakeśo'tiromāṅgaḥ śyenollūkastathaiva ca

15.41

karālakṛṣṇavarṇaśca raktavāsāstathaiva ca
taṃ yajñaṃ sumahāmattvo'dahatkakṣamivānalaḥ

15.42

vyacaratsarvato devānprādravatsa ṛṣīṃstathā
devāścāpyādravansarve tato bhītā diśo daśa

15.43

tena tasminvicaratā puruṣeṇa viśāṃpate
pṛthivī vyacaladrājannatatīva bharatarṣabha

15.44

hāhābhūtaṃ jagatsarvamupalakṣya tadā prabhuḥ
pitāmaho mahādevaṃ darśayanpratyabhāṣata

15.45

brahmovācabhavato'pi surāḥ sarve bhāgaṃ dāsyanti vai prabho
kriyatāṃ pratisaṃhāraḥ sarvadeveśvara tvayā

15.46

imā hi devatāḥ sarvā ṛṣayaśca paraṃtapa
tava krodhānmahādeva na śāntimupalebhire

15.47

yaścaiṣa puruṣo jātaḥ svedātte vibudhottama
jvaro nāmaiṣa dharmajña lokeṣu pracāriṣyati

15.48

ekībhūtasya na tvasya dhāraṇe tejasaḥ prabho
samarthā sakalā pṛthvo bahudhā sṛjatāmayam

15.49

ityukto brahmaṇā devo bhāge cāpi prakalpite
bhagavantaṃ tathetyāha brahmāṇamamitaujasam

15.50

parāṃ ca prītimagamadutsmayaṃśca pinākadhṛk
avāpa ca tadā bhāgaṃ yathoktaṃ brahmaṇā bhavaḥ

15.51

jvaraṃ ca sarvadharmajño bahudhā vyasṛjattadā
śāntyarthaṃ sarvabhūtānāṃ śṛṇu taccāpi putraka

15.52

śīrṣābhitāpo nāgānāṃ parvatānāṃ śilājatu
apāṃ tu nīlikāṃ vidyānnirmokaṃ bhujageṣu ca

15.53

khorakaḥ saurabheyāṇāmūṣaraṃ pṛthivītale
paśūnāmapi dharmajña dṛṣṭipratyavarodhanam

15.54

randhrāgatamathāśvānāṃ śikhodbhedaśca barhiṇām
netrarogaḥ kokilasya jvaraḥ prokto mahātmanā

15.55

avīnāṃ pittabhedaśca sarveṣāmiti naḥ śrutam
śukānāmapi sarveṣāṃ hikkikā procyate jvaraḥ

15.56

śārdūleṣvatha dharmajña śramo jvara ihocyate
mānuṣeṣu tu dharmajña jvaro nāmaiṣa bhārata

15.57

maraṇe janmani tathā madhye cāviśate naram
etanmāheśvaraṃ tejo jvaro nāma sudāruṇaḥ

15.58

namasyaścaiva mānyaśca sarvaprāṇibhirīśvaraḥ
anena hi samāviṣṭo vṛtro dharmabhṛtāṃ varaḥ

15.59

vyajṛmbhata tataḥ śakrastasmai vajramavāsṛjat
praviśya vajraṃ vṛtraṃ ca dārayāmāsa bhārata

15.60

dāritaśca sa vajreṇa mahāyogī mahāsuraḥ
jagāma paramaṃ sthānaṃ viṣṇoramitatejasaḥ

15.61

viṣṇubhaktyā hi tenedaṃ jagadvyāptamabhūttadā
tasmācca nihato yuddhe viṣṇoḥ sthānamavāptavān

15.62

ityeṣa vṛtramāśritya jvarasya mahato mayā
vistaraḥ kathitaḥ putra kimanyatprabravīmi te

15.63

imāṃ jvarotpattimadīnamānasaḥ paṭhetsadā yaḥ susamāhito naraḥ
vimuktarogaḥ sa sukhī mudā yuto labheta kāmānsa yathāmanīṣitān

15.63.p1

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi jvarotpattirnāma tryaśītyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)