Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 2

Mokṣadharma 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

tattvaṃ vadasva me brahmannupasanno'smyadhīhi bhoḥ
yathā te vidito mokṣastathecchāmyupaśikṣitum||68||[9533]
kapila uvāca — vedāḥ pramāṇaṃ lokānāṃ na vedāḥ pṛṣṭhataḥ kṛtāḥ
dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yat

2.2

śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati
śarīrametatkurute yadvede kurute tanum

2.3

kṛtaśuddhaśarīro hi pātraṃ bhavati brāhmaṇaḥ
ānantyamatra buddhayedaṃ karmaṇāṃ tadbravīmi te

2.4

anāgamamanaitihyaṃ pratyakṣaṃ lokasākṣikam
dharma ityeva ye yajñānvitanvanti nirāśiṣaḥ

2.5

utpannatyāgino lubdhāḥ kṛpāsūyāvivarjitāḥ
dhanānāmeṣa vai panthāstīrtheṣu pratipādanam

2.6

anāśritāḥ pāpakarma kadācitkarmayoginaḥ
manaḥsaṃkalpasaṃsiddhā viśuddhajñānaniścayāḥ

2.7

akrudhyanto'nasūyanto nirahaṃkāramatsarāḥ
jñānaniṣṭhāstriśuklāśca sarvabhūtahite ratāḥ

2.8

āsan gṛhasthā bhūyiṣṭhā avyutkrāntāḥ svakarmasu
rājānaśca tathā yuktā brāhmaṇāśca yathāvidhi

2.9

samā vyārjavasampannāḥ saṃtuṣṭā jñānaniścayāḥ
pratyakṣadharmāṇaḥ śucayaḥ śraddadhānāḥ parāvare

2.10

purastādbhāvitātmāno yathāvaccaritavratāḥ
caranti dharmaṃ kṛcchre'pi durge caivāpi saṃhatāḥ

2.11

saṃhatya dharmaṃ caratāṃ purāsītsukhameva tat
teṣāṃ nāsīdvidhātavyaṃ prāyaścittaṃ kathaṃcana

2.12

satyaṃ hi dharmamāsthāya durādharṣatamā matāḥ
na mātrāmanurudhyante na dharmacchalamantataḥ

2.13

ya eva prathamaḥ kalpastamevābhyācaransaha
teṣāṃ nāsīdvidhātavyaṃ prāyaścittaṃ kadācana

2.14

tasminvidhau sthitānāṃ hi prāyaścittaṃ na vidyate
durbalātmana utpannaṃ prāyaścittamiti śrutiḥ

2.15

evaṃ bahuvidhā viprāḥ purāṇā yajñavāhanāḥ
traividyavṛddhāḥ śucayo vṛttavanto yaśasvinaḥ

2.16

yajanto'haraharyajñairnirāśīrbandhanā budhāḥ
teṣāṃ yajñāśca vedāśca karmāṇi ca yathāgamam

2.17

āgamāśca yathākāle saṃkalpāśca yathākramam
apetakāmakrodhānāṃ duścarācārakarmaṇām

2.18

svakarmabhiḥ śaṃsitānāṃ prakṛtyā śaṃsitātmanām
ṛjūnāṃ śamanityānāṃ sveṣu karmasu vartatām

2.19

sarvamānantyamevāsīditi naḥ śāśvatī śrutiḥ
teṣāmadīnasattvānām̐ duścarācārakarmaṇām

2.20

svakarmabhiḥ saṃbhṛtānāṃ tapo ghoratvamāgatam
taṃ sadācāramāścaryaṃ purāṇaṃ śāśvataṃ dhruvam

2.21

aśaknuvadbhiścarituṃ kiṃciddharmeṣu sūkṣmatām
nirāpaddharma ācāro hyapramādo'parābhavaḥ

2.22

sarvavarṇeṣu jāteṣu nāsītkaścidvyatikramaḥ
vyastamekaṃ caturdhā hi brāhmaṇā āśramaṃ viduḥ

2.23

taṃ santo vidhivatprāpya gacchanti paramāṃ gatim
gṛhebhya eva niṣkramya vanamanye samāśritāḥ

2.24

gṛhamevābhisaṃśritya tato'nye brahmacāriṇaḥ
ta ete divi dṛśyante jyotirbhūtā dvijātayaḥ

2.25

nakṣatrāṇīva dhiṣṇyeṣu bahavastārakāgaṇāḥ
ānantyamupasaṃprāptāḥ saṃtoṣāditi vaidikam

2.26

yadyāgacchanti saṃsāraṃ punaryeoniṣu tādṛśāḥ
na lipyante pāpakṛtyaiḥ kadācitkarmayonitaḥ

2.27

evameva brahmacārī śuśrūṣuryeāraniścayaḥ
evaṃ yukto brāhmaṇaḥ syādanyo brāhmaṇako bhavet

2.28

karmaivaṃ puruṣasyāha śubhaṃ vā yadi vā'śubham
evaṃ pakkakaṣāyāṇāmānantyena śrutena ca

2.29

sarvamānantyamāsīdvai evaṃ naḥ śāśvatī śrutiḥ
teṣāmapetatṛṣṇānāṃ nirviktānāṃ śubhātmanām

2.30

caturthopaniṣaddharmaḥ sādhāraṇa iti smṛtiḥ
saṃsiddhaiḥ sādhyate nityaṃ brāhmaṇairniyatātmabhiḥ

2.31

saṃtoṣamūlastyāgātmā jñānādhiṣṭhānamucyate
apavargamatirnityo yatidharmaḥ sanātanaḥ

2.32

sādhāraṇaḥ kevalo vā yathābalamupāsate
gacchatāṃ gacchatāṃ kṣemaṃ durbalo'trāvasīdati
brahmaṇaḥ padamanvicchansaṃsārānmucyate śuciḥ

2.33

syūmarāśmiruvāca- ye bhuñjante ye dadate yajante'dhīyate ca ye
mātrābhirupalabdhābhirye vā tyāgaṃ samāśritāḥ

2.34

eteṣāṃ pretyabhāve tu katamaḥ svargajittamaḥ
etadācakṣva me brahmanyathātatvena pṛcchataḥ

2.35

kapila uvāca- parigrahāḥ śubhāḥ sarve guṇatāmabhyupāgatāḥ
na tu tyāgasukhaṃ prāptā etattvamapi paśyasi

2.36

syūmarāśmiruvāca- bhavanto jñānaniṣṭhā vai gṛhasthāḥ karmaniścayāḥ
āśramāṇāṃ ca sarveṣāṃ niṣṭhāyāmaikyamucyate

2.37

ekatvena pṛthaktvena viśeṣo nātra dṛśyate
tadyathāvadyathānyāyaṃ bhagavānprabravītu me

2.38

kapila uvāca —
śarīrapaktiḥ karmāṇi jñānaṃ tu paramā gatiḥ
kaṣāye karmabhiḥ pakke rasajñāne ca tiṣṭhati

2.39

ānṛśaṃsyaṃ kṣamā śāntirahiṃsā satyamārjavam
adroho'nabhimānaśca hrīstitikṣā damastathā

2.40

panthāno brahmaṇastvete etaiḥ prāpnoti yatparam
tadvidvānanubuddhyeta manasā karmaniścayam

2.41

yāṃ viprāḥ sarvataḥ śāntā viśuddhā jñānaniścayāḥ
gatiṃ gacchanti saṃtuṣṭāstāmāhuḥ paramāṃ gatim

2.42

vedāṃśca veditavyaṃ ca viditvā ca yathāsthitim
evaṃ vedavidityāhurato'nyo vātarecakaḥ

2.43

sarvaṃ vidurvedavido vede sarvaṃ pratiṣṭhitam
vede hi niṣṭhā sarvasya yadyadasti ca nāsti ca

2.44

eṣaiva niṣṭhā sarvatra yattadasti ca nāsti ca
etadantaṃ ca madhyaṃ ca saccā'sacca vijānataḥ

2.45

samāptaṃ tyāga ityeva sarvavedeṣu niścitam
saṃtoṣa ityanugatamapavarge pratiṣṭhitam

2.46

ṛtaṃ satyaṃ viditaṃ veditavyaṃ sarvasyātmā sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca
sarvaṃ sukhaṃ yacchivamuttaraṃ ca brahmāvyaktaṃ prabhavaścāvyayaṃ ca

2.47

tejaḥ kṣamā śāntiranāmayaṃ śubhaṃ tathāvidhaṃ vyoma sanātanaṃ dhruvam
etaiḥ sarvairgamyate buddhinetraistasmai namo brahmaṇe brāhmaṇāya

2.47.p1

[9610]

2.47.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi gokapiliye saptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 270

Linked texts (2)