Mokshadharma 27
Mokṣadharma 27
- Language
- Sanskrit
27.1
[10661]
parāśara uvāca —
eṣa dharmavidhistāta gṛhasthasya prakīrtitaḥ
tapovidhiṃ tu vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu
27.2
prāyeṇa ca gṛhasthasya mamatvaṃ nāma jāyate
saṅgāgataṃ naraśreṣṭha bhāvai rājasatāmasaiḥ
27.3
gṛhāṇyāśritya gāvaśca kṣetrāṇi ca dhanāni ca
dārāḥ putrāśca bhṛtyāśca bhavantīha narasya vai
27.4
evaṃ tasya pravṛttasya nityamevānupaśyataḥ
rāgadveṣau vivardhete hyanityatvamapaśyataḥ
27.5
rāgadveṣābhibhūtaṃ ca naraṃ dvandvavaśānugam
mohajātā ratirnāma samupaiti narādhipa
27.6
kṛtārthaṃ bhoginaṃ matvā sarvo ratiparāyaṇaḥ
lābhaṃ grāmyasukhādanyaṃ ratito nānupaśyati
27.7
tato lobhābhibhūtātmā saṅgāddhvardhayate janam
puṣṭyarthaṃ caiva tasyeha janasyārthaṃ cikīrṣati
27.8
sa jānannapi cākāryamarthārthaṃ sevate naraḥ
bālasnehaparītātmā tatkṣayāccānu tapyate
27.9
tato mānena saṃpanno rakṣannātmaparājayam
karoti yena bhogī syāmiti tasmādvinaśyati
27.10
tathā hi buddhiyuktānāṃ śāśvataṃ brahmavādinām
anvicchatāṃ śubhaṃ karma narāṇāṃ tyajatāṃ sukham
27.11
snehātananāśācca dhananāśācca pārthiva
ādhivyādhipratāpācca nirvedamupagacchati
27.12
nirvedādātmasaṃbodhaḥ saṃbodhācchāstradarśanam
śāstrārthadarśanādrājaṃstapa evānupaśyati
27.13
durlabho hi manuṣyendra naraḥ pratyavamarśavān
yo vai priyasakhaiḥ kṣīṇastapaḥ kartuṃ vyavasyati
27.14
tapaḥ sarvagataṃ tāta hīnasyāpi vidhīyate
jitendriyasya dāntasya svargamārgapravartakam
27.15
prajāpatiḥ prajāḥ pūrvamasṛjattapasā vibhuḥ
kvacitkvacidrahyaparo vratānyāsthāya pārthiva
27.16
ādityā vasavo rudrāstathaivānyeśvimārutāḥ
viśvedevāstathā sādhyāḥ pitaro'tha marudgaṇāḥ
27.17
yakṣarākṣasagandharvāḥ siddhāścānye divaukasaḥ
sāṃsiddhāstapasā tāta ye cānye svargavāsinaḥ
27.18
ye cādau brāhmaṇāḥ sṛṣṭā brahmaṇā tapasā purā
te bhāvayantaḥ pṛthivīṃ vicaranti divaṃ tathā
27.19
martyaloke ca rājāno ye cānye gṛhamedhinaḥ
mahākuleṣu dṛśyante tatsarvaṃ tapasaḥ phalam
27.20
kauśikāni ca vastrāṇi śubhānyābharaṇāni ca
vāhanāsanayānāni tatsarvaṃ tapasaḥ phalam
27.21
mano'nuūlāḥ pramadā rūpavatyaḥ sahasraśaḥ
vāsaḥ prāsādapṛṣṭhe ca tatsarvaṃ tapasaḥ phalam
27.22
śayanāni ca mukhyāni bhojyāni vividhāni ca
abhipretāni sarvāṇi bhavanti śubhakarmiṇām
27.23
nāprāpyaṃ tapasaḥ kiñcittrailokye'pi parantapa
upabhogaparityāgaḥ phalānyakṛtakarmaṇām
27.24
sukhito duḥkhito vāpi naro lobhaṃ parityajet
avekṣya manasā śāstraṃ buddhyā ca nṛpasattama
27.25
asaṃtoṣo'sukhāyeti lobhādindriyasaṃgramaḥ
tato'sya naśyati prajñā vidyevābhyāsavarjitā
27.26
naṣṭaprajño yadā tu syāttadā nyāyyaṃ na paśyati
tasmātsukhakṣaye prāpte pumānugraṃ tapaścaret
27.27
yadiṣṭaṃ tatsukhaṃ prāhurheṣyaṃ duḥkhamiheṣyate
kṛtākṛtasya tapasaḥ phalaṃ paśyasva yādṛśam
27.28
nityaṃ bhadrāṇi paśyanti viṣayāṃścopabhuñjate
prākāśyaṃ caiva gacchanti kṛtvā niṣkalmaṣaṃ tapaḥ
27.29
apriyāṇyavamānāṃśca duḥkhaṃ bahuvidhātmakam
phalārthī tatphalaṃ tyaktvā prāpnoti viṣayātmakam
27.30
dharme tapasi dāne ca vidhitsā cāsya jāyate
sa kṛtvā pāpakānyevaṃ nirayaṃ pratipadyate
27.31
sukhe tu vartamāno vai duḥkhe vā'pi narottama
suvṛttādyo na calate śāstracakṣuḥ sa mānavaḥ
27.32
iṣuprātamātraṃ hi sparśayoge ratiḥ smṛtā
rasane darśane ghrāṇe śravaṇe ca viśāṃpate
27.33
tato'sya jāyate tīvrā vedanā tatkṣayātpunaḥ
abudhā na praśaṃsanti mokṣaṃ sukhamanuttamam
27.34
tataḥ phalārthaṃ sarvasya bhavanti jyāyase guṇāḥ
dharmavṛttyā ca satataṃ kāmārthābhyāṃ na hīyate
27.35
aprayatnāgatāḥ sevyā gṛhasthairviṣayāḥ sadā
prayatnenopagamyaśca svadharma iti me matiḥ
27.36
mānināṃ kulajātānāṃ nityaṃ śāstrārthacakṣuṣām
kriyādharmavimuktānāmaśaktyā saṃvṛtātmanām
27.37
kriyamāṇaṃ yadā karma nāśaṃ gacchati mānuṣam
teṣāṃ nānyadṛte loke tapasaḥ karma vidyate
27.38
sarvātmanā'nukurvīta gṛhasthaḥ karmaniścayam
dākṣyeṇa havyakavyārthaṃ svadharme vicarannṛpa
27.39
yathā nadīnadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim
evamāśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim
Linked texts (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Parāśaragītā — Sanskrit