Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 27

Mokṣadharma 27

Language
Sanskrit

27.1

[10661]
parāśara uvāca —
eṣa dharmavidhistāta gṛhasthasya prakīrtitaḥ
tapovidhiṃ tu vakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

27.2

prāyeṇa ca gṛhasthasya mamatvaṃ nāma jāyate
saṅgāgataṃ naraśreṣṭha bhāvai rājasatāmasaiḥ

27.3

gṛhāṇyāśritya gāvaśca kṣetrāṇi ca dhanāni ca
dārāḥ putrāśca bhṛtyāśca bhavantīha narasya vai

27.4

evaṃ tasya pravṛttasya nityamevānupaśyataḥ
rāgadveṣau vivardhete hyanityatvamapaśyataḥ

27.5

rāgadveṣābhibhūtaṃ ca naraṃ dvandvavaśānugam
mohajātā ratirnāma samupaiti narādhipa

27.6

kṛtārthaṃ bhoginaṃ matvā sarvo ratiparāyaṇaḥ
lābhaṃ grāmyasukhādanyaṃ ratito nānupaśyati

27.7

tato lobhābhibhūtātmā saṅgāddhvardhayate janam
puṣṭyarthaṃ caiva tasyeha janasyārthaṃ cikīrṣati

27.8

sa jānannapi cākāryamarthārthaṃ sevate naraḥ
bālasnehaparītātmā tatkṣayāccānu tapyate

27.9

tato mānena saṃpanno rakṣannātmaparājayam
karoti yena bhogī syāmiti tasmādvinaśyati

27.10

tathā hi buddhiyuktānāṃ śāśvataṃ brahmavādinām
anvicchatāṃ śubhaṃ karma narāṇāṃ tyajatāṃ sukham

27.11

snehātananāśācca dhananāśācca pārthiva
ādhivyādhipratāpācca nirvedamupagacchati

27.12

nirvedādātmasaṃbodhaḥ saṃbodhācchāstradarśanam
śāstrārthadarśanādrājaṃstapa evānupaśyati

27.13

durlabho hi manuṣyendra naraḥ pratyavamarśavān
yo vai priyasakhaiḥ kṣīṇastapaḥ kartuṃ vyavasyati

27.14

tapaḥ sarvagataṃ tāta hīnasyāpi vidhīyate
jitendriyasya dāntasya svargamārgapravartakam

27.15

prajāpatiḥ prajāḥ pūrvamasṛjattapasā vibhuḥ
kvacitkvacidrahyaparo vratānyāsthāya pārthiva

27.16

ādityā vasavo rudrāstathaivānyeśvimārutāḥ
viśvedevāstathā sādhyāḥ pitaro'tha marudgaṇāḥ

27.17

yakṣarākṣasagandharvāḥ siddhāścānye divaukasaḥ
sāṃsiddhāstapasā tāta ye cānye svargavāsinaḥ

27.18

ye cādau brāhmaṇāḥ sṛṣṭā brahmaṇā tapasā purā
te bhāvayantaḥ pṛthivīṃ vicaranti divaṃ tathā

27.19

martyaloke ca rājāno ye cānye gṛhamedhinaḥ
mahākuleṣu dṛśyante tatsarvaṃ tapasaḥ phalam

27.20

kauśikāni ca vastrāṇi śubhānyābharaṇāni ca
vāhanāsanayānāni tatsarvaṃ tapasaḥ phalam

27.21

mano'nuūlāḥ pramadā rūpavatyaḥ sahasraśaḥ
vāsaḥ prāsādapṛṣṭhe ca tatsarvaṃ tapasaḥ phalam

27.22

śayanāni ca mukhyāni bhojyāni vividhāni ca
abhipretāni sarvāṇi bhavanti śubhakarmiṇām

27.23

nāprāpyaṃ tapasaḥ kiñcittrailokye'pi parantapa
upabhogaparityāgaḥ phalānyakṛtakarmaṇām

27.24

sukhito duḥkhito vāpi naro lobhaṃ parityajet
avekṣya manasā śāstraṃ buddhyā ca nṛpasattama

27.25

asaṃtoṣo'sukhāyeti lobhādindriyasaṃgramaḥ
tato'sya naśyati prajñā vidyevābhyāsavarjitā

27.26

naṣṭaprajño yadā tu syāttadā nyāyyaṃ na paśyati
tasmātsukhakṣaye prāpte pumānugraṃ tapaścaret

27.27

yadiṣṭaṃ tatsukhaṃ prāhurheṣyaṃ duḥkhamiheṣyate
kṛtākṛtasya tapasaḥ phalaṃ paśyasva yādṛśam

27.28

nityaṃ bhadrāṇi paśyanti viṣayāṃścopabhuñjate
prākāśyaṃ caiva gacchanti kṛtvā niṣkalmaṣaṃ tapaḥ

27.29

apriyāṇyavamānāṃśca duḥkhaṃ bahuvidhātmakam
phalārthī tatphalaṃ tyaktvā prāpnoti viṣayātmakam

27.30

dharme tapasi dāne ca vidhitsā cāsya jāyate
sa kṛtvā pāpakānyevaṃ nirayaṃ pratipadyate

27.31

sukhe tu vartamāno vai duḥkhe vā'pi narottama
suvṛttādyo na calate śāstracakṣuḥ sa mānavaḥ

27.32

iṣuprātamātraṃ hi sparśayoge ratiḥ smṛtā
rasane darśane ghrāṇe śravaṇe ca viśāṃpate

27.33

tato'sya jāyate tīvrā vedanā tatkṣayātpunaḥ
abudhā na praśaṃsanti mokṣaṃ sukhamanuttamam

27.34

tataḥ phalārthaṃ sarvasya bhavanti jyāyase guṇāḥ
dharmavṛttyā ca satataṃ kāmārthābhyāṃ na hīyate

27.35

aprayatnāgatāḥ sevyā gṛhasthairviṣayāḥ sadā
prayatnenopagamyaśca svadharma iti me matiḥ

27.36

mānināṃ kulajātānāṃ nityaṃ śāstrārthacakṣuṣām
kriyādharmavimuktānāmaśaktyā saṃvṛtātmanām

27.37

kriyamāṇaṃ yadā karma nāśaṃ gacchati mānuṣam
teṣāṃ nānyadṛte loke tapasaḥ karma vidyate

27.38

sarvātmanā'nukurvīta gṛhasthaḥ karmaniścayam
dākṣyeṇa havyakavyārthaṃ svadharme vicarannṛpa

27.39

yathā nadīnadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim
evamāśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim

Linked texts (2)