Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 29

Mokṣadharma 29

Language
Sanskrit

Contents

29.1

parāśara uvāca-pitā sakhā yo gurava striyaśca na nirguṇānāṃ prabhavanti loke
ananyabhaktāḥ priyavādinaśca hitāśca vaśyāśca tathaiva rājan

29.2

pitā paraṃ daivataṃ mānavānāṃ māturviśiṣṭaṃ pitaraṃ vadanti
jñānasya lābhaṃ paramaṃ vadanti jitendriyārthāḥ paramāpnuvanti

29.3

raṇājire yatra śarāgnisaṃstare nṛpātmajo ghātamavāpya da‌hyate
prayāti lokānamaraiḥ sudurlabhāniṣevate svargaphalaṃ yathāsukham

29.4

śrāntaṃ bhītaṃ bhraṣṭaśastraṃ rudantaṃ parāṅmukhaṃ pāribarheṇa hīnam
anudyantaṃ rogiṇaṃ yācamānaṃ na vai hiṃsyādbālavṛddhau ca rājan

29.5

pāribarhaiḥ susaṃyuktamudyataṃ tulyatāṃ gatam
atikramettaṃ nṛpatiḥ saṃgrāme kṣatriyātmajam

29.6

tulyādiha vadhaḥ śreyānaviśiṣṭācceti niścayaḥ
nihīnātkātarāccaiva kṛpaṇādarhito vadhaḥ

29.7

pāpātpāpasamācārānnihīnācca narādhipa
pāpa eṣa vadhaḥ prokto narakāyeti niścayaḥ

29.8

na kaścittrāti vai rājandiṣṭāntavaśamāgatam
sāvaśeṣāyuṣaṃ cāpi kaścinnaivāpakarṣati

29.9

snigdhaiśca kriyamāṇāni karmāṇīha nivartayet
hiṃsātmakāni sarvāṇi nāyuricchetparāyasub ṣā</sub

29.10

gṛhasthānāṃ tu sarveṣāṃ vināśamabhikāṅkṣatām
nidhanaṃ śobhanaṃ tāta pulineṣu kriyāvatām

29.11

āyuṣi kṣayamāpanne pañcatvamupagacchati
tathā hyakāraṇādbhavati kāraṇairupapāditam

29.12

tathā śarīraṃ bhavati dehādyenopapāditam
adhvānaṃ gatakaścāyaṃ prāptaścāyaṃ gṛhād gṛham

29.13

dvitīyaṃ kāraṇaṃ tatra nānyatkiṃcana vidyate
taddehaṃ dehināṃ yuktaṃ mokṣabhūteṣu vartate

29.14

śirāsnāvayasthisaṃghātaṃ bībhatsrāmedhyasaṃkulam
bhūtānāmindriyāṇāṃ ca guṇānāṃ ca samāgamam

29.15

tvagantaṃ dehamityāhurvidvāṃso'dhyātmacintakāḥ
guṇairapi parikṣīṇaṃ śarīraṃ martyatāṃ gatam

29.16

śarīriṇā parityaktaṃ niśceṣṭaṃ gatacetanam
bhūtaiḥ prakṛtimāpannaistato bhūmau nimajjati

29.17

bhāvitaṃ karmayogena jāyate tatra tatra ha
idaṃ śarīraṃ vaideha mriyate yatra yatra ha
tatsvabhāvo'paro dṛṣṭo visargaḥ karmaṇastathā

29.18

na jāyate tu nṛpate kaṃcitkālamayaṃ punaḥ
parikrāmati bhūtātmā dyāmivāmbudharo mahān

29.19

sa punarjāyate rājanprāpyehāyatanaṃ nṛpa
manasaḥ paramo hyātmā indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ

29.20

vividhānāṃ ca bhūtānāṃ jaṅgamāḥ paramā nṛpa
jaṅgamānāmapi tathā dvipadāḥ paramā matāḥ
dvipadānāmapi tathā dvijā vai paramāḥ smṛtāḥ

29.21

dvijānāmapi rājendra prajñāvantaḥ parā matāḥ
prājñānāmātmasaṃbuddhāḥ saṃbuddhānāmamāninaḥ

29.22

jātamānveti maraṇaṃ nṛṇāmiti viniścayaḥ
antavanti hi karmāṇi sevante guṇataḥ prajāḥ

29.23

āpanne tūttarāṃ kāṣṭhāṃ sūrye yo nidhanaṃ vrajet
nakṣatre ca muhūrte ca puṇye rājansa puṇyakṛt

29.24

ayojayitvā kleśena janaṃ plāvhya ca duṣkṛtam
mṛtyunā''tmakṛteneha karma kṛtvā''tmaśaktibhiḥ

29.25

viṣamudvandhanaṃ dāho dasyuhastāttathā vadhaḥ
daṃṣṭribhyaśca paśubhyaśca prākṛto vadha ucyate

29.26

na caibhiḥ puṇyakarmāṇo yujyante cābhisaṃdhijaiḥ
evaṃvidhaiśca bahubhiraparaiḥ prākṛtairapi

29.27

ūrdhvaṃ bhittvā pratiṣṭhante prāṇāḥ puṇyavatāṃ nṛpa
madhyato madhyapuṇyānāmadho duṣkṛtakarmaṇām

29.28

ekaḥ śatrurna dvitīyo'sti śatrurajñānatulyaḥ puruṣasya rājan
yenāvṛtaḥ kurute saṃprayukto ghorāṇi karmāṇi sudāruṇāni

29.29

prabādhanārthaṃ śrutidharmayuktaṃ vṛddhānupāsya prabhaveta yasya
prayatnasādhyo hi sa rājaputra prajñāśareṇonmathitaḥ paraiti

29.30

adhītya vedaṃ tapasā brahmacārī yajñān śaktyā saṃnnigṛhyaha pañca
vanaṃ gacchetpuruṣo dharmakāmaḥ śreyaḥ sthitvā sthāpayitvā svavaṃśam

29.31

upabhogairapi tyaktaṃ nātmānaṃ sādayennaraḥ
caṇḍālatve'pi mānuṣyaṃ sarvathā tāta śobhanam

29.32

iyaṃ hi yoniḥ prathamā yāṃ prāpya jagatīpate
ātmā vai śakyate trātuṃ karmabhiḥ śubhalakṣaṇaiḥ

29.33

kathaṃ na vipraṇaśyema yonito'syā iti prabho
kurvanti dharma manujāḥ śrutiprāmāṇyadarśanāt

29.34

yo durlabhataraṃ prāpya mānuṣyaṃ dviṣate naraḥ
dharmāvamantā kāmātmā bhavetasa khalu vañcayate

29.35

yastu prītipurāṇena cakṣuṣā tāta paśyati
dīpopamāni bhūtāni yāvadarthānna paśyati

29.36

sāntvenānnapradānena priyavādena cāpyuta
samaduḥkhasukho bhūtvā sa paratra mahīyate

29.37

dānaṃ tyāgaḥ śobhanā mūrtiradvayo bhūpa plāvanaṃ tapasā vai śarīram
sarasvatīnaimiṣapuṣkareṣu ye cāpyanye puṇyadeśāḥ pṛthivyām

29.38

gṛheṣu yeṣāmasavaḥ patanti teṣāmathānirharaṇaṃ praśastam
yānena vai prāpaṇaṃ ca śmaśāne śaucena nūnaṃ vidhinā caiva dāhaḥ

29.39

iṣṭiḥ puṣṭiryajanaṃ yājanaṃ ca dānaṃ puṇyānāṃ karmaṇāṃ ca prayogaḥ
śaktyā pitryaṃ yacca kiṃcitpraśastaṃ sarvāṇyātmārthe mānavo'yaṃ karoti

29.40

dharmaśāstrāṇi vedāśca ṣaḍaṅgāni narādhipa
śreyaso'rthe vidhīyante narasyākliṣṭakarmaṇaḥ

29.41

bhīṣma uvāca —
etadvai sarvamākhyātaṃ muninā sumahātmanā
videharājāya purā śreyaso'rthe narādhipa

29.41.p1

[10780]

29.41.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi parāśaragītāyāṃ saptanabatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 297

Linked texts (2)