Mokshadharma 29
Mokṣadharma 29
- Language
- Sanskrit
Contents
- 29.41 — 2 parts
29.1
parāśara uvāca-pitā sakhā yo gurava striyaśca na nirguṇānāṃ prabhavanti loke
ananyabhaktāḥ priyavādinaśca hitāśca vaśyāśca tathaiva rājan
29.2
pitā paraṃ daivataṃ mānavānāṃ māturviśiṣṭaṃ pitaraṃ vadanti
jñānasya lābhaṃ paramaṃ vadanti jitendriyārthāḥ paramāpnuvanti
29.3
raṇājire yatra śarāgnisaṃstare nṛpātmajo ghātamavāpya dahyate
prayāti lokānamaraiḥ sudurlabhāniṣevate svargaphalaṃ yathāsukham
29.4
śrāntaṃ bhītaṃ bhraṣṭaśastraṃ rudantaṃ parāṅmukhaṃ pāribarheṇa hīnam
anudyantaṃ rogiṇaṃ yācamānaṃ na vai hiṃsyādbālavṛddhau ca rājan
29.5
pāribarhaiḥ susaṃyuktamudyataṃ tulyatāṃ gatam
atikramettaṃ nṛpatiḥ saṃgrāme kṣatriyātmajam
29.6
tulyādiha vadhaḥ śreyānaviśiṣṭācceti niścayaḥ
nihīnātkātarāccaiva kṛpaṇādarhito vadhaḥ
29.7
pāpātpāpasamācārānnihīnācca narādhipa
pāpa eṣa vadhaḥ prokto narakāyeti niścayaḥ
29.8
na kaścittrāti vai rājandiṣṭāntavaśamāgatam
sāvaśeṣāyuṣaṃ cāpi kaścinnaivāpakarṣati
29.9
snigdhaiśca kriyamāṇāni karmāṇīha nivartayet
hiṃsātmakāni sarvāṇi nāyuricchetparāyasub ṣā</sub
29.10
gṛhasthānāṃ tu sarveṣāṃ vināśamabhikāṅkṣatām
nidhanaṃ śobhanaṃ tāta pulineṣu kriyāvatām
29.11
āyuṣi kṣayamāpanne pañcatvamupagacchati
tathā hyakāraṇādbhavati kāraṇairupapāditam
29.12
tathā śarīraṃ bhavati dehādyenopapāditam
adhvānaṃ gatakaścāyaṃ prāptaścāyaṃ gṛhād gṛham
29.13
dvitīyaṃ kāraṇaṃ tatra nānyatkiṃcana vidyate
taddehaṃ dehināṃ yuktaṃ mokṣabhūteṣu vartate
29.14
śirāsnāvayasthisaṃghātaṃ bībhatsrāmedhyasaṃkulam
bhūtānāmindriyāṇāṃ ca guṇānāṃ ca samāgamam
29.15
tvagantaṃ dehamityāhurvidvāṃso'dhyātmacintakāḥ
guṇairapi parikṣīṇaṃ śarīraṃ martyatāṃ gatam
29.16
śarīriṇā parityaktaṃ niśceṣṭaṃ gatacetanam
bhūtaiḥ prakṛtimāpannaistato bhūmau nimajjati
29.17
bhāvitaṃ karmayogena jāyate tatra tatra ha
idaṃ śarīraṃ vaideha mriyate yatra yatra ha
tatsvabhāvo'paro dṛṣṭo visargaḥ karmaṇastathā
29.18
na jāyate tu nṛpate kaṃcitkālamayaṃ punaḥ
parikrāmati bhūtātmā dyāmivāmbudharo mahān
29.19
sa punarjāyate rājanprāpyehāyatanaṃ nṛpa
manasaḥ paramo hyātmā indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ
29.20
vividhānāṃ ca bhūtānāṃ jaṅgamāḥ paramā nṛpa
jaṅgamānāmapi tathā dvipadāḥ paramā matāḥ
dvipadānāmapi tathā dvijā vai paramāḥ smṛtāḥ
29.21
dvijānāmapi rājendra prajñāvantaḥ parā matāḥ
prājñānāmātmasaṃbuddhāḥ saṃbuddhānāmamāninaḥ
29.22
jātamānveti maraṇaṃ nṛṇāmiti viniścayaḥ
antavanti hi karmāṇi sevante guṇataḥ prajāḥ
29.23
āpanne tūttarāṃ kāṣṭhāṃ sūrye yo nidhanaṃ vrajet
nakṣatre ca muhūrte ca puṇye rājansa puṇyakṛt
29.24
ayojayitvā kleśena janaṃ plāvhya ca duṣkṛtam
mṛtyunā''tmakṛteneha karma kṛtvā''tmaśaktibhiḥ
29.25
viṣamudvandhanaṃ dāho dasyuhastāttathā vadhaḥ
daṃṣṭribhyaśca paśubhyaśca prākṛto vadha ucyate
29.26
na caibhiḥ puṇyakarmāṇo yujyante cābhisaṃdhijaiḥ
evaṃvidhaiśca bahubhiraparaiḥ prākṛtairapi
29.27
ūrdhvaṃ bhittvā pratiṣṭhante prāṇāḥ puṇyavatāṃ nṛpa
madhyato madhyapuṇyānāmadho duṣkṛtakarmaṇām
29.28
ekaḥ śatrurna dvitīyo'sti śatrurajñānatulyaḥ puruṣasya rājan
yenāvṛtaḥ kurute saṃprayukto ghorāṇi karmāṇi sudāruṇāni
29.29
prabādhanārthaṃ śrutidharmayuktaṃ vṛddhānupāsya prabhaveta yasya
prayatnasādhyo hi sa rājaputra prajñāśareṇonmathitaḥ paraiti
29.30
adhītya vedaṃ tapasā brahmacārī yajñān śaktyā saṃnnigṛhyaha pañca
vanaṃ gacchetpuruṣo dharmakāmaḥ śreyaḥ sthitvā sthāpayitvā svavaṃśam
29.31
upabhogairapi tyaktaṃ nātmānaṃ sādayennaraḥ
caṇḍālatve'pi mānuṣyaṃ sarvathā tāta śobhanam
29.32
iyaṃ hi yoniḥ prathamā yāṃ prāpya jagatīpate
ātmā vai śakyate trātuṃ karmabhiḥ śubhalakṣaṇaiḥ
29.33
kathaṃ na vipraṇaśyema yonito'syā iti prabho
kurvanti dharma manujāḥ śrutiprāmāṇyadarśanāt
29.34
yo durlabhataraṃ prāpya mānuṣyaṃ dviṣate naraḥ
dharmāvamantā kāmātmā bhavetasa khalu vañcayate
29.35
yastu prītipurāṇena cakṣuṣā tāta paśyati
dīpopamāni bhūtāni yāvadarthānna paśyati
29.36
sāntvenānnapradānena priyavādena cāpyuta
samaduḥkhasukho bhūtvā sa paratra mahīyate
29.37
dānaṃ tyāgaḥ śobhanā mūrtiradvayo bhūpa plāvanaṃ tapasā vai śarīram
sarasvatīnaimiṣapuṣkareṣu ye cāpyanye puṇyadeśāḥ pṛthivyām
29.38
gṛheṣu yeṣāmasavaḥ patanti teṣāmathānirharaṇaṃ praśastam
yānena vai prāpaṇaṃ ca śmaśāne śaucena nūnaṃ vidhinā caiva dāhaḥ
29.39
iṣṭiḥ puṣṭiryajanaṃ yājanaṃ ca dānaṃ puṇyānāṃ karmaṇāṃ ca prayogaḥ
śaktyā pitryaṃ yacca kiṃcitpraśastaṃ sarvāṇyātmārthe mānavo'yaṃ karoti
29.40
dharmaśāstrāṇi vedāśca ṣaḍaṅgāni narādhipa
śreyaso'rthe vidhīyante narasyākliṣṭakarmaṇaḥ
29.41
bhīṣma uvāca —
etadvai sarvamākhyātaṃ muninā sumahātmanā
videharājāya purā śreyaso'rthe narādhipa
29.41.p1
[10780]
29.41.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi parāśaragītāyāṃ saptanabatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 297
Linked texts (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Parāśaragītā — Sanskrit