Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 30

Mokṣadharma 30

Language
Sanskrit

Contents

30.1

bhīṣma uvāca—
punareva tu papraccha janako mithilādhipaḥ
pārāśaraṃ mahātmānaṃ dharme paramaniścayam

30.2

janaka uvāca—
kiṃ śreyaḥ kā gatirbrahmankiṃ kṛtaṃ na vinaśyati
kva gato na nivartteta tanme brūhi mahāmate

30.3

pārāśara uvāca—
asaṅgaḥ śreyaso mūlaṃ jñānaṃ jñānagatiḥ parā
cīrṇaṃ tapo na praṇaśyedvāpaḥ kṣetre na naśyati

30.4

chittvā'dharmamayaṃ pāśaṃ yadā dharme'bhirajyate
dattvā'bhayakṛtaṃ dānaṃ tadā siddhimavāpnute

30.5

yo dadāti sahasrāṇi gavāmaśvaśatāni ca
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sadā tamabhivartate

30.6

vasanviṣayamadhye'pi na vasatyeva buddhimān
saṃvasatyeva durbuddhirasatsu viṣayeṣvapi

30.7

nādharmaḥ śliṣyate prājñaṃ payaḥ puṣkaraparṇavat
aprājñamadhikaṃ pāpaṃ śliṣyate jatukāṣṭhavat

30.8

nādharmaḥ kāraṇāpekṣī karttāramabhimañcati
kartā khalu yathākālaṃ tataḥ samabhipadyate

30.9

na bhidyante kṛtātmāna ātmapratyayadarśinaḥ
buddhikarmendriyāṇāṃ hi pramatto yo na buddhyate
śubhāśubhe prasaktātmā prāpnoti sumahadbhayam

30.10

vītarāgo jitakrodhaḥ samyagbhavati yaḥ sadā
viṣaye varttamāno'pi na sa pāpena yujyate

30.11

maryādāyāṃ dharmaseturnibaddho naiva sīdati
puṣṭasrota ivāsaktaḥ sphīto bhavati saṃcayaḥ

30.12

yathā bhānugataṃ tejo maṇiḥ śuddhaḥ samādhinā
ādatte rājaśārdūla tathā yogaḥ pravartate

30.13

yathā tilānāmiha puṣpasaṃśrayātpṛthakpṛthagyāti guṇo'tisaumyatām
tathā narāṇāṃ tu vibhāvatātmanāṃ yathāśrayaṃ sattvaguṇaḥ pravarttate

30.14

jahāti dārāṃśca jahāti saṃpadaḥ padaṃ ca yānaṃ vividhāśca satkriyāḥ
triviṣṭape jātamatiryadā narastadāsya buddhiviṣayeṣu bhidyate

30.15

prasaktabuddhirviṣayeṣu yo naro na budhyate hyātmahitaṃ kathaṃcana
sa sarvabhāvānugatena cetasā tṛṣāmiṣeṇeva jhaṣo vikṛṣyate

30.16

saṃghātavanmartyalokaḥ parasparamapāśritaḥ
kadalīgarbhaniḥsāro naurivāpsu nimajjati

30.17

na dharmakālaḥ puruṣasya niścito na cāpi mṛtyuḥ puruṣaṃ pratīkṣate
sadā hi dharmasya kriyaiva śobhanā yadā naro mṛtyumukhe'bhivartate

30.18

yathāndhaḥ svagṛhe yukto hyabhyāsādeva gacchati
tathā yuktena manasā prājño gacchati tāṃ gatim

30.19

maraṇaṃ janmani proktaṃ janma vai maraṇāśritam
avidvānmokṣadharmeṣu baddho bhramati cakravat

30.20

buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca
vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ saṃkṣepāstu sukhāvahāḥ
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgamātmahitaṃ viduḥ

30.21

yathā mṛṇālānugatamāśu muñcati karddamam
tathā''tmā puruṣasyeha manasā parimucyate

30.22

manaḥ praṇayate''tmānaṃ sa enamabhiyuñjati
yukto yadā sa bhavati tadā taṃ paśyate param

30.23

parārthe varttamānastu svaṃ kāryaṃ yo'bhimanyate
indriyārtheṣu saṃyuktaḥ svakāryātparimucyate

30.24

adhastiryyaggatiṃ caiva svarge caiva parāṃ gatim
prāpnoti sukṛtairātmā prājñasyehetarasya ca

30.25

mṛnmaye bhājane pakve yathā vai naśyati dravaḥ
tathā śarīraṃ tapasā taptaṃ viṣayamaśnute

30.26

viṣayānaśnute yastu na sa bhokṣyatyasaṃśayam
yastu bhogāṃstyajedātmā sa vai bhoktuṃ vyavasyati

30.27

nīhāreṇa hi saṃvītaḥ śiśnodaraparāyaṇaḥ
jātyandha iva panthānamāvṛtātmā na budhyate

30.28

vaṇigyathā samudrādvai yathārtha labhate dhanam
tathā martyārṇave jantoḥ karmavijñāCountto gatiḥ

30.29

ahorātramaye loke jarārūpeṇa saṃsaran
mṛtyurgrasati bhūtāni pavanaṃ pannago yathā

30.30

svayaṃ kṛtāni karmāṇi jāto jantuḥ prapadyate
nākṛtvā labhate kaścitkiṃcidatra priyāpriyam

30.31

śayānaṃ yāntamāsīnaṃ pravṛttaṃ viṣayeṣu ca
śubhāśubhāni karmāṇi prapadyante naraṃ sadā

30.32

nahyanyattīramāsādya punastartuṃ vyavasyati
durlabho dṛśyate hyasya vinipāto mahārṇave

30.33

yathā bhāvāvasannā hi naurmahāmbhasi tantunā
tathā mano'bhiyogādvai śarīraṃ pracikīrṣati

30.34

yathā samudramabhitaḥ saṃśritāḥ sarito'parāḥ
tathā''dyā prakṛtiryogādabhisaṃśrīyate sadā

30.35

snehapāśairbahuvidhairāsaktamanaso narāḥ
prakṛtisthā viṣīdanti jale saikataveśmavat

30.36

śarīragṛhasaṃjñasya śaucatīrthasya dehinaḥ
buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca

30.37

vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ saṃkṣepāstu sukhāvahāḥ
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgmātmahitaṃ viduḥ

30.38

saṃkalpajo mitravargo jñātayaḥ kāraṇātmakāḥ
bhāryā putraśca dāsaśca svamarthamupabhuñjate

30.39

na mātā na pitā kiṃcitkasyacitpratipadyate
dānapathyaudano jantuḥ svakarmaphalamaśnute

30.40

mātā putraḥ pitā bhrātā bhāryā mitrajanastathā
aṣṭāpadapadasthāne dakṣa mudreva lakṣyate

30.41

sarvāṇi karmāṇi purā kṛtāni śubhāśubhānyātmano yānti jantoḥ
upasthitaṃ karmaphalaṃ viditvā buddhiṃ tathā codayate'ntarātmā

30.42

vyavasāyaṃ samāśritya sahāyānyo'dhigacchati
na tasya kaścidārambhaḥ kadācidvavasīdati

30.43

advaidhamanasaṃ yuktaṃ śūraṃ dhīraṃ vipaścitam
na śrīḥ saṃtyajate nityamādityamiva raśmayaḥ

30.44

āstikyavyavasāyābhyāmupāyādvismayāddhiyā
samārabhedanindyātmā na so'rthaḥ pariṣīdati

30.45

sarvaḥ svāni śubhāśubhāni niyataṃ karmāṇi jantuḥ svayaṃ
garbhātsaṃpratipadyate tadubhayaṃ yatnena pūrvaṃ kṛtam
mṛtyuścāparihāravānsamagatiḥ kālena vicchedina
dāroścūrṇamivāśmasāravihitaṃ karmāntikaṃ prāpayet

30.46

svarūpatāmātmakṛtaṃ ca vistaraṃ kulānvayaṃ dravyasamṛddhisaṃcayam
naro hi sarvo labhate yathākṛtaṃ śubhāśubhenātmakṛtena karmaṇā

30.47

bhīṣma uvāca- ityukto janako rājanyathātathyaṃ manīṣiṇā
śrutvā dharmavidāṃ śreṣṭhaḥ parāṃ mudamavāpa ha

30.47.p1

[10827]

30.47.p2

itiśrīmahā0śānti0mokṣadharmaparvaṇi parāśaragītāyāṃ aṣṭanavalyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||298

Linked texts (3)