Mokshadharma 30
Mokṣadharma 30
- Language
- Sanskrit
Contents
- 30.47 — 2 parts
30.1
bhīṣma uvāca—
punareva tu papraccha janako mithilādhipaḥ
pārāśaraṃ mahātmānaṃ dharme paramaniścayam
30.2
janaka uvāca—
kiṃ śreyaḥ kā gatirbrahmankiṃ kṛtaṃ na vinaśyati
kva gato na nivartteta tanme brūhi mahāmate
30.3
pārāśara uvāca—
asaṅgaḥ śreyaso mūlaṃ jñānaṃ jñānagatiḥ parā
cīrṇaṃ tapo na praṇaśyedvāpaḥ kṣetre na naśyati
30.4
chittvā'dharmamayaṃ pāśaṃ yadā dharme'bhirajyate
dattvā'bhayakṛtaṃ dānaṃ tadā siddhimavāpnute
30.5
yo dadāti sahasrāṇi gavāmaśvaśatāni ca
abhayaṃ sarvabhūtebhyaḥ sadā tamabhivartate
30.6
vasanviṣayamadhye'pi na vasatyeva buddhimān
saṃvasatyeva durbuddhirasatsu viṣayeṣvapi
30.7
nādharmaḥ śliṣyate prājñaṃ payaḥ puṣkaraparṇavat
aprājñamadhikaṃ pāpaṃ śliṣyate jatukāṣṭhavat
30.8
nādharmaḥ kāraṇāpekṣī karttāramabhimañcati
kartā khalu yathākālaṃ tataḥ samabhipadyate
30.9
na bhidyante kṛtātmāna ātmapratyayadarśinaḥ
buddhikarmendriyāṇāṃ hi pramatto yo na buddhyate
śubhāśubhe prasaktātmā prāpnoti sumahadbhayam
30.10
vītarāgo jitakrodhaḥ samyagbhavati yaḥ sadā
viṣaye varttamāno'pi na sa pāpena yujyate
30.11
maryādāyāṃ dharmaseturnibaddho naiva sīdati
puṣṭasrota ivāsaktaḥ sphīto bhavati saṃcayaḥ
30.12
yathā bhānugataṃ tejo maṇiḥ śuddhaḥ samādhinā
ādatte rājaśārdūla tathā yogaḥ pravartate
30.13
yathā tilānāmiha puṣpasaṃśrayātpṛthakpṛthagyāti guṇo'tisaumyatām
tathā narāṇāṃ tu vibhāvatātmanāṃ yathāśrayaṃ sattvaguṇaḥ pravarttate
30.14
jahāti dārāṃśca jahāti saṃpadaḥ padaṃ ca yānaṃ vividhāśca satkriyāḥ
triviṣṭape jātamatiryadā narastadāsya buddhiviṣayeṣu bhidyate
30.15
prasaktabuddhirviṣayeṣu yo naro na budhyate hyātmahitaṃ kathaṃcana
sa sarvabhāvānugatena cetasā tṛṣāmiṣeṇeva jhaṣo vikṛṣyate
30.16
saṃghātavanmartyalokaḥ parasparamapāśritaḥ
kadalīgarbhaniḥsāro naurivāpsu nimajjati
30.17
na dharmakālaḥ puruṣasya niścito na cāpi mṛtyuḥ puruṣaṃ pratīkṣate
sadā hi dharmasya kriyaiva śobhanā yadā naro mṛtyumukhe'bhivartate
30.18
yathāndhaḥ svagṛhe yukto hyabhyāsādeva gacchati
tathā yuktena manasā prājño gacchati tāṃ gatim
30.19
maraṇaṃ janmani proktaṃ janma vai maraṇāśritam
avidvānmokṣadharmeṣu baddho bhramati cakravat
30.20
buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca
vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ saṃkṣepāstu sukhāvahāḥ
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgamātmahitaṃ viduḥ
30.21
yathā mṛṇālānugatamāśu muñcati karddamam
tathā''tmā puruṣasyeha manasā parimucyate
30.22
manaḥ praṇayate''tmānaṃ sa enamabhiyuñjati
yukto yadā sa bhavati tadā taṃ paśyate param
30.23
parārthe varttamānastu svaṃ kāryaṃ yo'bhimanyate
indriyārtheṣu saṃyuktaḥ svakāryātparimucyate
30.24
adhastiryyaggatiṃ caiva svarge caiva parāṃ gatim
prāpnoti sukṛtairātmā prājñasyehetarasya ca
30.25
mṛnmaye bhājane pakve yathā vai naśyati dravaḥ
tathā śarīraṃ tapasā taptaṃ viṣayamaśnute
30.26
viṣayānaśnute yastu na sa bhokṣyatyasaṃśayam
yastu bhogāṃstyajedātmā sa vai bhoktuṃ vyavasyati
30.27
nīhāreṇa hi saṃvītaḥ śiśnodaraparāyaṇaḥ
jātyandha iva panthānamāvṛtātmā na budhyate
30.28
vaṇigyathā samudrādvai yathārtha labhate dhanam
tathā martyārṇave jantoḥ karmavijñāCountto gatiḥ
30.29
ahorātramaye loke jarārūpeṇa saṃsaran
mṛtyurgrasati bhūtāni pavanaṃ pannago yathā
30.30
svayaṃ kṛtāni karmāṇi jāto jantuḥ prapadyate
nākṛtvā labhate kaścitkiṃcidatra priyāpriyam
30.31
śayānaṃ yāntamāsīnaṃ pravṛttaṃ viṣayeṣu ca
śubhāśubhāni karmāṇi prapadyante naraṃ sadā
30.32
nahyanyattīramāsādya punastartuṃ vyavasyati
durlabho dṛśyate hyasya vinipāto mahārṇave
30.33
yathā bhāvāvasannā hi naurmahāmbhasi tantunā
tathā mano'bhiyogādvai śarīraṃ pracikīrṣati
30.34
yathā samudramabhitaḥ saṃśritāḥ sarito'parāḥ
tathā''dyā prakṛtiryogādabhisaṃśrīyate sadā
30.35
snehapāśairbahuvidhairāsaktamanaso narāḥ
prakṛtisthā viṣīdanti jale saikataveśmavat
30.36
śarīragṛhasaṃjñasya śaucatīrthasya dehinaḥ
buddhimārgaprayātasya sukhaṃ tviha paratra ca
30.37
vistarāḥ kleśasaṃyuktāḥ saṃkṣepāstu sukhāvahāḥ
parārthaṃ vistarāḥ sarve tyāgmātmahitaṃ viduḥ
30.38
saṃkalpajo mitravargo jñātayaḥ kāraṇātmakāḥ
bhāryā putraśca dāsaśca svamarthamupabhuñjate
30.39
na mātā na pitā kiṃcitkasyacitpratipadyate
dānapathyaudano jantuḥ svakarmaphalamaśnute
30.40
mātā putraḥ pitā bhrātā bhāryā mitrajanastathā
aṣṭāpadapadasthāne dakṣa mudreva lakṣyate
30.41
sarvāṇi karmāṇi purā kṛtāni śubhāśubhānyātmano yānti jantoḥ
upasthitaṃ karmaphalaṃ viditvā buddhiṃ tathā codayate'ntarātmā
30.42
vyavasāyaṃ samāśritya sahāyānyo'dhigacchati
na tasya kaścidārambhaḥ kadācidvavasīdati
30.43
advaidhamanasaṃ yuktaṃ śūraṃ dhīraṃ vipaścitam
na śrīḥ saṃtyajate nityamādityamiva raśmayaḥ
30.44
āstikyavyavasāyābhyāmupāyādvismayāddhiyā
samārabhedanindyātmā na so'rthaḥ pariṣīdati
30.45
sarvaḥ svāni śubhāśubhāni niyataṃ karmāṇi jantuḥ svayaṃ
garbhātsaṃpratipadyate tadubhayaṃ yatnena pūrvaṃ kṛtam
mṛtyuścāparihāravānsamagatiḥ kālena vicchedina
dāroścūrṇamivāśmasāravihitaṃ karmāntikaṃ prāpayet
30.46
svarūpatāmātmakṛtaṃ ca vistaraṃ kulānvayaṃ dravyasamṛddhisaṃcayam
naro hi sarvo labhate yathākṛtaṃ śubhāśubhenātmakṛtena karmaṇā
30.47
bhīṣma uvāca- ityukto janako rājanyathātathyaṃ manīṣiṇā
śrutvā dharmavidāṃ śreṣṭhaḥ parāṃ mudamavāpa ha
30.47.p1
[10827]
30.47.p2
itiśrīmahā0śānti0mokṣadharmaparvaṇi parāśaragītāyāṃ aṣṭanavalyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||298
Linked texts (3)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Parāśaragītā — Sanskrit