Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 34

Mokṣadharma 34

Language
Sanskrit

Contents

34.1

[11050]
yudhiṣṭhira uvāca—kiṃ tadakṣaramityuktaṃ yasmānnāvartate punaḥ
kiṃ ca tatkṣaramityuktaṃ yasmādāvartate punaḥ

34.2

akṣarakṣarayorvyaktiṃ pṛcchāmyarinisūdana
upalabdhuṃ mahābāho tattvena kurunandana

34.3

tvaṃ hi jñānanidhirviprairucyase vedapāragaiḥ
ṛṣibhiśca mahābhāgairyatibhiśca mahātmabhiḥ

34.4

śeṣamalpaṃ dinānāṃ te dakṣiṇāyanabhāskare
āvṛtte bhagavatyarke gantāsi paramāṃ gatim

34.5

tvayi pratigate śreyaḥ kutaḥ śroṣyāmahe vayam
kuruvaṃśapradīpastvaṃ jñānadīpena dīpyase

34.6

tadetacchrotumicchāmi tvattaḥ kurukulodvaha
na tṛpyāmīha rājendra śṛṇvannamṛtamīdṛśam

34.7

bhīṣma uvāca —
atra te vartayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam
vasiṣṭhasya ca saṃvādaṃ karālajanakasya ca

34.8

vasiṣṭhaṃ śreṣṭhamāsīnamṛṣīṇāṃ bhāskaradyutim
papraccha janako rājā jñānaṃ naiḥśreyasaṃ param

34.9

paramadhyātmakuśalamadhyātmagatiniścayam
maitrāvaruṇimāsīnamabhivādya kṛtāñjaliḥ

34.10

svakṣaraṃ praśritaṃ vākyaṃ madhuraṃ cāpyanulbaṇam
papraccharṣivaraṃ rājā karālajanakaḥ purā

34.11

bhagavan śrotumicchāmi paraṃ brahma sanātanam
yasmānna punarāvṛttimāpnuvanti manīṣiṇaḥ

34.12

yacca tatkṣarāmityuktaṃ yannedaṃ kṣarate jagat
yaccākṣaramiti proktaṃ śivaṃ kṣemyamanāmayam

34.13

vasiṣṭha uvāca—
śrūyatāṃ pṛthivīpāla kṣaratīdaṃ yathā jagat
yanna kṣarati pūrveṇa yāvatkālena vā'pyatha

34.14

yugaṃ dvādaśasāhasraṃ kalpaṃ viddhi caturyugam
daśakalpaśatāvṛttamahastadbrāhmamucyate

34.15

rātriścaitāvatī rājanyasyānte pratibuddhyate
sṛjatyanantakammāṇaṃ mahāntaṃ bhūtamagrajam

34.16

mūrttimantamamūrttātmā viśvaṃ śambhuḥ svayambhuvaḥ
aṇimā laghimā prāptirīśānaṃ jyotiravyayam

34.17

sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

34.18

hiraṇyagarbho bhagavāneṣa buddhiriti smṛtaḥ
mahāniti ca yogeṣu viriściriti cāpyajaḥ

34.19

sāṃkhye ca paṭhyate śāstre nāmābhirbahudhātmakaḥ
vicitrarūpo viśvātmā ekākṣara iti smṛtaḥ

34.20

vṛtaṃ naikātmakaṃ yena kṛtaṃ trailokyamātmanā
tathaiva bahurūpatvādviśvarūpa iti smṛtaḥ

34.21

eṣa vai vikriyāpannaḥ sṛjatyātmānamātmanā
ahaṃkāraṃ mahātejāḥ prajāpatimahaṃkṛtam

34.22

avyaktādvyaktamāpannaṃ vidyāsargaṃ vadanti tam
mahāntaṃ cāpyahaṅkāramavidyāsargameva ca

34.23

avidhiśca vidhiścaiva samutpannau tathaikataḥ
vidyā'vidyeti vikhyāte śrutiśāstrārthacintakaiḥ

34.24

bhūtasargamahaṅkārātṛtīyaṃ viddhi pārthiva
ahaṅkāreṣu sarveṣu caturthaṃ viddhi vaikṛtam

34.25

vāyurjyotirathākāśamāpo'tha pṛthivī tathā
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca

34.26

evaṃ yugapadutpannaṃ daśavargamasaṃśayam
pañcamaṃ viddhi rājendra bhautikaṃ sargamarthavat

34.27

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā ghrāṇameva ca pañcamam
vākca hastau ca pādau ca pāyurmeḍhraṃ tathaiva ca

34.28

buddhīndriyāṇi caitāni tathā karmendriyāṇi ca
sambhūtatemporalānīha yugapanmanasā saha pārthiva

34.29

eṣā tattvacaturviṃśā sarvākṛtiṣu vartate
yāṃ jñātvā nābhifragmentśocanti brāhmaṇāstattvadarśinaḥ

34.30

etaddehaṃ samākhyātaṃ trailokye sarvadehiṣu
veditavyaṃ naraśreṣṭha sadevanaradānave

34.31

sayakṣabhūtagandharve sakinnaramahorage
sacāraṇapiśāce vai sadevarṣiniśācare

34.32

sadaṃśakīṭamaśake sapūtikṛmimūṣike
śuni śvapāke vaiṇye sacāṇḍāle sapulakase

34.33

hastyaśvakharaśārdūle savṛkṣe gavi caiva ha
yacca mūrttimayaṃ kiṃcitsarvvannaitannidarśanam

34.34

jale bhuvi tathā''kāśe nānyatreti viniścayaḥ
sthānaṃ dehavatāmāsīdityevamanuśuśruma

34.35

kṛtsnametāvattāta kṣarate vyaktasaṃjñitam
ahanyahani bhūtātmā tataḥ kṣara iti smṛtaḥ

34.36

etadakṣaramityuktaṃ kṣaratīdaṃ yathā jagat
jaganmohātmakaṃ prāhuravyaktādvyaktasaṃjñakam

34.37

mahāṃścaivāgrajo nityametatkṣaranidarśanam
kathitaṃ te mahārāja yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

34.38

pañcaviṃśatitamo viṣṇurnistattvastattvasaṃjñitaḥ
tattvasaṃśrayaṇādetattvamāhurmanīṣiṇaḥ

34.39

yanmarttyamasṛjadvyaktaṃ tattanmūrtyādhitiṣṭhati
caturviṃśatitamo'vyakto hyamūrttaḥ pañcaviṃśakaḥ

34.40

sa eva hṛdi sarvāsu mūrttiṣvātiṣṭhate'ttvavān
kevalaścetano nityaḥ sarvvamūrttiramūrttimān

34.41

sargapralayadharmiṇyā sasargapralayātmakaḥ
gocare vartate nityaṃ nirguṇaṃ guṇasaṃjñitam

34.42

evameṣa mahānātmā sargapralayakovidaḥ
vikurvāṇaḥ prakṛtimānabhimanyatyabuddhimān

34.43

tamaḥsatvarajāyuktastāsu tāsviha yoniṣu
līyate pratibuddhatvādabuddhajanasevanāta

34.44

sahavāsavināśitvānnānyo'hamiti manyate
yo'haṃ so'hamiti hyuktvā guṇānevānuvartate

34.45

tamasā tāmasānbhāvānvividhānpratipadyate
rajasā rājasāṃścaiva sāttvikānsattvasaṃśrayāt

34.46

śuklalohitakṛṣṇā|ni rūpāṇyetāni trīṇi tu
sarvāṇyetāni rūpāṇi yānīha prākṛtāni vai

34.47

tāmasā nirayaṃ yānti rājasā mānuṣānatha
sāttvikā devalokāya gacchanti sukhabhāginaḥ

34.48

niṣkaikalyena pāpena tiryagyonimavāpnuyāt
puṇyapāpena mānuṣyaṃ puṇyenaikena devatāḥ

34.49

evamavyaktaviṣayaṃ kṣaramāhurmanīṣiṇaḥ
pañcaviṃśatitamo yo'yaṃ jñānādeva pravartate

34.49.p1

[11091]

34.49.p2

itiśrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi vasiṣṭhakarālajanakasaṃvāde dvayadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 302

Linked texts (3)