Mokshadharma 35
Mokṣadharma 35
- Language
- Sanskrit
Contents
- 35.54 — 2 parts
35.1
vasiṣṭha uvāca —
evamapratibuddhatvādabuddhamanuvartate
dehāddehasahasrāṇi tathā samabhipadyate
35.2
tiryagyonisahasreṣu kadāciddevatāsvapi
upapadyati saṃyogādguṇaiḥ saha guṇakṣayāta
35.3
mānuṣatvādvivaṃ yāti divo mānuṣyameva ca
mānuṣyānnirayasthānamānantyaṃ pratipadyate
35.4
kośakāro yathā''tmānaṃ kīṭaḥ samavarundhati
sūtratantuguṇairnityaṃ tathā'yamaguṇo guṇaiḥ
35.5
dvandvameti ca nirdvandvastāsu tāsviha yoniṣu
śīrṣaroge'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe
35.6
jalodare tṛṣāroge jvaragaṇḍe viṣūcake
śvitrakuṣṭhe'gnidagdhe ca hidhmāpasmārayorapi
35.7
yāni cānyāni dvandvāni prākṛtāni śarīriṣu
utpadyante vicitrāṇi tānyeṣo'pyabhimanyate
35.8
tiryagyonisahasreṣu kadāciddevatāsvapi
abhimanyatyabhīmānāttathaiva sukṛtānyapi
35.9
śuklavāsāśca durvāsāḥ śāyī nityamadhastathā
maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatastathā
35.10
cīradhāraṇamākāśe śayanaṃ sthānameva ca
iṣṭakāprastare caiva kaṇṭakaprastare tathā
35.11
bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyātaleṣu ca
vīrasthānāmbupaṅke ca śayanaṃ phalakeṣu ca
35.12
vividhāsu ca śayyāsu phalagṛddhyānvitastathā
muñjamekhalanagnatvaṃ kṣaumakṛṣṇājināni ca
35.13
śāṇīvālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ
siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsāstathaiva ca
35.14
phalakaṃ paridhānañca tathā kaṇṭakavastradhṛk
kīṭakāvasanaścaiva cīravāsāstathaiva ca
35.15
vastrāṇi cānyāni bahūnyabhimanyetabuddhimān
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca
35.16
ekarātrāntarāśitvamekakālikabhojanam
caturthāṣṭamakālaśca ṣaṣṭhakālika eva ca
35.17
ṣaḍrātra bhojanaścaiva tathaivāṣṭāhabhojanaḥ
saptarātradaśāhāro dvādaśāhikabhojanaḥ
35.18
māsopavāsī mūlāśī phalāhārastathaiva ca
vāyubhakṣo'mbupiṇyākadadhigomaya bhojanaḥ
35.19
gomūtrabhojanaścaiva śākapuṣpāda eva ca
śaivāla bhojanaścaiva tathā''cāmena vartayan
35.20
vartayan śīrṇaparṇaiśca prakīrṇaphalabhojanaḥ
vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā
35.21
cāndrāyaṇāni vidhivalliṅgāni vividhāni ca
cāturāśramya panthānamāśrityepathānapi
35.22
upāśramānapyaparānpāṣaṇḍān vividhānapi
viviktāśca śilācchāyāstathā prastravaṇāni ca
35.23
pulināni viviktāni viviktāni vanāni ca
devasthānāni puṇyāni viviktāni sarāṃsi ca
35.24
viviktāṃścāpi śailānāṃ guhā gṛhanibhopamāḥ
viviktāni ca japyāni vratāni vividhāni ca
35.25
niyamānvividhāṃścāpi vividhāni tapāṃsi ca
yajñāṃśca vividhākārānvidhīṃśca vividhāṃstathā
35.26
vaṇikpathaṃ dvijaṃ kṣatraṃ vaiśyaśūdrāṃstathaiva ca
dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇādiṣu
35.27
abhimanyatyasaṃbodhāttathaiva trividhān guṇān
sattvaṃ rajastamaścaiva dharmārthau kāma eva ca
35.28
prakṛtyātmānamevātmā evaṃ pravibhajatyuta
svadhākāravaṣaṭkārau svāhākāranamaskriyāḥ
35.29
yājanādhyāpanaṃ dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham
yajanādhyāpane caiva yaccānyadapi kiṃcana
35.30
janmamṛtyuvivāde ca tathā viśasane'pi ca
śubhāśubhamayaṃ sarvametadāhuḥ kriyāpatham
35.31
prakṛtiḥ kurute devī bhavaṃ pralayameva ca
divasānte guṇānetānbhyetyaiko'vatiṣṭhate
35.32
raśmijālamivādityastattakāle niyacchati
evameṣo'sakṛtpūrvaṃ krīḍārthamabhimanyate
35.33
ātmarūpaguṇānnetānvividhānhṛdayapriyān
evametāṃ vikurvāṇaḥ sargapralayadharmiṇīm
35.34
kriyāṃ kriyāpathe raktastriguṇāṃstriguṇādhipaḥ
kriyāṃ kriyāpathopetastathā taditi manyate
35.35
prakṛtyā sarvamevedaṃ jagadandhīkṛtaṃ vibho
rajasā tamasā caiva vyāptaṃ sarvamanekadhā
35.36
evaṃ dvandvānyathaitāni samāvartanti nityaśaḥ
mamaivaitāni jāyante dhāvante tāni māmiti
35.37
nistartavyānyathaitāni sarvāṇīti narādhipa
manyate'yaṃ hyabuddhatvāttathaiva sukṛtānyapi
35.38
moktavyāni mayaitāni devalokagatena vai
ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam
35.39
sukhameva tu kartavyaṃ sakṛtkṛtvā sukhaṃ mama
yāvadantaṃ ca me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati
35.40
bhaviṣyati ca me duḥkhaṃ kṛtenehāpyanantakam
mahadduḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam
35.41
nirayāccāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmyahaṃ punaḥ
manuṣyatvācca devatvaṃ devatvātpauruṣaṃ punaḥ
35.42
manuṣyatvācca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati
ya evaṃ vetti nityaṃ vai nirātmā''tmaguṇairvṛtaḥ
35.43
tena devamanuṣyeṣu niraye copapadyate
mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate
35.44
sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu mūrtiṣu
ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
sa evaṃ phalamāpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān
35.45
prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
prakṛtiśca tadaśnāti triṣu lokeṣu kāmagā
35.46
tiryagyoni manuṣyatvaṃ devaloke tathaiva ca
trīṇi sthānāni caitāni jānīyātprākṛtāni ha
35.47
aliṅgāṃ prakṛtiṃ tvāhurliṅgairanumimīmahe
tathaiva pauruṣaṃ liṅgamanumānādvi manyate
35.48
sa liṅgāntaramāsādya prākṛtaṃ liṅgamavraṇam
vraṇadvārāṇyadhiṣṭhāya karmaṇā''tmani manyate
35.49
śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇyatha
vāgādīni pravarttante guṇeṣviha guṇaiḥ saha
35.50
ahametāni vai sarva mayyetānīndriyāṇi ha
nirindriyo hi manyeta vraṇavānasmi nirvraṇaḥ
35.51
aliṅgo liṅgamātmānamakālaḥ kālamātmanaḥ
asattvaṃ sattvamātmānamatattvaṃ tattvamātmanaḥ
35.52
amṛtyurmṛtyumātmānamacaraścaramātmanaḥ
akṣetraḥ kṣetramātmānamasargaḥ sargamātmanaḥ
35.53
atapāstapa ātmānamagatimatimātmanaḥ
abhavo bhavamātmānamabhayo bhayamātmanaḥ
35.54
akṣaraḥ kṣaramātmānamabuddhistvabhimanyate
35.54.p1
[11153]
35.54.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi vasiṣṭhakarālajanakasaṃvāde tryadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 303
Linked texts (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit