Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 35

Mokṣadharma 35

Language
Sanskrit

Contents

35.1

vasiṣṭha uvāca —
evamapratibuddhatvādabuddhamanuvartate
dehāddehasahasrāṇi tathā samabhipadyate

35.2

tiryagyonisahasreṣu kadāciddevatāsvapi
upapadyati saṃyogādguṇaiḥ saha guṇakṣayāta

35.3

mānuṣatvādvivaṃ yāti divo mānuṣyameva ca
mānuṣyānnirayasthānamānantyaṃ pratipadyate

35.4

kośakāro yathā''tmānaṃ kīṭaḥ samavarundhati
sūtratantuguṇairnityaṃ tathā'yamaguṇo guṇaiḥ

35.5

dvandvameti ca nirdvandvastāsu tāsviha yoniṣu
śīrṣaroge'kṣiroge ca dantaśūle galagrahe

35.6

jalodare tṛṣāroge jvaragaṇḍe viṣūcake
śvitrakuṣṭhe'gnidagdhe ca hidhmāpasmārayorapi

35.7

yāni cānyāni dvandvāni prākṛtāni śarīriṣu
utpadyante vicitrāṇi tānyeṣo'pyabhimanyate

35.8

tiryagyonisahasreṣu kadāciddevatāsvapi
abhimanyatyabhīmānāttathaiva sukṛtānyapi

35.9

śuklavāsāśca durvāsāḥ śāyī nityamadhastathā
maṇḍūkaśāyī ca tathā vīrāsanagatastathā

35.10

cīradhāraṇamākāśe śayanaṃ sthānameva ca
iṣṭakāprastare caiva kaṇṭakaprastare tathā

35.11

bhasmaprastaraśāyī ca bhūmiśayyātaleṣu ca
vīrasthānāmbupaṅke ca śayanaṃ phalakeṣu ca

35.12

vividhāsu ca śayyāsu phalagṛddhyānvitastathā
muñjamekhalanagnatvaṃ kṣaumakṛṣṇājināni ca

35.13

śāṇīvālaparīdhāno vyāghracarmaparicchadaḥ
siṃhacarmaparīdhānaḥ paṭṭavāsāstathaiva ca

35.14

phalakaṃ paridhānañca tathā kaṇṭakavastradhṛk
kīṭakāvasanaścaiva cīravāsāstathaiva ca

35.15

vastrāṇi cānyāni bahūnyabhimanyetabuddhimān
bhojanāni vicitrāṇi ratnāni vividhāni ca

35.16

ekarātrāntarāśitvamekakālikabhojanam
caturthāṣṭamakālaśca ṣaṣṭhakālika eva ca

35.17

ṣaḍrātra bhojanaścaiva tathaivāṣṭāhabhojanaḥ
saptarātradaśāhāro dvādaśāhikabhojanaḥ

35.18

māsopavāsī mūlāśī phalāhārastathaiva ca
vāyubhakṣo'mbupiṇyākadadhigomaya bhojanaḥ

35.19

gomūtrabhojanaścaiva śākapuṣpāda eva ca
śaivāla bhojanaścaiva tathā''cāmena vartayan

35.20

vartayan śīrṇaparṇaiśca prakīrṇaphalabhojanaḥ
vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā

35.21

cāndrāyaṇāni vidhivalliṅgāni vividhāni ca
cāturāśramya panthānamāśrityepathānapi

35.22

upāśramānapyaparānpāṣaṇḍān vividhānapi
viviktāśca śilācchāyāstathā prastravaṇāni ca

35.23

pulināni viviktāni viviktāni vanāni ca
devasthānāni puṇyāni viviktāni sarāṃsi ca

35.24

viviktāṃścāpi śailānāṃ guhā gṛhanibhopamāḥ
viviktāni ca japyāni vratāni vividhāni ca

35.25

niyamānvividhāṃścāpi vividhāni tapāṃsi ca
yajñāṃśca vividhākārānvidhīṃśca vividhāṃstathā

35.26

vaṇikpathaṃ dvijaṃ kṣatraṃ vaiśyaśūdrāṃstathaiva ca
dānaṃ ca vividhākāraṃ dīnāndhakṛpaṇādiṣu

35.27

abhimanyatyasaṃbodhāttathaiva trividhān guṇān
sattvaṃ rajastamaścaiva dharmārthau kāma eva ca

35.28

prakṛtyātmānamevātmā evaṃ pravibhajatyuta
svadhākāravaṣaṭkārau svāhākāranamaskriyāḥ

35.29

yājanādhyāpanaṃ dānaṃ tathaivāhuḥ pratigraham
yajanādhyāpane caiva yaccānyadapi kiṃcana

35.30

janmamṛtyuvivāde ca tathā viśasane'pi ca
śubhāśubhamayaṃ sarvametadāhuḥ kriyāpatham

35.31

prakṛtiḥ kurute devī bhavaṃ pralayameva ca
divasānte guṇānetānbhyetyaiko'vatiṣṭhate

35.32

raśmijālamivādityastattakāle niyacchati
evameṣo'sakṛtpūrvaṃ krīḍārthamabhimanyate

35.33

ātmarūpaguṇānnetānvividhānhṛdayapriyān
evametāṃ vikurvāṇaḥ sargapralayadharmiṇīm

35.34

kriyāṃ kriyāpathe raktastriguṇāṃstriguṇādhipaḥ
kriyāṃ kriyāpathopetastathā taditi manyate

35.35

prakṛtyā sarvamevedaṃ jagadandhīkṛtaṃ vibho
rajasā tamasā caiva vyāptaṃ sarvamanekadhā

35.36

evaṃ dvandvānyathaitāni samāvartanti nityaśaḥ
mamaivaitāni jāyante dhāvante tāni māmiti

35.37

nistartavyānyathaitāni sarvāṇīti narādhipa
manyate'yaṃ hyabuddhatvāttathaiva sukṛtānyapi

35.38

moktavyāni mayaitāni devalokagatena vai
ihaiva cainaṃ bhokṣyāmi śubhāśubhaphalodayam

35.39

sukhameva tu kartavyaṃ sakṛtkṛtvā sukhaṃ mama
yāvadantaṃ ca me saukhyaṃ jātyāṃ jātyāṃ bhaviṣyati

35.40

bhaviṣyati ca me duḥkhaṃ kṛtenehāpyanantakam
mahadduḥkhaṃ hi mānuṣyaṃ niraye cāpi majjanam

35.41

nirayāccāpi mānuṣyaṃ kālenaiṣyāmyahaṃ punaḥ
manuṣyatvācca devatvaṃ devatvātpauruṣaṃ punaḥ

35.42

manuṣyatvācca nirayaṃ paryāyeṇopagacchati
ya evaṃ vetti nityaṃ vai nirātmā''tmaguṇairvṛtaḥ

35.43

tena devamanuṣyeṣu niraye copapadyate
mamatvenāvṛto nityaṃ tatraiva parivartate

35.44

sargakoṭisahasrāṇi maraṇāntāsu mūrtiṣu
ya evaṃ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
sa evaṃ phalamāpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān

35.45

prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam
prakṛtiśca tadaśnāti triṣu lokeṣu kāmagā

35.46

tiryagyoni manuṣyatvaṃ devaloke tathaiva ca
trīṇi sthānāni caitāni jānīyātprākṛtāni ha

35.47

aliṅgāṃ prakṛtiṃ tvāhurliṅgairanumimīmahe
tathaiva pauruṣaṃ liṅgamanumānādvi manyate

35.48

sa liṅgāntaramāsādya prākṛtaṃ liṅgamavraṇam
vraṇadvārāṇyadhiṣṭhāya karmaṇā''tmani manyate

35.49

śrotrādīni tu sarvāṇi pañca karmendriyāṇyatha
vāgādīni pravarttante guṇeṣviha guṇaiḥ saha

35.50

ahametāni vai sarva mayyetānīndriyāṇi ha
nirindriyo hi manyeta vraṇavānasmi nirvraṇaḥ

35.51

aliṅgo liṅgamātmānamakālaḥ kālamātmanaḥ
asattvaṃ sattvamātmānamatattvaṃ tattvamātmanaḥ

35.52

amṛtyurmṛtyumātmānamacaraścaramātmanaḥ
akṣetraḥ kṣetramātmānamasargaḥ sargamātmanaḥ

35.53

atapāstapa ātmānamagatimatimātmanaḥ
abhavo bhavamātmānamabhayo bhayamātmanaḥ

35.54

akṣaraḥ kṣaramātmānamabuddhistvabhimanyate

35.54.p1

[11153]

35.54.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi vasiṣṭhakarālajanakasaṃvāde tryadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 303

Linked texts (2)