Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 37

Mokṣadharma 37

Language
Sanskrit

37.1

janaka uvāca —
akṣarakṣarayoreṣa dvayoḥ sambandha iṣyate
strīpuṃsorvā'pi bhagavansambandhastadvaducyate

37.2

ṛte tu puruṣaṃ neha strī garbhaṃ dhārayatyuta
ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartayettathā

37.3

anyonyasyābhisambandhādanyonyaguṇasaṃśrayāt
rūpaṃ nirvartayatyetadevaṃ sarvāsu yoniṣu

37.4

ratyarthamabhisambandhādanyonyaguṇasaṃśrayāt
ṛtau nirvartyate rūpaṃ tadvakṣyāmi nidarśanam

37.5

ye guṇāḥ puruṣasyeha ye ca mātṛguṇāstathā
asthi snāyuśca majjā ca jānīmaḥ pitṛto guṇāḥ

37.6

tvaṅmāṃsaṃ śoṇitaṃ ceti mātṛjānyapi śuśruma
evametad dvijaśreṣṭha vede śāstre ca paṭhyate

37.7

pramāṇaṃ yatsvavedoktaṃ śāstroktaṃ yacca paṭhyate
vedaśāstradvayaṃ caiva pramāṇaṃ tatsanātanam

37.8

anyonyaguṇasaṃrodhādanyonyaguṇasaṃśrayāt
evamevābhisambaddhau nityaṃ prakṛtipūruṣau

37.9

paśyāmi bhagavaṃstasmānmokṣadharmo na vidyate
athavā'nantarakṛtaṃ kiñcideva nidarśanam
tanmamācakṣva tattvena pratyakṣā hyasi sarvadā

37.10

mokṣakāmā vayaṃ cāpi kāṅkṣāmo yadanāmayam
adehaṃmajaraṃ nityamatīndriyamanīśvaram

37.11

vasiṣṭha uvāca —
yadetaduktaṃ bhavatā vedaśāstranidarśanam
evametadyathā caitannigṛhṇāti tathā bhavān

37.12

dhāryate hi tvayā graṃtha ubhayorvedaśāstrayoḥ
na ca granthasya tattvajño yathā tattvaṃ nareśvara

37.13

yo hi vede ca śāstre ca granthadhāraṇatatparaḥ
na ca granthārthatattvajñastasya taddhāraṇaṃ vṛthā

37.14

bhāraṃ sa vahate tasya granthasyārthaṃ na vetti yaḥ
yastu granthārthatattvajño nāsya granthāgamo vṛthā

37.15

granthasyārthasya pṛṣṭaḥ saṃstādṛśo vaktumarhati
yathā tattvābhigamanādarthaṃ tasya sa vindati

37.16

na yaḥ saṃsatsu kathayedvranthārthaṃ sthūlabuddhimān
sa kathaṃ mandavijñāno granthaṃ vakṣyati nirṇayāt

37.17

nirṇayaṃ cāpi cchidrātmā na taṃ vakṣyati tattvataḥ
sopahāsātmatāmeti yasmāttaccaivātmavānapi

37.18

tasmāttvaṃ śṛṇu rājendra yathaitadanudṛśyate
yāthātathyena sāṅkhyeṣu yogeṣu ca mahātmasu

37.19

yadeva yogāḥ paśyanti sāṅkhyaistadanugamyate
evaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa buddhimān

37.20

tvaṅmāṃsaṃ rudhiraṃ medaḥ pittaṃ majjā ca snāyu ca
atha caindriyakaṃ tāta tadbhavānidamaha mām

37.21

dravyād dravyasya nirvṛttirindriyādindriyaṃ tathā
dehāddehavāpnoti bījādbījaṃ tathaiva ca

37.22

nirindriyasyābījasya nirdravyasyāpyadehinaḥ
kathaṃ guṇā bhaviṣyanti nirguṇatvānmahātmanaḥ

37.23

guṇā guṇeṣu jāyante tatraiva niviśanti ca
evaṃ guṇāḥ prakṛtito jāyante niviśanti ca

37.24

tvaṅ māṃsaṃ rudhiraṃ medaḥ pittaṃ majjā'sthi snāyu ca
aṣṭau tānyatha śukreṇa jānīhi prākṛtāni vai

37.25

pumāṃścaivāpumāṃścaiva trailiṅgyaṃ prākṛtaṃ smṛtam
na vā'pumānpumāṃścaiva sa liṅgītyābhidhīyate

37.26

aliṅgātprakṛtirliṅgai rupālabhyati sā''tmajaiḥ
yathā puṣpaphalairnityamamṛtavo'mūrtayastathā

37.27

evamapyanumānena hyaliṅgādupalabhyate
pañcaviṃśatimastāta liṅgeṣu niyatātmakaḥ

37.28

anādinidhano'nantaḥ sarvadarśī nirāmayaḥ
kevalaṃ tvābhimānitvādguṇeṣu guṇa ucyate

37.29

guṇā guṇavataḥ santi nirguṇasya kuto guṇāḥ
tasmādevaṃ vijānanti ye janā guṇadarśinaḥ

37.30

yadā tveṣa guṇānetānaprākṛtānabhimanyate
tadā sa guṇahānyaitaṃ paramevānupaśyati

37.31

yattad buddheḥ paraṃ prāhuḥ sāṅkhyayogāśca sarvaśaḥ
budhyamānaṃ mahāprājñamabuddhaparivarjanāt

37.32

aprabuddhamathāvyaktamagaṇaṃ prāhureśvaram
nirguṇaṃ ceśvaraṃ nityamadhiṣṭhātārameva ca

37.33

prakṛteśca guṇānāṃ ca pañcaviṃśatikaṃ budhāḥ
sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ

37.34

yadā prabuddhā hyavyaktamavasthājanmabhīravaḥ
budhyamānaṃ prabudhyanti gamayanti samaṃ tadā

37.35

etannidarśanaṃ samyagasamyaganidarśanam
budhyamānāprabuddhānāṃ pṛthakpṛthagarindama

37.36

paraspareṇaitaduktaṃ kṣarākṣaranidarśanam
ekatvamakṣaraṃ prāhurnānātvaṃ kṣaramucyate

37.37

pañcaviṃśatiniṣṭho'yaṃ yadā samyakpravartate
ekatvaṃ darśanaṃ cāsya nānātvaṃ cāpyadarśanam

37.38

tattvānistattvayoretatpṛthageva nidarśanam
pañcaviṃśatisargaṃ tu tattvamāhurmanīṣiṇaḥ

37.39

nistattvaṃ pañcaviṃśasya paramāhurnidarśanam
sargasya vargamācāraṃ tattvaṃ tattvātsanātanam

Linked texts (3)