Mokshadharma 42
Mokṣadharma 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.26 — 2 parts
42.1
[11377]
yudhiṣṭhira uvāca —
dharmādharmavimuktaṃ yadvimuktaṃ sarvasaṃśayāt
janmamṛtyuvimuktaṃ ca vimuktaṃ puṇyapāpayoḥ
42.2
yacchivaṃ nityamabhayaṃ nityamakṣaramavyayam
śuci nityamanāyāsaṃ tadbhavānvaktumarhati
42.3
bhīṣma uvāca —
atra te vartayiṣyāmi itihāsa purātanam
yājñavalkyasya saṃvādaṃ janakasya ca bhārata
42.4
yājñavalkyamṛṣiśreṣṭhaṃ daivarātirmahāyaśāḥ
papraccha janako rājā praśnaṃ praśnavidāṃ varam
42.5
janaka uvāca- katīndriyāṇi viprarṣe kati prakṛtayaḥ smṛtāḥ
kimanyaktaṃ paraṃ brahma tasmācca paratastu kim
42.6
prabhavaṃ cāpyayaṃ caiva kālasaṃkhyāṃ tathaiva ca
vaktumarhasi viprendra tvadanugrahakāṅkṣiṇaḥ
42.7
ajñānātparipṛcchāmi tvaṃ hi jñānamayo nidhiḥ
tadahaṃ śrotumicchāmi sarvametadasaṃśayam
42.8
yājñavalkya uvāca-śrūyatāmavanīpāla yadetadanupṛcchasi
yogānāṃ paramaṃ jñānaṃ sāṃkhyānāṃ ca viśeṣataḥ
42.9
na tavāviditaṃ kiṃcinmāṃ tu jijñāsate bhavān
pṛṣṭena cāpi vaktavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ
42.10
aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāścāpi ṣoḍaśa
tatra tu prakṛtīraṣṭau prāhuradhyātmacintakāḥ
42.11
avyaktaṃ ca mahāntaṃ ca tathā'haṅkāra eva ca
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam
42.12
etāḥ prakṛtayastvaṣṭau vikārānapi me śṛṇu
śrotraṃ tvakcaiva cakṣuśca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam
42.13
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca
vākca hastau ca pādau ca pāyurmedraṃ tathaiva ca
42.14
ete viśeṣā rājendra mahābhūteṣu pañcasu
buddhīndriyāṇyathaitāni saviśeṣāṇi maithila
42.15
manaḥ ṣoḍaśakaṃ prāhuradhyātmagaticintakāḥ
tvaṃ caivānye ca vidvāṃsastattvabuddhiviśāradāḥ
42.16
avyaktācca mahānātmā samutpadyati pārthiva
prathamaṃ sargamityetadāhuḥ prādhānikaṃ budhāḥ
42.17
mahattaścāpyahaṅkāra utpanno hi narādhipa
dvitīyaṃ sargamityāhurettad buddhyātmakaṃ smṛtam
42.18
ahaṅkārācca saṃbhūtaṃ mano bhūtaguṇātmakam
tṛtīyaḥ sarga ityeṣa āhaṅkārika ucyate
42.19
manasastu samudbhūtā mahābhūtā narādhipa
caturthaṃ sargamityetanmānasaṃ viddhi me matam
42.20
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca
pañcamaṃ sargamityāhurbhautikaṃ bhūtacintakāḥ
42.21
śrotraṃ tvakcaiva cakṣuśca jihvā ghrāṇaṃ ca pañcamam
sargaṃ tu ṣaṣṭhamityāhurbahucintātmakaṃ smṛtam
42.22
adhaḥ śrotrendriyagrāma utpadyati narādhipa
saptamaṃ sargamityāhuretadaindriyakaṃ smṛtam
42.23
ūrdhvaṃ srotastathā tiryagutpadyati narādhipa
aṣṭamaṃ sargamityāhuretadārjavakaṃ smṛtam
42.24
tiryak srotastvadhaḥ srota utpadyati narādhipa
navamaṃ sargamityāhuretadārjavakaṃ budhāḥ
42.25
etāni nava sargāṇi tattvāni ca narādhipa
caturviṃśatiruktāni yathāśruti nidarśanāt
42.26
ata ūrdhvaṃ mahārāja guṇasyaitasya tattvataḥ
mahātmabhiranuproktaṃ kālasaṃkhyāṃ nibodha me
42.26.p1
[11403]
42.26.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi yājñavalkyajanakasaṃvāde daśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 310
Linked texts (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Vaidikakośa (Haṃsarāja) — Haṃsarāja, Sanskrit