Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 43

Mokṣadharma 43

Language
Sanskrit

Contents

43.1

yājñavalkya uvāca-avyaktasya naraśreṣṭha kālasaṃkhyāṃ nibodha me
pañca kalpasahasrāṇi dviguṇānyahurucyate

43.2

rātriretāvatī cāsya pratibuddho narādhipa
sṛjatyoṣadhimevāgre jīvanaṃ sarvadehinām

43.3

tato brahmāṇamasṛjaddhiraṇyāṇḍasamudbhavam
sā mūrtiḥ sarvabhūtānāmityevamanuśuśruma

43.4

saṃvatsaramuṣitvā'ṇḍe niṣkramya ca mahāmuniḥ
saṃdadhe sa mahīṃ kṛtsnāṃ divamūrdhvaṃ prajāpatiḥ

43.5

dyāvāpṛthivyorityeṣa rājanvedeṣu paṭhyate
tayoḥ śakalayormadhyamākāśamakarotprabhuḥ

43.6

etasyāpi ca saṃkhyānaṃ vedavedāṅgapāragaiḥ
daśa kalpasahasrāṇi pādonānyaharucyate

43.7

rātrimetāvatīṃ cāsya prāhuradhyātmacintakāḥ
sṛjatyahaṅkāramṛṣirbhūtaṃ divyātmakaṃ tathā

43.8

caturaścāparān putrāndehātpūrvaṃ mahārṛṣiḥ
te vai pitṛṇāṃ pitaraḥ śrūyante rājasattama

43.9

devāḥ pitṛṇāṃ ca sutā devairlokāḥ samāvṛtāḥ
carācarā naraśreṣṭha ityevamanuśuśruma

43.10

parameṣṭhī tvahaṅkāraḥ sṛjan bhūtāni pañcadhā
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam

43.11

etasyāpi niśāmānustṛtīyāmiha kurvataḥ
pañca kalpasahasrāṇi tāvadevāharucyate

43.12

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhastathaiva ca
ete viśeṣā rājendra mahābhūteṣu pañcasu

43.13

yairāviṣṭāni bhūtāni ahanyahani pārthiva
anyonyaṃ spṛhayantyete anyonyasya hite ratāḥ

43.14

anyonyamativartante anyonyaspardhinastathā
te vadhyamānā hyanyonyaṃ guṇairhāribhiravyayaiḥ

43.15

ihaiva parivartante tiryagyonipraveśinaḥ
trīṇi kalpasahasrāṇi eteṣāmaharucyate

43.16

rātriretāvattī caiva manasaśca narādhipa
manaścarati rājendra vāritaṃ sarvamindriyaiḥ

43.17

na cendriyāṇi paśyanti mana evānupaśyati
cakṣuḥ paśyati rūpāṇi manasā tu na cakṣuṣā

43.18

manasi vyākule cakṣuḥ paśyannapi na paśyati
tathendriyāṇi sarvāṇi paśyantītyabhicakṣate

43.19

na cendriyāṇi paśyanti mana evātra paśyati
manasyuparate rājannindriyoparamo bhavet

43.20

tadindriyeṣūparamo manasyuparamo bhavet
evaṃ manaḥpradhānāni indriyāṇi prabhāvayet

43.21

indriyāṇāṃ tu sarveṣāmīśvaraṃ mana ucyate
etādṛśanti bhūtāni sarvāṇīha mahāyaśaḥ

43.21.p1

[11424]

43.21.p2

itiśrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi yājñavalkyajanakasaṃvāde ekādaśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 311

Linked texts (1)