Mokshadharma 45
Mokṣadharma 45
- Language
- Sanskrit
45.1
yājñavalkya uvāca·pādāvadhyātmamityāhurbrāhmaṇāstattvadarśinaḥ
gantavyamadhibhūtaṃ ca viṣṇustatrādhidaivatam
45.2
pāyuradhyātmamityāhuryathātattvārthadarśinaḥ
visargamadhibhūtaṃ ca mitrastatrādhidaivatam
45.3
upastho'dhyātmamityāhuryathāyogapradarśinaḥ
adhibhūtaṃ tathā''nando daivataṃ ca prajāpatiḥ
45.4
hastāvadhyātmamityāhuryathāsaṃkhyānadarśinaḥ
kartavyamadhibhūtaṃ tu indrastatrādhidaivatam
45.5
vāgadhyātmamiti prāhuryathāśrutinidarśinaḥ
vaktavyamadhibhūtaṃ tu vahnistatrādhidaivatam
45.6
cakṣuradhyātmamityāhuryathāśrutinidarśinaḥ
rūpamatrādhibhūtaṃ tu sūryaścāpyadhidaivatam
45.7
śrotramadhyātmamityāhuryathāśrutinidarśinaḥ
śabdastatrādhibhūtaṃ tu diśaścātrādhidaivatam
45.8
jihvāmadhyātmamityāhuryathāśrutinidarśinaḥ
rasa evādhibhūtaṃ tu āpastatrādhidaivatam
45.9
ghrāṇamadhyātmamityāhuryathāśrutinidarśinaḥ
gandha evādhibhūtaṃ tu pṛthivī cādhidaivatam
45.10
tvagadhyātmamiti prāhustattvabuddhiviśāradāḥ
sparśamevādhibhūtaṃ tu pavanaścādhidaivatam
45.11
mano'dhyātmamiti prāhuryathāśāstraviśāradāḥ
mantavyamadhibhūtaṃ tu candramāścādhidaivatam
45.12
ahaṅkārikamadhyātmamāhustattvanidarśinaḥ
abhimāno'dhibhūtaṃ tu buddhiścātrādhidaivatam
45.13
buddhiradhyātmamityāhuryathāvadabhidarśinaḥ
boddhavyamadhibhūtaṃ tu kṣetrajñaścādhidaivatam
45.14
eṣā te vyaktito rājan vibhūtiranudarśitā
ādau madhye tathānte ca yathā tattvena tattvavit
45.15
prakṛtirguṇānvikurute svacchandena|tmaka|myayā
krīḍārthe tu mahārāja śataśo'tha sahasraśaḥ
45.16
yathā dīpasahasrāṇi dīpānmartyāḥ prakurvate
prakṛtistathā vikurute puruṣasya guṇānvahūna
45.17
sattvamānanda udrekaḥ prītiḥ prākāśyameva ca
sukhaṃ śuddhitvamārogyaṃ santoṣaḥ śraddadhānatā
45.18
akārpaṇyamasaṃrambhaḥ kṣamā dhṛtirahiṃsatā
samatā satyamānṛṇyaṃ mārdavaṃ hīracāpalam
45.19
śaucamārjavamācāramalaulyaṃ hṛdyasaṃbhramaḥ
iṣṭāniṣṭaviyogānāṃ kṛtānāmavikatthanā
45.20
dānena cātmagrahaṇamaspṛhatvaṃ parārthatā
sarvabhūtadayā caiva sattvasyaite guṇāḥ smṛtāḥ
45.21
rajoguṇānāṃ saṃghātò rūpamaiśvaryavigrahau
atyāgitvamakāruṇyaṃ sukhaduḥkhopasevanam
45.22
parāpavādeṣu ratirvivādānāṃ ca sevanam
ahaṅkāramasatkāraścintā vairopasevanam
45.23
paritāpo'bhiharaṇaṃ hīnāśo'nārjavaṃ tathā
bhedaḥ paruṣatā caiva kāmaḥ krodho madastathā
45.24
darpo dveṣo'tivādaśca ete proktā rajoguṇāḥ
tāmasānāṃ tu saṃghātaṃ pravakṣyāmyupadhāryatām
45.25
moho'prakāśastāmisramandhatāmisrasaṃjñitam
maraṇaṃ cāndhatāmisraṃ tāmisraṃ krodha ucyate
45.26
tamaso lakṣaṇānīha bhakṣaṇāyabhirocanam
bhojanānāmaparyāptistathā'peyeṣvatṛptatā
45.27
gandhavāsovihāreṣu śayaneṣvāsaneṣu ca
divāsvapne'tivāde ca pramādeṣu ca vai ratiḥ
45.28
nṛtyavāditragītānāmajñānācchraddadhānatā
dveṣo dharmaviśeṣāṇāmete vai tāmasā guṇāḥ
Linked texts (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Satsaṅgijīvana — Śatānandamuni, Sanskrit