Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 48

Mokṣadharma 48

Language
Sanskrit

Contents

48.1

[11507]
yājñavalkya uvāca-sāṃkhyajñānaṃ mayā proktaṃ yogajñānaṃ nibodha me
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ tattvena nṛpasattama

48.2

nāsti sāṃkhyasamaṃ jñānaṃ nāsti yogasamaṃ balam
tāvubhāvekacaryau tāvubhāvanidhanau smṛtau

48.3

pṛthakpṛthakprapaśyanti ye'pyabuddhiratā narāḥ
vayaṃ tu rājanpaśyāma ekameva tu niścayāt

48.4

yadeva yogāḥ paśyanti tatsāṃkhyairapi dṛśyate
ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa tattvavit

48.5

rudrapradhānānaparānviddhi yogānarindama
tenaiva cātha dehena vicaranti diśo daśa

48.6

yāvaddhi pralayastāta sūkṣmenāṣṭaguṇena ha
yogena lokānvicaransukhaṃ saṃnyasya cānagha

48.7

vedeṣu cāṣṭaguṇinaṃ yogamāhurmanīṣiṇaḥ
sūkṣmamaṣṭaguṇaṃ prāhurnetaraṃ nṛpasattama

48.8

dviguṇaṃ yogakṛtyaṃ tu yogānāṃ prāhuruttamam
saguṇaṃ nirguṇaṃ caiva yathāśāstranidarśanam

48.9

dhāraṇaṃ caiva manasaḥ prāṇāyāmaśca pārthiva
ekāgratā ca manasaḥ prāṇāyāmastathaiva ca

48.10

prāṇāyāmo hi saguṇo nirguṇaṃ dhārayenmanaḥ
yadyadṛśyati muñcanvai prāṇānmaithilasattama
vātādhikyaṃ bhavatyeva tasmāttaṃ na samācaret

48.11

niśāyāḥ prathame yāme codanā dvādaśa smṛtāḥ
madhye svapnātpare yāme dvādaśaiva tu codanāḥ

48.12

tadevamupaśāntena dāntenaikāntaśīlinā
ātmārāmeṇa buddhena yoktavyo''tmā na saṃśayaḥ

48.13

pañcānāmindriyāṇāṃ tu doṣānvākṣipya pañcadhā
śabdaṃ rūpaṃ tathā sparśaṃ rasaṃ gandhaṃ tathaiva ca

48.14

pratibhāmapavargaṃ ca pratisaṃhṛtya maithila
indriyagrāmamakhilaṃ manasyabhiniveśya ha

48.15

manastathaivāhaṅkāre pratiṣṭhāpya narādhipa
ahaṃkāraṃ tathā buddhau buddhiṃ ca prakṛtāvapi

48.16

evaṃ hi parisaṃkhyāya tato dhyāyanti kevalam
virajaskamalaṃ nityamanantaṃ śuddhamavraṇam

48.17

tasthuṣaṃ puruṣaṃ nityamabhedyamajarāmaram
śāśvataṃ cāvyayaṃ caiva īśānaṃ brahma cāvyayam

48.18

yuktasya tu mahārāja lakṣaṇānyupadhāraya
lakṣaṇaṃ tu prasādasya yathā tṛptaḥ sukhaṃ svapet

48.19

nirvāte tu yathā dīpo jvaletsnehasamanvitaḥ
niścalordhvaśikhastadvadyuktamāhurmanīṣiṇaḥ

48.20

pāṣāṇa iva meghotthairyathā bindubhirāhataḥ
nālaṃ cālayituṃ śakyastathā yuktasya lakṣaṇam

48.21

śaṅkhadundubhinirghoṣairvividhairgītavāditaiḥ
kriyamāṇairna kampeta muktasyaitannidarśanam

48.22

tailapātraṃ yathā pūrṇa karābhyāṃ gṛhya pūruṣaḥ
sopānamāruheddhītastarjyamāno'sipāṇibhiḥ

48.23

saṃyatātmā bhayātteṣāṃ na pātrādvindumutsṛjet
tathaivottaramāgamya ekāgramanasastathā

48.24

sthiratvādinidriyāṇāṃ tu niścalatvāttathaiva ca
evaṃ yuktasya tu munerlakṣaṇānyupalakṣayet

48.25

svayuktaḥ paśyate brahma yattatparamamavyayam
mahattastamaso madhye sthitaṃ jvalanasannibham

48.26

etena kevalaṃ yāti tyaktvā dehamasākṣikam
kālena mahatā rājan śrutireṣā sanātanī

48.27

etaddhi yogaṃ yogānāṃ kimanyadyogalakṣaṇam
vijñāya taddhi manyante kṛtakṛtyā manīṣiṇaḥ

48.27.p1

[11534]

48.27.p2

itiśrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi ṣoḍaśādhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 316

Linked texts (4)