Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 58

Mokṣadharma 58

Language
Sanskrit

Contents

58.1

[12086]
bhīṣma uvāca — tataḥ sa rājā janako mantribhiḥ saha bhārata
puraḥ purohitaṃ kṛtvā sarvāṇyantaḥpurāṇi ca

58.2

āsanaṃ ca puraskṛtya ratnāni vividhāni ca
śirasā ca rghamādāya guruputraṃ samabhyagāt

58.3

sa tadāsanamādāya bahuratnavibhūṣitam
spardhyāstaraṇasaṃstīrṇaṃ sarvatobhadramṛddhimat

58.4

purodhasā saṃgṛhītaṃ hastenālabhya pārthivaḥ
pradadau guruputrāya śukāya paramārcitam

58.5

tatropaviṣṭaṃ taṃ kārṣṇi śāstrataḥ pratyapūjayat
pādyaṃ nivedya prathamamarghyaṃ gāṃ ca nyavedayat

58.6

sa ca tāṃ mantravatpūjāṃ pratyagṛhṇādyathāvidhi
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ janakād dvijasattamaḥ

58.7

gāṃ caiva samanujñāya rājānamanumānya ca
paryapṛcchanmahātejā rājñaḥ kuśalamavyayam

58.8

anāmayaṃ ca rājendra śukaḥ sānucarasya ha
anuśiṣṭastu tenāsau niṣasāda sahānugaḥ

58.9

udārasattvābhijanoṃ bhūmau rājā kṛtāñjaliḥ
kuśalaṃ cāvyayayaṃ caiva pṛṣṭvā vaiyāsakiṃ nṛpaḥ
kimāgamanamityevaṃ paryapṛcchata pārthivaḥ

58.10

śuka uvāca —
pitrā'hamukto bhadraṃ te mokṣadharmārthakovidaḥ
videharājo yājyo me janako nāma viśrutaḥ

58.11

tatra gacchasva vai tūrṇaṃ yadi te hṛdi saṃśayaḥ
pravṛttau vā nivṛttau vā sa te chetsyati saṃśayam

58.12

so'haṃ piturniyogāttvāmupapraṣṭumihāgataḥ
tanme dharmabhṛtāṃ śreṣṭha yathāvadvaktumarhasi

58.13

kiṃ kāryaṃ brāhmaṇeneha mokṣārthañca kimātmakaḥ
kathaṃ ca mokṣaḥ prāptavyo jñānena tapasā'tha vā

58.14

janaka uvāca—
yatkāryaṃ brāhmaṇeneha janmaprabhṛti tacchṛṇu
kṛtopanayanastāta bhavedvedaparāyaṇaḥ

58.15

tapasā guruvṛttyā ca brahmacaryeṇa vā vibho
devatānāṃ pitṝṇāṃ vāpyanṛṇo hyanasūtakaḥ

58.16

vedānadhītya niyato dakṣiṇāmapavarjya ca
abhyanujñāmatha prāpya samāvarteta vai dvijaḥ

58.17

samāvṛttaśca gārhasthye svadāranirato vaset
anasūyuryathānyāyamāhitāgnistathaiva ca

58.18

utpādya putrapautraṃ tu vanyāśramapade vaset
tānevāgnīnyathāśāstramarcayannatithipriyaḥ

58.19

sravane'gnīnyathānyāyamātmanyāropya dharmavit
nirdvandvo vītarāgātmā brahmā śramapade vaset

58.20

śuka uvāca—
utpanne jñānavijñāne nirdvandve hṛdi śāśvate
kimavaśyaṃ nivastavyamāśrameṣu bhavet triṣu

58.21

etadbhavantaṃ pṛcchāmi taddvānktumarhati
yathā vedārthatattvena brūhi me tvaṃ janādhipa

58.22

janaka uvāca —
na vinā jñānavijñāne mokṣasyādhigamo bhavet
na vinā gurusaṃbandhaṃ jñānasyādhigamaḥ smṛtaḥ

58.23

guruḥ plāvayitā tasya jñānaṃ plava ihocyate
vijñāya kṛtakṛtyastu tīrṇastadubhayaṃ tyajet

58.24

anucchedāya lokānāmanucchedāya karmaṇām
pūrverācarito dharmaścāturāśramyasaṃkaṭaḥ

58.25

anena kramayogena bahujātiṣu karmaṇām
hitvā śubhāśubhaṃ karma mokṣo nāmeha labhyate

58.26

bhāvitaiḥ karaṇaiścāyaṃ bahusaṃsārayoniṣu
āsādayati śuddhātmā mokṣaṃ vai prathamāśrame

58.27

tamāsādya tu muktasya dṛṣṭārthasya vipaścitaḥ
triṣvāśrameṣu ko nvartho bhavetparamabhīpsataḥ

58.28

rājasāṃstāmasāṃścaiva nityaṃ doṣānvivarjayet
sāttvikaṃ mārgamāsthāya paśyedātmānamātmanā

58.29

sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
saṃpaśyannopalipyeta jale vāricaro yathā

58.30

pakṣivatpravaṇādūrdhvamamutrānantyamaśnute
vihāya dehānnirmukto nirdvandvaḥ praśamaṃ gataḥ

58.31

atra gāthāḥ purā gītāḥ śṛṇu rājñā yayātinā
dhāryante yā dvijaistāta mokṣaśāstraviśāradaiḥ

58.32

jyotirātmani nānyatra sarvajantuṣu tatsamam
svayaṃ ca śakyate draṣṭuṃ susamāhitacetasā

58.33

na bibheti paro yasmānna bibheti parācca yaḥ
yaśca necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā

58.34

yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam
karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā

58.35

saṃyojya manasā''tmānamīrṣyāmutsṛjya mohanīm
tyaktvā kāmaṃ ca mohaṃ ca tadā brahmatvamaśnute

58.36

yadā śravye ca dṛśye ca sarvabhūteṣu cāpyayam
samo bhavati nirdvandvo brahma saṃpadyate tadā

58.37

yadā stutiṃ ca nindāṃ ca samatvenaiva paśyati
kāñcanaṃ cāyasaṃ caiva sukhaṃ duḥkhaṃ tathaiva ca

58.38

śītamuṣṇaṃ tathaivārthamanarthaṃ priyamapriyam
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva brahma saṃpadyate tadā

58.39

prasāryeha yathāṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ
tathendriyāṇi manasā saṃyantavyāni bhikṣuṇā

58.40

tamaḥparigataṃ veśma yathā dīpena dṛśyate
tathā buddhipradīpena śakya ātmā nirīkṣitum

58.41

etatsarvaṃ ca paśyāmi tvayi buddhimatāṃ vara
yaccānyadapi vettavyaṃ tattvato veda tadbhavān

58.42

brahmarṣe viditaścāsi viṣayāntamupāgataḥ
gurostva prasādena tava caivopaśikṣayā

58.43

tasyaiva ca prasādena prādurbhūtaṃ mahāmune
jñānaṃ divyaṃ mamāpīdaṃ tenāsi vidito mama

58.44

adhikaṃ tava vijñānamadhikā ca gatistava
adhikaṃ tava caiśvaryaṃ tacca tvaṃ nāvabudhyase

58.45

bālyādvā saṃśayādvā'pi bhayādvā'pyavimokṣajāt
utpanne cāpi vijñāne nādhigacchati tāṃ gatim

58.46

vyavasāyena śuddhena madvidhaiśchinnasaṃśayaḥ
vimucya hṛdayagranthīnāsādayati tāṃ gatim

58.47

bhavāṃścotpannavijñānaḥ sthirabuddhiralolupaḥ
vyavasāyādṛte brahmannāsādayati tatparam

58.48

nāsti te sukhaduḥkheṣu viśeṣo nāsi lolupaḥ
nautsukyaṃ nṛtyagiteṣu na rāga upajāyate

58.49

na bandhuṣvanubandhaste na bhayeṣvasti te bhayam
paśyāmi tvāṃ mahābhāga tulyaloṣṭāśmakāñcanam

58.50

ahaṃ tvāmanupaśyāmi ye cāpyanye manīṣiṇaḥ
āsthitaṃ paramaṃ mārgamakṣayaṃ tamanāmayam

58.51

yattatphalaṃ brāhmaṇasyeha mokṣārthaśca yadātmakaḥ
tasminvai vartase brahmankimanyatparipṛcchasi

58.51.p1

[12137]

58.51.p2

iti śrīmahābhārate 0 śānti0 mokṣa0 śuklotpattau ṣaḍviṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 326

Linked texts (4)