Mokshadharma 58
Mokṣadharma 58
- Language
- Sanskrit
Contents
- 58.51 — 2 parts
58.1
[12086]
bhīṣma uvāca — tataḥ sa rājā janako mantribhiḥ saha bhārata
puraḥ purohitaṃ kṛtvā sarvāṇyantaḥpurāṇi ca
58.2
āsanaṃ ca puraskṛtya ratnāni vividhāni ca
śirasā ca rghamādāya guruputraṃ samabhyagāt
58.3
sa tadāsanamādāya bahuratnavibhūṣitam
spardhyāstaraṇasaṃstīrṇaṃ sarvatobhadramṛddhimat
58.4
purodhasā saṃgṛhītaṃ hastenālabhya pārthivaḥ
pradadau guruputrāya śukāya paramārcitam
58.5
tatropaviṣṭaṃ taṃ kārṣṇi śāstrataḥ pratyapūjayat
pādyaṃ nivedya prathamamarghyaṃ gāṃ ca nyavedayat
58.6
sa ca tāṃ mantravatpūjāṃ pratyagṛhṇādyathāvidhi
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ janakād dvijasattamaḥ
58.7
gāṃ caiva samanujñāya rājānamanumānya ca
paryapṛcchanmahātejā rājñaḥ kuśalamavyayam
58.8
anāmayaṃ ca rājendra śukaḥ sānucarasya ha
anuśiṣṭastu tenāsau niṣasāda sahānugaḥ
58.9
udārasattvābhijanoṃ bhūmau rājā kṛtāñjaliḥ
kuśalaṃ cāvyayayaṃ caiva pṛṣṭvā vaiyāsakiṃ nṛpaḥ
kimāgamanamityevaṃ paryapṛcchata pārthivaḥ
58.10
śuka uvāca —
pitrā'hamukto bhadraṃ te mokṣadharmārthakovidaḥ
videharājo yājyo me janako nāma viśrutaḥ
58.11
tatra gacchasva vai tūrṇaṃ yadi te hṛdi saṃśayaḥ
pravṛttau vā nivṛttau vā sa te chetsyati saṃśayam
58.12
so'haṃ piturniyogāttvāmupapraṣṭumihāgataḥ
tanme dharmabhṛtāṃ śreṣṭha yathāvadvaktumarhasi
58.13
kiṃ kāryaṃ brāhmaṇeneha mokṣārthañca kimātmakaḥ
kathaṃ ca mokṣaḥ prāptavyo jñānena tapasā'tha vā
58.14
janaka uvāca—
yatkāryaṃ brāhmaṇeneha janmaprabhṛti tacchṛṇu
kṛtopanayanastāta bhavedvedaparāyaṇaḥ
58.15
tapasā guruvṛttyā ca brahmacaryeṇa vā vibho
devatānāṃ pitṝṇāṃ vāpyanṛṇo hyanasūtakaḥ
58.16
vedānadhītya niyato dakṣiṇāmapavarjya ca
abhyanujñāmatha prāpya samāvarteta vai dvijaḥ
58.17
samāvṛttaśca gārhasthye svadāranirato vaset
anasūyuryathānyāyamāhitāgnistathaiva ca
58.18
utpādya putrapautraṃ tu vanyāśramapade vaset
tānevāgnīnyathāśāstramarcayannatithipriyaḥ
58.19
sravane'gnīnyathānyāyamātmanyāropya dharmavit
nirdvandvo vītarāgātmā brahmā śramapade vaset
58.20
śuka uvāca—
utpanne jñānavijñāne nirdvandve hṛdi śāśvate
kimavaśyaṃ nivastavyamāśrameṣu bhavet triṣu
58.21
etadbhavantaṃ pṛcchāmi taddvānktumarhati
yathā vedārthatattvena brūhi me tvaṃ janādhipa
58.22
janaka uvāca —
na vinā jñānavijñāne mokṣasyādhigamo bhavet
na vinā gurusaṃbandhaṃ jñānasyādhigamaḥ smṛtaḥ
58.23
guruḥ plāvayitā tasya jñānaṃ plava ihocyate
vijñāya kṛtakṛtyastu tīrṇastadubhayaṃ tyajet
58.24
anucchedāya lokānāmanucchedāya karmaṇām
pūrverācarito dharmaścāturāśramyasaṃkaṭaḥ
58.25
anena kramayogena bahujātiṣu karmaṇām
hitvā śubhāśubhaṃ karma mokṣo nāmeha labhyate
58.26
bhāvitaiḥ karaṇaiścāyaṃ bahusaṃsārayoniṣu
āsādayati śuddhātmā mokṣaṃ vai prathamāśrame
58.27
tamāsādya tu muktasya dṛṣṭārthasya vipaścitaḥ
triṣvāśrameṣu ko nvartho bhavetparamabhīpsataḥ
58.28
rājasāṃstāmasāṃścaiva nityaṃ doṣānvivarjayet
sāttvikaṃ mārgamāsthāya paśyedātmānamātmanā
58.29
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
saṃpaśyannopalipyeta jale vāricaro yathā
58.30
pakṣivatpravaṇādūrdhvamamutrānantyamaśnute
vihāya dehānnirmukto nirdvandvaḥ praśamaṃ gataḥ
58.31
atra gāthāḥ purā gītāḥ śṛṇu rājñā yayātinā
dhāryante yā dvijaistāta mokṣaśāstraviśāradaiḥ
58.32
jyotirātmani nānyatra sarvajantuṣu tatsamam
svayaṃ ca śakyate draṣṭuṃ susamāhitacetasā
58.33
na bibheti paro yasmānna bibheti parācca yaḥ
yaśca necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā
58.34
yadā bhāvaṃ na kurute sarvabhūteṣu pāpakam
karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā
58.35
saṃyojya manasā''tmānamīrṣyāmutsṛjya mohanīm
tyaktvā kāmaṃ ca mohaṃ ca tadā brahmatvamaśnute
58.36
yadā śravye ca dṛśye ca sarvabhūteṣu cāpyayam
samo bhavati nirdvandvo brahma saṃpadyate tadā
58.37
yadā stutiṃ ca nindāṃ ca samatvenaiva paśyati
kāñcanaṃ cāyasaṃ caiva sukhaṃ duḥkhaṃ tathaiva ca
58.38
śītamuṣṇaṃ tathaivārthamanarthaṃ priyamapriyam
jīvitaṃ maraṇaṃ caiva brahma saṃpadyate tadā
58.39
prasāryeha yathāṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ
tathendriyāṇi manasā saṃyantavyāni bhikṣuṇā
58.40
tamaḥparigataṃ veśma yathā dīpena dṛśyate
tathā buddhipradīpena śakya ātmā nirīkṣitum
58.41
etatsarvaṃ ca paśyāmi tvayi buddhimatāṃ vara
yaccānyadapi vettavyaṃ tattvato veda tadbhavān
58.42
brahmarṣe viditaścāsi viṣayāntamupāgataḥ
gurostva prasādena tava caivopaśikṣayā
58.43
tasyaiva ca prasādena prādurbhūtaṃ mahāmune
jñānaṃ divyaṃ mamāpīdaṃ tenāsi vidito mama
58.44
adhikaṃ tava vijñānamadhikā ca gatistava
adhikaṃ tava caiśvaryaṃ tacca tvaṃ nāvabudhyase
58.45
bālyādvā saṃśayādvā'pi bhayādvā'pyavimokṣajāt
utpanne cāpi vijñāne nādhigacchati tāṃ gatim
58.46
vyavasāyena śuddhena madvidhaiśchinnasaṃśayaḥ
vimucya hṛdayagranthīnāsādayati tāṃ gatim
58.47
bhavāṃścotpannavijñānaḥ sthirabuddhiralolupaḥ
vyavasāyādṛte brahmannāsādayati tatparam
58.48
nāsti te sukhaduḥkheṣu viśeṣo nāsi lolupaḥ
nautsukyaṃ nṛtyagiteṣu na rāga upajāyate
58.49
na bandhuṣvanubandhaste na bhayeṣvasti te bhayam
paśyāmi tvāṃ mahābhāga tulyaloṣṭāśmakāñcanam
58.50
ahaṃ tvāmanupaśyāmi ye cāpyanye manīṣiṇaḥ
āsthitaṃ paramaṃ mārgamakṣayaṃ tamanāmayam
58.51
yattatphalaṃ brāhmaṇasyeha mokṣārthaśca yadātmakaḥ
tasminvai vartase brahmankimanyatparipṛcchasi
58.51.p1
[12137]
58.51.p2
iti śrīmahābhārate 0 śānti0 mokṣa0 śuklotpattau ṣaḍviṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 326
Linked texts (4)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Āryacarita — Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit