Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 59

Mokṣadharma 59

Language
Sanskrit

59.1

bhīṣma uvāca —
etacchrutvā tu vacanaṃ kṛtātmā kṛtaniścayaḥ
ātmanātmānamāsthāya dṛṣṭvā cātmānamātmanā

59.2

kṛtakāryaḥ sukhī śāntastūṣṇīṃ prāyādudaṅmukhaḥ
śaiśiraṃ girimṛddiśya sadharmā mātariśvanaḥ

59.3

etasminneva kāle tu devarṣirnāradastathā
himavantamiyād draṣṭuṃ siddhacāraṇasevitam

59.4

tamapsarogaṇākīrṇaṃ śāntasvananināditam
kinnarāṇāṃ sahasraiśca bhṛṅgarājaistathaiva ca

59.5

madgubhiḥ khañjarīṭaiśca vicitrairjīvajīvakaiḥ

59.6

citravarṇairmayūraiśca kekāśatavirājitaiḥ
rājahaṃsasamūhaiśca kṛṣṇaiḥ parabhṛtaistathā

59.7

pakṣirājo garutmāṃśca yaṃ nityamadhitiṣṭhati
catvāro lokapālāśca devāḥ sarṣigaṇāstathā

59.8

tatra nityaṃ samāyānti lokasya hitakāmyayā
viṣṇunā yatra putrārthe tapastaptaṃ mahātmanā

59.9

tatraiva ca kumāreṇa bālye kṣiptā divaukasaḥ
śaktirnyastā kṣititale trailokyamavamanya vai

59.10

tatrovāca jagatskandaḥ kṣipanvākyamidaṃ tadā
yo'nyo'sti matto'bhyadhiko viprā yasyādhikaṃ priyāḥ

59.11

yo brahmaṇyo dvitīyo'sti triṣu lokeṣu vīryavān
so'bhyuddharatvimāṃ śaktimathavā kampayatviti

59.12

tacchrutvā vyathitā lokāḥ ka imāmuddharediti
atha devagaṇaṃ sarvaṃ saṃbhrāntendriyamānasam

59.13

apaśyadbhagavāgviṣṇuḥ kṣipraṃ sāsurarākṣasam
kiṃ tvatra sukṛtaṃ kāryaṃ bhavediti vicintayan

59.14

anāmṛṣya tataḥ kṣepamaikṣata ca pāvakim
saṃpragṛhya viśuddhātmā śaktiṃ prajvalitāṃ tadā

59.15

kampayāmāsa savyena pāṇinā puruṣottamaḥ
śaktyāṃ tu kampyamānāyāṃ viṣṇunā balinā tadā

59.16

medinī kampitā sarvā saśailavanakānanā
śaktenāpi samuddhartuṃ kampitā sābhavattadā

59.17

rakṣitā skandarājasya gharṣaṇā prabhāvaṣṇunā
tāṃ kampayitvā bhagavānprahlādamidamabravīt

59.18

paśya vīryaṃ kumārasya naitadanyaḥ kariṣyati
so'mṛṣyamāṇastadvākyaṃ samuddharaṇaniścitaḥ

59.19

jagrāha tāṃ tadā śaktiṃ na caināṃ sa vyakampayat
nādaṃ mahāntaṃ muktvā sa mūcchito girimūrdhani

59.20

vihvalaḥ prāpatadbhūmau hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ
tatrottarāṃ diśaṃ gatvā śailarājasya pārśvataḥ

59.21

tapo'tapyata durdharṣa tāta nityaṃ vṛṣadhvajaḥ
pāvakena parikṣiptaṃ dīpyatā yasya cāśramam

59.22

ādityaparvataṃ nāma durdharṣamakṛtātmabhiḥ
na tatra śakyate gantuṃ yakṣarākṣasadānavaiḥ

59.23

daśayojanavistāramagnajvālāsamāvṛtam
bhagavānpāvakastatra svayaṃ tiṣṭhati vīryavān

59.24

sarvānvighnānpraśamayanmahādevasya dhīmataḥ
divyaṃ varṣasahasraṃ hi pādenaikena tiṣṭhataḥ

59.25

devānsaṃtāpayaṃstatra mahādevo mahāvrataḥ
aindrīṃ tu diśamāsthāya śailarājasya dhīmataḥ

59.26

vivikte parvatataṭe pārāśaryo mahātapāḥ
vedānadhyāpayāmāsa vyāsaḥ śiṣyānmahātapāḥ

59.27

sumantuṃ ca mahābhāgaṃ vaiśaṃpāyanameva ca
jaiminiṃ ca mahāprājñaṃ pailaṃ cāpi tapasvinam

59.28

yatra śiṣyaiḥ parivṛto vyāsa āste mahātapāḥ
tatrāśramapadaṃ ramyaṃ dadarśa pituruttamam

59.29

āraṇeyo viśuddhātmā nabhasīva divākaraḥ
atha vyāsaḥ parikṣiptaṃ jvalantamiva pāvakam

59.30

dadṛśe sutamāyāntaṃ divākarasamaprabham
asajjamānaṃ vṛkṣeṣu śaileṣu viṣayeṣu ca
yogayuktaṃ mahātmānaṃ yathā bāṇaṃ guṇacyutam

59.31

so'bhigamya pituḥ pādāvagṛhlādaraṇīsutaḥ
yathopajoṣaṃ taiścāpi samāgacchanmahāmuniḥ

59.32

tato nivedayāmāsa pitre sarvamaśeṣataḥ
śuko janakarājena saṃvādaṃ prītamānasaḥ

59.33

evamadhyāpayañchiṣyānvyāsaḥ putraṃ ca vīryavān
uvāsa himavatpṛṣṭhe pārāśaryo mahāmuniḥ

59.34

tataḥ kadācicchiṣyāstaṃ parivāryāvatasthire
vedādhyayanasaṃpannāḥ śāntātmāno jitendriyāḥ

59.35

vedeṣu niṣṭhāṃ saṃprāpya sāṅgeṣvapi tapasvinaḥ
athocuste tadā vyāsaṃ śiṣyāḥ prāñjalayo gurum

59.36

śiṣyā ūcuḥ—mahatā tejasā yuktā yaśasā cāpi vardhitāḥ
ekaṃ tvidānīmicchāmo guruṇā'nugrahaṃ kṛtam

59.37

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā brahmarṣistānuvāca ha
ucyatāmiti tadvatsā yadvaḥ kāryaṃ priyaṃ mayā

59.38

etadvākyaṃ guroḥ śrutvā śiṣyāste hṛṣṭamānasāḥ
punaḥ prāñjalayo bhūtvā praṇamya śirasā gurum

59.39

ūcuste sahitā rājannidaṃ vacanamuttamam
yadi prīta upādhyāyo dhanyāḥ smro munisattama

59.40

kāṅkṣāmastu vayaṃ sarvve varaṃ dātuṃ maharṣiṇā
ṣaṣṭhaḥ śiṣyo na te khyātiṃ gacchedatra prasīda naḥ

59.41

catvāraste vayaṃ śiṣyā guruputraśca pañcamaḥ
iha vedāḥ pratiṣṭheranneṣa naḥ kāṅkṣito varaḥ

59.42

śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā vyāso vedārthatattvavit
parāśarātmajo dhīmānparalokārthacintakaḥ

59.43

uvāca śiṣyāndharmmātmā dharmyaṃ niḥśreyasaṃ vacaḥ
brāhmaṇāya sadā deyaṃ brahma śuśrūṣave tathā

59.44

brahmaloke nivāsaṃ yo dhruvaṃ samābhikāṅkṣate
bhavanto bahulāḥ santu vedo vistāryatāmayam

59.45

nāśiṣye saṃpradātavyo nāvrate nākṛtātmani
ete śiṣyaguṇāḥ sarvve vijñātavyā yathārthataḥ

59.46

nāparīkṣitacāritre vidyā deyā kathaṃcana
yathā hi kanakaṃ śuddhaṃ tāpaccheda nikarṣaṇaiḥ

59.47

parīkṣeta tathā śiṣyānīkṣetakulaguṇādibhiḥ
na niyojyāśca vaḥ śiṣyā aniyoge mahābhaye

59.48

yathāmati yathāpāṭhaṃ tathā vidyā phaliṣyati
sarvastaratu durgāṇi sarvo bhadrāṇi paśyatu

59.49

śrāvayeccaturo varṇānkṛtvā brāhmaṇamagrataḥ
vedasyādhyanaṃ hīdaṃ tacca kāryaṃ mahatsmṛtam

59.50

stutyarthamiha devānāṃ vedāḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā
yo nirvadeta saṃmohādbrāhmaṇaṃ vedapāragam

59.51

so'bhidhyānādbrāhmaṇasya parābhūyādasaṃśayam
yaścādharmeṇa vibrūyādyaścādharmeṇa pṛcchati

59.52

tayoranyataraḥ praiti vidveṣaṃ cādhigacchati
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ svādhyāyasya vidhiṃ prati

59.53

upakuryācca śiṣyāṇāmetacca hṛdi vo bhavet

Linked texts (4)