Mokshadharma 60
Mokṣadharma 60
- Language
- Sanskrit
Contents
- 60.57 — 2 parts
60.1
[12190]
bhīṣma uvāca—
etacchrutvā gurorvākyaṃ vyāsaśiṣyā mahaujasaḥ
anyonyaṃ hṛṣṭamanasaḥ pariṣasvajire tadā
60.2
uktāḥ smo yadbhagavatā tadātvāyatisaṃhitam
tanno manasi saṃrūḍhaṃ kariṣyāmastathā ca tat
60.3
anyonyaṃ saṃvibhāṣryaivaṃ suprītamanasaḥ punaḥ
vijñāpayanti sma guruṃ punarvākyaviśāradāḥ
60.4
śailādasmānmahīṃ gantuṃ kāṅkṣitaṃ no mahāmune
vedānanekadhā kartuṃ yadi te rucitaṃ prabho
60.5
śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā parāśarasutaḥ prabhuḥ
pratyuvāca tato vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam
60.6
kṣitiṃ vā devalokaṃ vā gamyatāṃ yadi rocate
apramādaśca vaḥ kāryo brahma hi pracuracchalaṃ
60.7
te'nujñātāstataḥ sarve guruṇā satyavādinā
jagmuḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vyāsaṃ mūrdhnābhivādya ca
60.8
avatīrya mahīṃ te'tha cāturhotramakalpayan
saṃyājayanto viprāṃśca rājanyāṃśca viśastathā
60.9
pūjyamānā dvijairnityaṃ modamānā gṛhe ratāḥ
yājanādhyāpanaratāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ
60.10
avatīrṇeṣu śiṣyeṣu vyāsaḥ putrasahāyavān
tūṣṇīṃ dhyānaparo dhīmānekānte samupāviśat
60.11
taṃ dadarśāśramapade nāradaḥ sumahātapāḥ
athainamabravītkāle madhurākṣarayā girā
60.12
bho bho brahmarṣivāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate
eko dhyānaparastūṣṇīṃ kimāsse cintayanniva
60.13
brahmaghoṣairvirahitaḥ parvato'yaṃ na śobhate
rajasā tamasā caiva somaḥ somaplavo yathā
60.14
na bhrājate yathāpūrvaṃ niṣādānāmivālayaḥ
devarṣigaṇajuṣṭo'pi vedadhvaninirākṛtaḥ
60.15
ṛṣayaśca hi devāśca gandharvāśca mahaujasaḥ
viyuktā brahmaghoṣeṇa na bhrājante yathā purā
60.16
nāradasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇadvaipāyano'bravīt
maharṣe yattvayā proktaṃ vedavādavicakṣaṇa
60.17
etanmano'nukūlaṃ me bhavānarhati bhāṣitum
sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvatra ca kutūhalī
60.18
triṣu lokeṣu yadvṛttaṃ sarvaṃ tava mate sthitam
tadājñāpaya viprarṣe brūhi kiṃ karavāṇi te
60.19
yanmayā samanuṣṭheyaṃ brahmarṣe tadudāhara
vimuktasyeha śiṣyairme nātihṛṣṭamidaṃ manaḥ
60.20
nārada uvāca- anāmnāyamalā vedā brāhmaṇasyāvrataṃ malam
malaṃ pṛthivyā bāhīkāḥ strīṇāṃ kautūhalaṃ malam
60.21
adhīyatāṃ bhavānvedānsārdhaṃ putreṇa dhīmatā
vidhunvan brahmaghoṣeṇa rakṣobhayakṛtaṃ tamaḥ
60.22
bhīṣma uvāca- nāradasya vacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramadharmavit
tathetyuvāca saṃhṛṣṭo vedābhyāsadṛḍhavrataḥ
60.23
śukena saha putreṇa vedābhyāsamathākarot
svareṇoccaiḥ sa śaikṣyeṇa lokānāpūrayanniva
60.24
tayorabhyasatoreva nānādharmapravādinoḥ
vāto'timātraṃ prabavau samudrānilavejitaḥ
60.25
tato'nadhyāya iti taṃ vyāsaḥ putramavārayat
śuko vāritamātrastu kautūhalasamanvitaḥ
60.26
apṛcchatpitaraṃ brahmankuto vāyurabhūdayam
ākhyātumarhati bhavānvāyoḥ sarvaṃ viceṣṭitam
60.27
śukasyaitadvacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramavismitaḥ
anadhyāyanimitte'sminnidaṃ vacanamabravīt
60.28
divyaṃ te cakṣurutpannaṃ svayaṃ te nirmalaṃ manaḥ
tamasā rajasā cāpi tyaktaḥ sattve vyavasthitaḥ
60.29
ādarśa svāmiva cchāyāṃ paśyasyātmānamātmanā
vyavasyātmani svayaṃ vedānbuddhyā samanucintaya
60.30
devayānacaro viṣṇoḥ pitṛyānaśca tāmasaḥ
dvāvetau pretya panthānau divaṃ cādhaśca gacchataḥ
60.31
pṛthivyāmantarikṣe ca yatra saṃvānti vāyavaḥ
saptaite vāyumārgā vai tānnibodhānupūrvaśaḥ
60.32
tatra devagaṇāḥ sādhyā mahābhūtā mahābalāḥ
teṣāmapyabhavatputraḥ samāno nāma durjayaḥ
60.33
udānastasya putro'bhūdvyānastasyābhavatsutaḥ
apānaśca tato jñeyaḥ prāṇaścāpi tato paraḥ
60.34
anapatyo'bhavatprāṇo durdharṣaḥ śatrutāpanaḥ
pṛthakkarmārṇi teṣāṃ tu pravakṣyāmi yathātatham
60.35
prāṇināṃ sarvato vāyuśceṣṭāṃ vartayate pṛthak
prāṇanāccaiva bhūtānāṃ prāṇa ityabhidhīyate
60.36
prerayatyannasaṃghātāndhūmajāṃścoṣmajāṃśca yaḥ
prathamaḥ prathame mārge pravaho nāma yo'nilaḥ
60.37
ambare snehamabhyetya vidyudbhūyaśca mahādyutiḥ
āvaho nāma saṃvāti dvitīyaḥ śvasano nadan
60.38
udayaṃ jyotiṣāṃ śaśvatsomādīnāṃ karoti yaḥ
antardeheṣu cādānaṃ ye vadanti manīṣiṇaḥ
60.39
yaścaturbhyaḥ samudrebhyo vāyurdhārayate jalam
uddhṛtyādatta cāpo jīmūtebhyo'mbare'nilaḥ
60.40
yo'dbhiḥ saṃyojya jīmūtānparjanyāya prayacchati
udvaho nāma baṃhiṣṭhastṛtīyaḥ sa sadāgatiḥ
60.41
samudyamānā bahudhā yena nītāḥ pṛthagghanāḥ
varṣamokṣakṛtārambhāste bhavanti ghanāghanāḥ
60.42
saṃhatā yena cāviddhā bhavanti nadatāṃ nadāḥ
rakṣaṇārthāya saṃbhūtā meghatvamupayānti ca
60.43
yo'sau vahati bhūtānāṃ vimānāni vihāyasā
caturthaḥ saṃvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ
60.44
yena vegavatā rugṇā rūkṣeṇa ruvatā nagān
vāyunā sahitā meghāste bhavanti balāhakāḥ
60.45
dāruṇotpātasaṃcāro nabhasaḥ stanayitnumān
pañcamaḥ sa mahāvego vivaho nāma mārutaḥ
60.46
yasminpāriplavā divyā vahantyāpo vihāyasā
puṇyaṃ cākāśagaṅgāyāstoyaṃ viṣṭabhya tiṣṭhati
60.47
dūrātpratihato yasminnekaraṃśirdivākaraḥ
yoniraṃśusahasrasya yena bhāti vasuṃdharā
60.48
yasmādāpyāyate somaḥ kṣīṇaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyurjapatāṃ varaḥ
60.49
sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇān yo'nukāle nirasyati
yasya vartmānuvartete mṛtyuvaivasvatāvubhau
60.50
samyaganvīkṣatāṃ buddhyā śāntayā'dhyātmacintakāḥ
dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo'mṛtatvāya kalpate
60.51
yaṃ samāsādya vegena diśo'ntaṃ pratipedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ
60.52
yena sṛṣṭaḥ parābhūto yātyeva na nivartate
parāvaho nāma paro vāyuḥ sa duratikramaḥ
60.53
evamete'diteḥ putrā mārutāḥ paramādbhutāḥ
anārataṃ te saṃvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ
60.54
etattu mahadāścaryaṃ yadayaṃ parvatottamaḥ
kampitaḥ sahasā tena vāyunā'tipravāyatā
60.55
viṣṇorniḥśvāsavāto'yaṃ yadā vegasamīritaḥ
sahasodīryate tāta jagatpravyathate tadā
60.56
tasmādbrahmavido vedānnādhīyante'tivāyati
vāyorvāyubhayaṃ hyuktaṃ brahma tatpīḍitaṃ bhavet
60.57
etāvaduktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ
uktvā putramadhīṣveti vyomagaṅgāmagāttadā
60.57.p1
[12247]
60.57.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi śukotpattirnāma aṣṭāviṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 328
Linked texts (3)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit