Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 60

Mokṣadharma 60

Language
Sanskrit

Contents

60.1

[12190]
bhīṣma uvāca—
etacchrutvā gurorvākyaṃ vyāsaśiṣyā mahaujasaḥ
anyonyaṃ hṛṣṭamanasaḥ pariṣasvajire tadā

60.2

uktāḥ smo yadbhagavatā tadātvāyatisaṃhitam
tanno manasi saṃrūḍhaṃ kariṣyāmastathā ca tat

60.3

anyonyaṃ saṃvibhāṣryaivaṃ suprītamanasaḥ punaḥ
vijñāpayanti sma guruṃ punarvākyaviśāradāḥ

60.4

śailādasmānmahīṃ gantuṃ kāṅkṣitaṃ no mahāmune
vedānanekadhā kartuṃ yadi te rucitaṃ prabho

60.5

śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā parāśarasutaḥ prabhuḥ
pratyuvāca tato vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam

60.6

kṣitiṃ vā devalokaṃ vā gamyatāṃ yadi rocate
apramādaśca vaḥ kāryo brahma hi pracuracchalaṃ

60.7

te'nujñātāstataḥ sarve guruṇā satyavādinā
jagmuḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vyāsaṃ mūrdhnābhivādya ca

60.8

avatīrya mahīṃ te'tha cāturhotramakalpayan
saṃyājayanto viprāṃśca rājanyāṃśca viśastathā

60.9

pūjyamānā dvijairnityaṃ modamānā gṛhe ratāḥ
yājanādhyāpanaratāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ

60.10

avatīrṇeṣu śiṣyeṣu vyāsaḥ putrasahāyavān
tūṣṇīṃ dhyānaparo dhīmānekānte samupāviśat

60.11

taṃ dadarśāśramapade nāradaḥ sumahātapāḥ
athainamabravītkāle madhurākṣarayā girā

60.12

bho bho brahmarṣivāsiṣṭha brahmaghoṣo na vartate
eko dhyānaparastūṣṇīṃ kimāsse cintayanniva

60.13

brahmaghoṣairvirahitaḥ parvato'yaṃ na śobhate
rajasā tamasā caiva somaḥ somaplavo yathā

60.14

na bhrājate yathāpūrvaṃ niṣādānāmivālayaḥ
devarṣigaṇajuṣṭo'pi vedadhvaninirākṛtaḥ

60.15

ṛṣayaśca hi devāśca gandharvāśca mahaujasaḥ
viyuktā brahmaghoṣeṇa na bhrājante yathā purā

60.16

nāradasya vacaḥ śrutvā kṛṣṇadvaipāyano'bravīt
maharṣe yattvayā proktaṃ vedavādavicakṣaṇa

60.17

etanmano'nukūlaṃ me bhavānarhati bhāṣitum
sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvatra ca kutūhalī

60.18

triṣu lokeṣu yadvṛttaṃ sarvaṃ tava mate sthitam
tadājñāpaya viprarṣe brūhi kiṃ karavāṇi te

60.19

yanmayā samanuṣṭheyaṃ brahmarṣe tadudāhara
vimuktasyeha śiṣyairme nātihṛṣṭamidaṃ manaḥ

60.20

nārada uvāca- anāmnāyamalā vedā brāhmaṇasyāvrataṃ malam
malaṃ pṛthivyā bāhīkāḥ strīṇāṃ kautūhalaṃ malam

60.21

adhīyatāṃ bhavānvedānsārdhaṃ putreṇa dhīmatā
vidhunvan brahmaghoṣeṇa rakṣobhayakṛtaṃ tamaḥ

60.22

bhīṣma uvāca- nāradasya vacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramadharmavit
tathetyuvāca saṃhṛṣṭo vedābhyāsadṛḍhavrataḥ

60.23

śukena saha putreṇa vedābhyāsamathākarot
svareṇoccaiḥ sa śaikṣyeṇa lokānāpūrayanniva

60.24

tayorabhyasatoreva nānādharmapravādinoḥ
vāto'timātraṃ prabavau samudrānilavejitaḥ

60.25

tato'nadhyāya iti taṃ vyāsaḥ putramavārayat
śuko vāritamātrastu kautūhalasamanvitaḥ

60.26

apṛcchatpitaraṃ brahmankuto vāyurabhūdayam
ākhyātumarhati bhavānvāyoḥ sarvaṃ viceṣṭitam

60.27

śukasyaitadvacaḥ śrutvā vyāsaḥ paramavismitaḥ
anadhyāyanimitte'sminnidaṃ vacanamabravīt

60.28

divyaṃ te cakṣurutpannaṃ svayaṃ te nirmalaṃ manaḥ
tamasā rajasā cāpi tyaktaḥ sattve vyavasthitaḥ

60.29

ādarśa svāmiva cchāyāṃ paśyasyātmānamātmanā
vyavasyātmani svayaṃ vedānbuddhyā samanucintaya

60.30

devayānacaro viṣṇoḥ pitṛyānaśca tāmasaḥ
dvāvetau pretya panthānau divaṃ cādhaśca gacchataḥ

60.31

pṛthivyāmantarikṣe ca yatra saṃvānti vāyavaḥ
saptaite vāyumārgā vai tānnibodhānupūrvaśaḥ

60.32

tatra devagaṇāḥ sādhyā mahābhūtā mahābalāḥ
teṣāmapyabhavatputraḥ samāno nāma durjayaḥ

60.33

udānastasya putro'bhūdvyānastasyābhavatsutaḥ
apānaśca tato jñeyaḥ prāṇaścāpi tato paraḥ

60.34

anapatyo'bhavatprāṇo durdharṣaḥ śatrutāpanaḥ
pṛthakkarmārṇi teṣāṃ tu pravakṣyāmi yathātatham

60.35

prāṇināṃ sarvato vāyuśceṣṭāṃ vartayate pṛthak
prāṇanāccaiva bhūtānāṃ prāṇa ityabhidhīyate

60.36

prerayatyannasaṃghātāndhūmajāṃścoṣmajāṃśca yaḥ
prathamaḥ prathame mārge pravaho nāma yo'nilaḥ

60.37

ambare snehamabhyetya vidyudbhūyaśca mahādyutiḥ
āvaho nāma saṃvāti dvitīyaḥ śvasano nadan

60.38

udayaṃ jyotiṣāṃ śaśvatsomādīnāṃ karoti yaḥ
antardeheṣu cādānaṃ ye vadanti manīṣiṇaḥ

60.39

yaścaturbhyaḥ samudrebhyo vāyurdhārayate jalam
uddhṛtyādatta cāpo jīmūtebhyo'mbare'nilaḥ

60.40

yo'dbhiḥ saṃyojya jīmūtānparjanyāya prayacchati
udvaho nāma baṃhiṣṭhastṛtīyaḥ sa sadāgatiḥ

60.41

samudyamānā bahudhā yena nītāḥ pṛthagghanāḥ
varṣamokṣakṛtārambhāste bhavanti ghanāghanāḥ

60.42

saṃhatā yena cāviddhā bhavanti nadatāṃ nadāḥ
rakṣaṇārthāya saṃbhūtā meghatvamupayānti ca

60.43

yo'sau vahati bhūtānāṃ vimānāni vihāyasā
caturthaḥ saṃvaho nāma vāyuḥ sa girimardanaḥ

60.44

yena vegavatā rugṇā rūkṣeṇa ruvatā nagān
vāyunā sahitā meghāste bhavanti balāhakāḥ

60.45

dāruṇotpātasaṃcāro nabhasaḥ stanayitnumān
pañcamaḥ sa mahāvego vivaho nāma mārutaḥ

60.46

yasminpāriplavā divyā vahantyāpo vihāyasā
puṇyaṃ cākāśagaṅgāyāstoyaṃ viṣṭabhya tiṣṭhati

60.47

dūrātpratihato yasminnekaraṃśirdivākaraḥ
yoniraṃśusahasrasya yena bhāti vasuṃdharā

60.48

yasmādāpyāyate somaḥ kṣīṇaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ
ṣaṣṭhaḥ parivaho nāma sa vāyurjapatāṃ varaḥ

60.49

sarvaprāṇabhṛtāṃ prāṇān yo'nukāle nirasyati
yasya vartmānuvartete mṛtyuvaivasvatāvubhau

60.50

samyaganvīkṣatāṃ buddhyā śāntayā'dhyātmacintakāḥ
dhyānābhyāsābhirāmāṇāṃ yo'mṛtatvāya kalpate

60.51

yaṃ samāsādya vegena diśo'ntaṃ pratipedire
dakṣasya daśa putrāṇāṃ sahasrāṇi prajāpateḥ

60.52

yena sṛṣṭaḥ parābhūto yātyeva na nivartate
parāvaho nāma paro vāyuḥ sa duratikramaḥ

60.53

evamete'diteḥ putrā mārutāḥ paramādbhutāḥ
anārataṃ te saṃvānti sarvagāḥ sarvadhāriṇaḥ

60.54

etattu mahadāścaryaṃ yadayaṃ parvatottamaḥ
kampitaḥ sahasā tena vāyunā'tipravāyatā

60.55

viṣṇorniḥśvāsavāto'yaṃ yadā vegasamīritaḥ
sahasodīryate tāta jagatpravyathate tadā

60.56

tasmādbrahmavido vedānnādhīyante'tivāyati
vāyorvāyubhayaṃ hyuktaṃ brahma tatpīḍitaṃ bhavet

60.57

etāvaduktvā vacanaṃ parāśarasutaḥ prabhuḥ
uktvā putramadhīṣveti vyomagaṅgāmagāttadā

60.57.p1

[12247]

60.57.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi śukotpattirnāma aṣṭāviṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 328

Linked texts (3)