Mokshadharma 62
Mokṣadharma 62
- Language
- Sanskrit
62.1
sarvavitsarvajitsiddho bhava bhāvavivarjitaḥ
saṃyamena navaṃ bandhaṃ nivayaṃ tapaso balāt
saṃprāptā bahavaḥ siddhimapyabādhāṃ sukhodayām || 59||[12306]
nārada uvāca —
aśokaṃ śokanāśārthaṃ śāstraṃ śāntikaraṃ śivam
niśamya labhate buddhiṃ tāṃ labdhvā sukhamedhate
62.2
śokasthānasahasrāṇi bhayasthānaśatāni ca
divase divase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam
62.3
tasmādaniṣṭanāśārthamitihāsaṃ nibodha me
tiṣṭhate cedvaśe buddhilabhate śokanāśanam
62.4
aniṣṭasaṃprayogācca viprayogātpriyasya ca
manuṣyā mānasairduḥkhairyujyante svalpabuddhayaḥ
62.5
dravyeṣu samatīteṣu ye guṇāstānna cintayet
na tānādriyamāṇasya snehabandhaḥ pramucyate
62.6
doṣadarśī bhavettatra yatra rāgaḥ pravartate
aniṣṭavārdhitaṃ paśyettathā kṣipraṃ virajyate
62.7
nārtho na dharmo na yaśo yo'tītamaśocati
apyabhāvena yujyeta taccāsya na nivartate
62.8
guṇairbhūtāni yujyante viyujyante tathaiva ca
sarvāṇi naitadekasya śokasthānaṃ hi vidyate
62.9
mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo'tītamaśocati
duḥkhena labhate duḥkhaṃ dvāvanarthoṃ prapadyate
62.10
nāśru kurvanti ye buddhyā dṛṣṭvā lokeṣu saṃtatim
samyakprapaśyataḥ sarvaṃ nāśrukarmopapadyate
62.11
duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpyupasthite
yasminna śakyate kartuṃ yatnastannānucintayet
62.12
bhaiṣajyametad duḥkhasya yadetannānucintayet
cintyamānaṃ ca na vyeti bhūyaścāpi pravardhate
62.13
prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ
etadvijñānasāmarthyaṃ na bālaiḥ samatāmiyāt
62.14
anityaṃ yauvanaṃ rūpaṃ jīvitaṃ dravyasaṃcayaḥ
ārogyaṃ priyasamvāso gṛdhyettatra na paṇḍitaḥ
62.15
na jānapadikaṃ duḥkhamekaḥ śocitumarhati
aśocanpratikurvīta yadi paśyedupakramam
62.16
sukhādbahutaraṃ duḥkhaṃ jīvite nātra saṃśayaḥ
snigdhatvaṃ cendriyārtheṣu mohānmaraṇamapriyam
62.17
parityajati yo duḥkhaṃ sukhaṃ vāpyubhayaṃ naraḥ
abhyeti brahma so'tyantaṃ na taṃ śocanti paṇḍitāḥ
62.18
tyajante duḥkhamarthā hi pālane na ca te sukhāḥ
duḥkhena cādhigamyante nāśameṣāṃ na cintayet
62.19
anyāmanyāṃ dhanāvasthāṃ prāpya vaiśeṣikīṃ narāḥ
atṛptā yānti vidhvaṃsaṃ saṃtoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ
62.20
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam
62.21
anto nāsti pipāsāyāstuṣṭistu paramaṃ sukham
tasmātsaṃtoṣameveha dhanaṃ paśyanti paṇḍitāḥ
62.22
nimeṣamātramapi hi vayo gacchanna tiṣṭhati
svaśarīreṣvanityeṣu nityaṃ kimanucintayet
62.23
bhūteṣu bhāvaṃ saṃcintya ye buddhvā manasaḥ param
na śocanti gatādhvānaḥ paśyantaḥ paramāṃ gatim
62.24
saṃcinvānakamevainaṃ kāmānāmatitṛptakam
vyāghraḥ paśumivāsādya mṛtyurādāya gacchati
62.25
tathāpyupāyaṃ saṃpaśyed duḥkhasya parimokṣaṇam
aśocannārabheccaiva muktaścāvyasanī bhavet
62.26
śabde sparśe ca rūpe ca gandhepu ca raseṣu ca
nopabhogātparaṃ kiṃciddhanino vā'dhanasya ca
62.27
prāksaṃprayogādbhūtānāṃ nāsti duḥkhaṃ parāśaṇam
viprayogāttu sarvasya na śocetprakṛtisthitaḥ
62.28
dhṛtyā śiśnodaraṃ rakṣetpāṇipādaṃ ca cakṣuṣā
cakṣuḥśrotre ca manasā manovācaṃ ca vidyayā
62.29
praṇayaṃ pratisaṃhṛtya saṃstuteṣvitareṣu ca
vicaredasamunnaddhaḥ sa sukhī sa ca paṇḍitaḥ
62.30
adhyātmaratirāsīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ
ātmanaiva sahāyena yaścaretsa sukhī bhavet
Linked texts (4)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Āryacarita — Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit