Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 63

Mokṣadharma 63

Language
Sanskrit

Contents

63.1

[12336]
nārada uvāca -
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samanupadyate
nainaṃ prajñā sunītaṃ vā trāyate nāpi pauruṣam

63.2

svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati
jarāmaraṇarogebhyaḥ priyamātmānamuddharet

63.3

rujanti hi śarīrāṇi rogāḥ śārīramānasāḥ
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ

63.4

vyathitasya vidhitsābhistāmyato jīviteṣiṇaḥ
avaśasya vināśāya śarīramapakṛṣyate

63.5

sravanti na nivartante srotāṃsi saritāmiva
āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥ punaḥ

63.6

vyatyayo hyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
jātānmartyān jarayati nimeṣānnāvatiṣṭhate

63.7

sukhaduḥkhāni bhūtānāmajaro jarayatyasau
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca

63.8

adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān
iṣṭāniṣṭānmanuṣyāṇāmastaṃ gacchanti rātrayaḥ

63.9

yo'yamicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tadavāpnuyāt
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam

63.10

saṃyatāśca hi dakṣāśca matimantaśca mānavāḥ
dṛśyante niṣphalāḥ santaḥ prahīṇāḥ sarvakarmabhiḥ

63.11

apare bāliśāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ
āśīrbhirapyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ

63.12

bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ
vañcanāyāṃ ca lokasya sa sukheṣveva jīryate

63.13

aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kaṃcidupatiṣṭhate
kaścitkarmānusṛtyāntyo nāprāpyamadhigacchati

63.14

aparādhaṃ samācakṣva puruṣasya svabhāvataḥ
śukramanyatra saṃbhūtaṃ punaranyatra gacchati

63.15

tasya yonau prayuktasya garbho bhavati vā na vā
āmrapuṣpopamā yasya nirvṛittirūpalabhyate

63.16

keṣāṃcitputrakāmānāmanusaṃtānamicchatām
siddhau prayatamānānāṃ na cāṇḍamupajāyate

63.17

garbhāccodvijamānānāṃ kruddhādāśīviṣādiva
āyuṣmān jāyate putraḥ kathaṃ pretya ivābhavat

63.18

devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putragṛddhibhiḥ
daśa māsānparivṛtā jāyante kulapāṃsanāḥ

63.19

apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsaṃcitān
vipulānabhijāyante labdhāstaireva maṅgalaiḥ

63.20

anyonyaṃ samabhipretya maithunasya samāgame
upadrava ivāviṣṭo yonigarbhaḥ prapadyate

63.21

śīghraṃ paraśarīrāṇi cchinnabījaṃ śarīriṇam
prāṇinaṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam

63.22

nirdagdhaṃ paradehe'pi paradehaṃ calācalam
vinaśyantaṃ vināśānte nāvi nāvamivāhitam

63.23

saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam
kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi

63.24

annapānāni jīryyante yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ
tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryyate

63.25

garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svābhāvaniyatā gatiḥ
dhāraṇe vā visarge vā na karttā vidyate'vaśaḥ

63.26

sravanti kṣudrarādgarbhā jāyamānāstathā pare
āgamena tathānyeṣāṃ vināśa upapadyate

63.27

etasmādyonisaṃbandhādyo bījaṃ parimucyate
prajāṃ ca labhate kāṃcipunardvandveṣu sajjati

63.28

sa tasya saha jātasya saptamīṃ navamīṃ daśām
prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti gatāyuṣaḥ

63.29

nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ
vyādhibhiśca vimathyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva

63.30

vyādhibhirmathyamānānāṃ tyajatāṃ vipulaṃ dhanam
vedanāṃ nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ

63.31

te cātinipuṇā vaidyāḥ kuśalāḥ saṃbhṛtauṣadhāḥ
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā vyādhairivārditāḥ

63.32

te pibantaḥ kaṣāyāṃśca sarpīṃṣi vividhāni ca
dṛśyante jarayā bhagnā nagā nāgairivottamaiḥ

63.33

ke vā bhuvi cikitsante rogārtānmṛgapakṣiṇaḥ
śvāpadāni daridrāṃśca prāyo nārtā bhavanti te

63.34

ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasaḥ
ākramyādadate rogāḥ paśūnpaśugaṇā iva

63.35

iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam
srotasā sahasā kṣipraṃ hriyamāṇaṃ balīyasā

63.36

na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā
svabhāvamativartante ye niyuktāḥ śarīriṇaḥ

63.37

na mriyeranna jīryeransarve syuḥ sarvakāminaḥ
nāpriyaṃ pratipaśyeyurutthānasya phale sati

63.38

uparyupari lokasya sarvo gantuṃ samīhate
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā

63.39

aiśvaryamadamattāṃśca mattānmadyamadena ca
apramattāḥ śaṭhāḥ śūrā vikrāntāḥ paryupāsate

63.40

kleśāḥ parinivartante keṣāṃcidasamīkṣitāḥ
svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kiṃcidadhigamyate

63.41

mahacca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu

63.42

vahanti śibikāmanye yāntyanye śibikāgatāḥ

63.43

sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥsarāḥ
manuṣyāśca gataśrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyaḥ
dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ
idamanyatpadaṃ paśya mātra mohaṃ kariṣyasi

63.44

tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi taṃ tyaja

63.45

etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama
yena devāḥ parityajya martyalokaṃ divaṃ gatāḥ

63.46

nāradasya vacaḥ śrutvā śukaḥ paramabuddhimān
saṃcintya manasā dhīro niścayaṃ nādhyagacchata

63.47

putradārairmahānkleśo vidyāmnāye mahānchramaḥ
kiṃ nu syācchāśvataṃ sthānamalpakleśaṃ mahodayam

63.48

tato muhūrtta saṃcintya niścitāṃ gatimātmanaḥ
parāvarajño dharmasya parāṃ naiḥśreyasīṃ gatim

63.49

kathaṃ tvahamasaṃśliṣṭo gaccheyaṃ gatimuttamām
nāvarteyaṃ yathā bhūyo yonisaṃkarasāgare

63.50

paraṃ bhāvaṃ hi kāṅkṣāmi yatra nāvartate punaḥ
sarvasaṅgānparityajya niścito manasā gatim

63.51

tatra yāsyāmi yatrātmā śamaṃ me'dhigamiṣyati
akṣayaścāvyayaścaiva yatra sthāsyāmi śāśvataḥ

63.52

na tu yogamṛte śakyā prāptuṃ sā paramā gatiḥ
avabandho hi buddhasya karmabhirnopapadyate

63.53

tasmādyogaṃ samāsthāya tyaktvā gṛhakalevaram
vāyubhūtaḥ pravekṣyāmi tejorāśiṃ divākaram

63.54

na hyeṣa kṣayatāṃ yāti somaḥ suragaṇairyathā
kampitaḥ patate bhūmiṃ punaścaivādhirohati

63.55

kṣīyate hi sadā somaḥ punaścaivābhipūyaṃte
necchāmyevaṃ viditvaite hāsavṛddhī punaḥ punaḥ

63.56

ravistu santāpayate lokān raśmibhirulbaṇaiḥ
sarvatasteja ādatte nityamakṣayamaṇḍalaḥ

63.57

ato me rocate gantumādityaṃ dīptatejasam
atra vatsyāmi durdharṣo niḥśaṅkenāntarātmanā

63.58

sūryyasya sadane cāhaṃ nikṣipyedaṃ kalevaram
ṛṣibhiḥ saha yāsyāmi sauraṃ tejo'tiduḥsaham

63.59

āpṛcchāmi nagāṃnnāgānnadīrurvvīṃ diśo divam
devadānavagandharvvānpiśācoragarākṣasān

63.60

lokeṣu sarvabhūtāni pravekṣyāmi na saṃśayaḥ
paśyantu yogavīryaṃ me sarve devāḥ saharṣibhiḥ

63.61

athānujñāpya tamṛṣiṃ nāradaṃ lokaviśrutam
tasmādanujñāṃ saṃprāpya jagāma pitaraṃ prati

63.62

so'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim
śukaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā kṛṣṇamāpṛṣṭavānmunim

63.63

śrutvā carṣistadvacanaṃ śukasya prīto mahātmā punarāha cainam
bho bhoḥ putra sthīyatāṃ tāvadadya yāvaccakṣuḥ prīṇayāmi tvadarthe

63.64

nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktasaṃśayaḥ
mokṣamevānusaṃcintya gamanāya mano dadhe

63.65

pitaraṃ saṃparityajya jagāma munisattamaḥ
kailāsapṛṣṭhaṃ vipulaṃ siddhasaṃghaniṣevitam

63.65.p1

[12401]

63.65.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi śukābhigamane ekatriśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 331

Linked texts (7)