Mokshadharma 63
Mokṣadharma 63
- Language
- Sanskrit
Contents
- 63.65 — 2 parts
63.1
[12336]
nārada uvāca -
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samanupadyate
nainaṃ prajñā sunītaṃ vā trāyate nāpi pauruṣam
63.2
svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati
jarāmaraṇarogebhyaḥ priyamātmānamuddharet
63.3
rujanti hi śarīrāṇi rogāḥ śārīramānasāḥ
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ
63.4
vyathitasya vidhitsābhistāmyato jīviteṣiṇaḥ
avaśasya vināśāya śarīramapakṛṣyate
63.5
sravanti na nivartante srotāṃsi saritāmiva
āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥ punaḥ
63.6
vyatyayo hyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ
jātānmartyān jarayati nimeṣānnāvatiṣṭhate
63.7
sukhaduḥkhāni bhūtānāmajaro jarayatyasau
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca
63.8
adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān
iṣṭāniṣṭānmanuṣyāṇāmastaṃ gacchanti rātrayaḥ
63.9
yo'yamicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tadavāpnuyāt
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam
63.10
saṃyatāśca hi dakṣāśca matimantaśca mānavāḥ
dṛśyante niṣphalāḥ santaḥ prahīṇāḥ sarvakarmabhiḥ
63.11
apare bāliśāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ
āśīrbhirapyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ
63.12
bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ
vañcanāyāṃ ca lokasya sa sukheṣveva jīryate
63.13
aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kaṃcidupatiṣṭhate
kaścitkarmānusṛtyāntyo nāprāpyamadhigacchati
63.14
aparādhaṃ samācakṣva puruṣasya svabhāvataḥ
śukramanyatra saṃbhūtaṃ punaranyatra gacchati
63.15
tasya yonau prayuktasya garbho bhavati vā na vā
āmrapuṣpopamā yasya nirvṛittirūpalabhyate
63.16
keṣāṃcitputrakāmānāmanusaṃtānamicchatām
siddhau prayatamānānāṃ na cāṇḍamupajāyate
63.17
garbhāccodvijamānānāṃ kruddhādāśīviṣādiva
āyuṣmān jāyate putraḥ kathaṃ pretya ivābhavat
63.18
devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putragṛddhibhiḥ
daśa māsānparivṛtā jāyante kulapāṃsanāḥ
63.19
apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsaṃcitān
vipulānabhijāyante labdhāstaireva maṅgalaiḥ
63.20
anyonyaṃ samabhipretya maithunasya samāgame
upadrava ivāviṣṭo yonigarbhaḥ prapadyate
63.21
śīghraṃ paraśarīrāṇi cchinnabījaṃ śarīriṇam
prāṇinaṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam
63.22
nirdagdhaṃ paradehe'pi paradehaṃ calācalam
vinaśyantaṃ vināśānte nāvi nāvamivāhitam
63.23
saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam
kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi
63.24
annapānāni jīryyante yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ
tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryyate
63.25
garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svābhāvaniyatā gatiḥ
dhāraṇe vā visarge vā na karttā vidyate'vaśaḥ
63.26
sravanti kṣudrarādgarbhā jāyamānāstathā pare
āgamena tathānyeṣāṃ vināśa upapadyate
63.27
etasmādyonisaṃbandhādyo bījaṃ parimucyate
prajāṃ ca labhate kāṃcipunardvandveṣu sajjati
63.28
sa tasya saha jātasya saptamīṃ navamīṃ daśām
prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti gatāyuṣaḥ
63.29
nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ
vyādhibhiśca vimathyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva
63.30
vyādhibhirmathyamānānāṃ tyajatāṃ vipulaṃ dhanam
vedanāṃ nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ
63.31
te cātinipuṇā vaidyāḥ kuśalāḥ saṃbhṛtauṣadhāḥ
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā vyādhairivārditāḥ
63.32
te pibantaḥ kaṣāyāṃśca sarpīṃṣi vividhāni ca
dṛśyante jarayā bhagnā nagā nāgairivottamaiḥ
63.33
ke vā bhuvi cikitsante rogārtānmṛgapakṣiṇaḥ
śvāpadāni daridrāṃśca prāyo nārtā bhavanti te
63.34
ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasaḥ
ākramyādadate rogāḥ paśūnpaśugaṇā iva
63.35
iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam
srotasā sahasā kṣipraṃ hriyamāṇaṃ balīyasā
63.36
na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā
svabhāvamativartante ye niyuktāḥ śarīriṇaḥ
63.37
na mriyeranna jīryeransarve syuḥ sarvakāminaḥ
nāpriyaṃ pratipaśyeyurutthānasya phale sati
63.38
uparyupari lokasya sarvo gantuṃ samīhate
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā
63.39
aiśvaryamadamattāṃśca mattānmadyamadena ca
apramattāḥ śaṭhāḥ śūrā vikrāntāḥ paryupāsate
63.40
kleśāḥ parinivartante keṣāṃcidasamīkṣitāḥ
svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kiṃcidadhigamyate
63.41
mahacca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu
63.42
vahanti śibikāmanye yāntyanye śibikāgatāḥ
63.43
sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥsarāḥ
manuṣyāśca gataśrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyaḥ
dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ
idamanyatpadaṃ paśya mātra mohaṃ kariṣyasi
63.44
tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi taṃ tyaja
63.45
etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama
yena devāḥ parityajya martyalokaṃ divaṃ gatāḥ
63.46
nāradasya vacaḥ śrutvā śukaḥ paramabuddhimān
saṃcintya manasā dhīro niścayaṃ nādhyagacchata
63.47
putradārairmahānkleśo vidyāmnāye mahānchramaḥ
kiṃ nu syācchāśvataṃ sthānamalpakleśaṃ mahodayam
63.48
tato muhūrtta saṃcintya niścitāṃ gatimātmanaḥ
parāvarajño dharmasya parāṃ naiḥśreyasīṃ gatim
63.49
kathaṃ tvahamasaṃśliṣṭo gaccheyaṃ gatimuttamām
nāvarteyaṃ yathā bhūyo yonisaṃkarasāgare
63.50
paraṃ bhāvaṃ hi kāṅkṣāmi yatra nāvartate punaḥ
sarvasaṅgānparityajya niścito manasā gatim
63.51
tatra yāsyāmi yatrātmā śamaṃ me'dhigamiṣyati
akṣayaścāvyayaścaiva yatra sthāsyāmi śāśvataḥ
63.52
na tu yogamṛte śakyā prāptuṃ sā paramā gatiḥ
avabandho hi buddhasya karmabhirnopapadyate
63.53
tasmādyogaṃ samāsthāya tyaktvā gṛhakalevaram
vāyubhūtaḥ pravekṣyāmi tejorāśiṃ divākaram
63.54
na hyeṣa kṣayatāṃ yāti somaḥ suragaṇairyathā
kampitaḥ patate bhūmiṃ punaścaivādhirohati
63.55
kṣīyate hi sadā somaḥ punaścaivābhipūyaṃte
necchāmyevaṃ viditvaite hāsavṛddhī punaḥ punaḥ
63.56
ravistu santāpayate lokān raśmibhirulbaṇaiḥ
sarvatasteja ādatte nityamakṣayamaṇḍalaḥ
63.57
ato me rocate gantumādityaṃ dīptatejasam
atra vatsyāmi durdharṣo niḥśaṅkenāntarātmanā
63.58
sūryyasya sadane cāhaṃ nikṣipyedaṃ kalevaram
ṛṣibhiḥ saha yāsyāmi sauraṃ tejo'tiduḥsaham
63.59
āpṛcchāmi nagāṃnnāgānnadīrurvvīṃ diśo divam
devadānavagandharvvānpiśācoragarākṣasān
63.60
lokeṣu sarvabhūtāni pravekṣyāmi na saṃśayaḥ
paśyantu yogavīryaṃ me sarve devāḥ saharṣibhiḥ
63.61
athānujñāpya tamṛṣiṃ nāradaṃ lokaviśrutam
tasmādanujñāṃ saṃprāpya jagāma pitaraṃ prati
63.62
so'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim
śukaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā kṛṣṇamāpṛṣṭavānmunim
63.63
śrutvā carṣistadvacanaṃ śukasya prīto mahātmā punarāha cainam
bho bhoḥ putra sthīyatāṃ tāvadadya yāvaccakṣuḥ prīṇayāmi tvadarthe
63.64
nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktasaṃśayaḥ
mokṣamevānusaṃcintya gamanāya mano dadhe
63.65
pitaraṃ saṃparityajya jagāma munisattamaḥ
kailāsapṛṣṭhaṃ vipulaṃ siddhasaṃghaniṣevitam
63.65.p1
[12401]
63.65.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi śukābhigamane ekatriśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 331
Linked texts (7)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Āryacarita — Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Vyākhyānamālākathānaka (Acyutānanda Sarasvatī) — Acyutānanda Sarasvatī, Sanskrit