Mokshadharma 66
Mokṣadharma 66
- Language
- Sanskrit
66.1
yudhiṣṭhira uvāca- gṛhastho brahmacārī vā vānaprastho'tha bhikṣukaḥ
yaṃ icchetsiddhimāsthātuṃ devatāṃ kāṃ yajeta saḥ
66.2
kuto hyasya dhruvaḥ svargaḥ kuto naiḥśreyasaṃ param
vidhinā kena juhuyāddaivaṃ pitryaṃ tathaiva ca
66.3
muktaśca kāṃ gatiṃ gacchenmokṣaścaiva kimātmakaḥ
svargataścaiva kiṃ kuryādyena na cyavate divaḥ
66.4
devatānāṃ ca ko devaḥ pitṝṇāṃ ca pitā tathā
tasmātparataraṃ yacca tanme brūhi pitāmaha
66.5
bhīṣma uvāca- mūḍhaṃ māṃ praśnavitpraśnaṃ pṛcchase tvamihānagha
na hyetattarkayā śakyaṃ vaktuṃ varṣaśatairapi
66.6
ṛte devaprasādādvā rājan jñānāgamena vā
gahanaṃ hyetadākhyānaṃ vyākhyātavyaṃ tavārihan
66.7
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam
nāradasya ca saṃvādamṛṣernārāyaṇasya ca
66.8
nārāyaṇo hi viśvātmā caturmūrtiḥ sanātanaḥ
dharmātmajaḥ saṃbabhūva pitaivaṃ me'bhyabhāṣata
66.9
kṛte yugaṃ mahārāja purā svāyaṃbhuve'ntare
naro nārāyaṇaścaiva hariḥ kṛṣṇaḥ svayaṃbhuvaḥ
66.10
teṣāṃ nārāyaṇanarau tapastepaturavyayau
badaryāśramamāsādya śakaṭe kanakāmaye
66.11
aṣṭacakraṃ hi tadyānaṃ bhūtayuktaṃ manoramam
tatrādyau lokanāthau tau kṛśau dhamanisaṃtatau
66.12
tapasā tejasā caiva durnirīkṣyau surairapi
yasya prasādaṃ kurvāte sa devau draṣṭumarhati
66.13
nūnaṃ tayoranumate hṛdi hṛcchayacoditaḥ
mahāmerorgireḥ śṛṅgātpracyuto gandhamādanam
66.14
nāradaḥ sumahadbhūtaṃ sarvalokānacīcarat
taṃ deśamagamadrājanbadaryāśramamāśugaḥ
66.15
tayorāhnikavelāyāṃ tasya kautūhalaṃ tvabhūt
idaṃ tadāspadaṃ kṛtsnaṃ yasmiṃllokāḥ pratiṣṭhitāḥ
66.16
sadevāsuragandharvāḥ sakinnaramahoragāḥ
ekā mūrtiriyaṃ pūrvaṃ jātā bhūyaścaturvidhā
66.17
dharmasya kulasaṃtāne dharmādebhirvivardhitaḥ
aho hyanugṛhīto'dya dharma ebhiḥ surairiha
66.18
naranārāyaṇābhyāṃ ca kṛṣṇena hariṇā tathā
atra kṛṣṇo hariścaiva kasmiṃścitkāraṇāntare
66.19
sthitau dharmottarau hyetau tathā tapasi dhiṣṭhitau
etau hi paramaṃ dhāma kā'nayorāhikakriyā
66.20
pitarau sarvabhūtānāṃ daivataṃ ca yaśasvinau
kāṃ devatāṃ tu yajataḥ pitṝnvā kānmahānatī
66.21
iti saṃcintya manasā bhaktyā nārāyaṇasya tu
sahasā prādurabhavatsamīpe devayostadā
66.22
kṛte daive ca pitrye ca tatastābhyāṃ nirīkṣitaḥ
pūjitaścaiva vidhinā yathāproktena śāśvataḥ
66.23
tad dṛṣṭvā mahadāścaryamapūrvaṃ vidhivistaram
upopaviṣṭaḥ suprīto nārado bhagavānṛṣiḥ
66.24
nārāyaṇaṃ saṃnirakṣya prasannenāntarātmanā
namaskṛtya mahādevamidaṃ vacanamabravīt
66.25
nārada uvāca — vedeṣu sapurāṇeṣu sāṅgopāṅgeṣu gīyase
tvamajaḥ śāśvato dhātā mātā'mṛtamanuttamam
66.26
pratiṣṭhitaṃ bhūtabhavyaṃ tvayi sarvamidaṃ jagat
catvāro hyāśramā deva sarve gārhasthyamūlakāḥ
66.27
yajante tvāmaharaharnānāmūrttisamāśritam
pitā mātā ca sarvasya jagataḥ śāśvato guruḥ
kaṃ tvadya yajase devaṃ pitaraṃ kaṃ na vidmahe
66.28
śrībhagavān uvāca-avācyametadvaktavyamātmaguhyaṃ sanātanam
tava bhaktimato brahmanvakṣyāmi tu yathātatham
66.29
yattatsūkṣmamavijñeyamavyaktamacalaṃ dhruvam
indriyairindriyārthaiśca sarvabhūtaiśca varjitam
66.30
sa hyantarātmā bhūtānāṃ kṣetrajñaśceti kathyate
triguṇavyatirikto vai puruṣaśceti kalpitaḥ
66.31
tasmādavyaktamutpannaṃ triguṇaṃ dvijasattama
avyaktā vyaktabhāvasthā yā sā prakṛtiravyayā
66.32
tāṃ yonimāvayorrviddhi yo'sau sadasadātmakaḥ
āvābhyāṃ pūjyate so hi daive pitrye ca kalpyate
66.33
nāsti tasmātparo'nyo hi pitā devo'thavā dvija
ātmā hi naḥ sa vijñeyastatastaṃ pūjayāvahe
66.34
tenaiṣā prathitā brahmanmaryādā lokabhāvinī
daivaṃ pitryaṃ ca kartavyamiti tasyānuśāsanam
66.35
brahmā sthāṇurmanurdakṣo bhṛgurdharmastathā yamaḥ
marīciraṅgirā'triśca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
66.36
vasiṣṭhaḥ parameṣṭhī ca vivasvānsoma eva ca
kardamaścāpi yaḥ proktaḥ krodho vikrota eva ca
66.37
ekaviṃśatirutpannāste prajāpatayaḥ smṛtāḥ
tasya devasya maryādāṃ pūjayantaḥ sanātanīm
66.38
daivaṃ pitryaṃ ca satataṃ tasya vijñāya tattvataḥ
ātmaprāptāni ca tataḥ prāpnuvanti dvijottamāḥ
66.39
svargasthā api ye kecittānamasyanti dehinaḥ
te tatprasādādgacchanti tenādiṣṭaphalāṃ gatim
66.40
ye hīnāḥ saptadaśabhirguṇaiḥ karmmabhireva ca
kalāḥ pañcadaśa tyaktvāste muktā iti niścayaḥ
66.41
muktānāṃ tu gatirbrahman kṣetrajña iti kalpitā
sa hi sarvvaguṇaiścaiva nirguṇaścaiva kathyate
66.42
dṛśyate jñānayogena āvāṃ ca prasṛtau tataḥ
evaṃ jñātvā tamātmānaṃ pūjayāvaḥ sanātanam
66.43
taṃ vedāścāśramāścaiva nānāmatasamāśritāḥ
bhaktyā saṃpūjayantyāśu gatiṃ caiṣāṃ dadāti saḥ
66.44
ye tu tadbhāvitā loke hyekāntitvaṃ samāsthitāḥ
etadabhyadhikaṃ teṣāṃ yatte taṃ praviśantyuta
66.45
iti guhyasamuddeśastava nārada kīrttitaḥ
bhaktyā premṇā ca viprarṣe asmadbhaktyā ca te śrutaḥ
Linked texts (8)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nārāyaṇīya — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Sāmbapurāṇa — Sanskrit
- Bṛhadbrahmasaṃhitā — Sanskrit
- Vāsudevamāhātmya — Sanskrit
- Vedāntasiddhāntasaṃgraha — Vanamālī Miśra 1660, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit