Mokshadharma 67
Mokṣadharma 67
- Language
- Sanskrit
Contents
- 67.55 — 2 parts
67.1
bhīṣma uvāca- sa evamukto dvipadāṃ variṣṭho nārāyaṇenottamapūruṣeṇa
jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam
67.2
nārada uvāca- yadarthamātmaprabhaveṇa janma kṛtaṃ tvayā dharmagṛhe caturdhā
tatsādhayanāṃ lokahitārthamadya gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām
67.3
pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi parasya guhyaṃ na tu bhinnapūrvam
vedāḥ svadhītā'malalokanātha taptaṃ tapo nānṛtamuktapūrvam
67.4
guptāni catvāri yathāgamaṃ me śatrau ca mitre ca samo'smi nityam
taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna ekāntabhāvena vṛṇomyajasram
67.5
ebhirviśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ kasmānna paśyeyamanantamīśam
tatpārameṣṭhyasya vaco niśamya nārāyaṇaḥ śāśvatadharmagoptā
67.6
gaccheti taṃ nāradamuktavānsa saṃpūjayitvā''tmavidhikriyābhiḥ
tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ so'bhyarcayitvā tamṛṣiṃ purāṇam
67.7
khamutpapātottamayogayuktastato'dhimerau sahasā nililye
tatrāvatasthe ca munirmūhūrtamekāntamāsādya gireḥ sa śṛṅge
67.8
ālokayannuttarapaścimena dadarśa cāpyadbhutamukta rūpam
kṣīrodadheryottarato hi dvīpaḥ śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ
67.9
meroḥ sahastraiḥ sa hi yojanānāṃ dvātriṃśatordhvaṃ kavibhirniruktaḥ
anindriyāścānaśanāśca tatra niṣpandahīnāḥ susugandhinaste
67.10
śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāścakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām
vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā divyāvayavarūpāḥ śubhasāropetāḥ
67.11
chatrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ samavṛkkacatuṣkā rājīvacchadapādāḥ
ṣaṣṭyā dantairyuktāḥ śuklaiairaṣṭābhirdaṃṣṭrābhirya jihvābhirye viśvavaktraṃ lelihyante
sūryaprakhyam
67.12
devaṃ bhaktyā viśvotpannaṃ yasmātsarve lokāḥ saṃprasūtāḥ
vedā dharmā munayaḥ śāntā devāḥ sarve tasya nisarge
67.13
yudhiṣṭhira uvāca —
anindriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ
kathaṃ te puruṣā jātāḥ kā teṣāṃ gatiruttamā
67.14
ye ca muktā bhavantīha narā bharatasattama
teṣāṃ lakṣaṇametaddhi tacchvetadvīpavāsinām
67.15
tanmānme saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me
tvaṃ hi sarvakathārāmastvāṃ caivāpāśritā vayam
67.16
bhīṣma uvāca —
vistīrṇaiṣā kathā rājan śrutā me pitṛsannidhau
yaiṣā tava hi vaktavyā kathāsāro hi sā matā
67.17
rājoparicaro nāma babhūvādhipatirbhuvaḥ
ākhaṇḍalasakhaḥ khyāto bhakto nārāyaṇaṃ harim
67.18
dhārmiko nityabhaktaśca piturnityamatandritaḥ
sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ nārāyaṇavarātpurā
67.19
sātvataṃ vidhimāsthāya prāksūryamukhaniḥsṛtam
pūjayāmāsa deveśaṃ taccheṣeṇa pitāmahān
67.20
pitṛśeṣeṇa viprāṃśca saṃvibhajyāśritāṃśca saḥ
śeṣānnabhuk satyaparaḥ sarvabhūteṣvahiṃsakaḥ
67.21
sarvabhāvena bhaktaḥ sa devadevaṃ janārdanam
anādimadhyanidhanaṃ lokakartāramavyayam
67.22
tasya nārāyaṇe bhaktiṃ bahato'mitrakarṣiṇaḥ
ekaśayyāsanaṃ devo dattavāndevarāṭ svayam
67.23
ātmarājyaṃ dhanaṃ caiva kalatraṃ vāhanaṃ tathā
yattadbhāgavataṃ sarvamiti tatprokṣitaṃ sadā
67.24
kāmyanaimittikā rājan yajñiyāḥ paramakiyāḥ
sarvāḥ sātvatamāsthāya vidhiṃ cakre samāhitaḥ
67.25
pāñcarātravido mukhyāstasya gehe mahātmanaḥ
prāpaṇaṃ bhagavatproktaṃ bhuñjate vā'grabhojanam
67.26
tasya praśāsato rājyaṃ dharmeṇāmitraghātinaḥ
nānṛtā vāk sambhavanmano duṣṭaṃ na cābhavat
67.27
na ca kāyena kṛtavānsa pāpaṃ paramāṇvapi
ye hi te ṛṣayaḥ khyātāḥ sapta citraśikhaṇḍinaḥ
67.28
tairekamatibhirbhūtvā yatproktaṃ śāstramuttamam
vedaiścaturbhiḥ samitaṃ kṛtaṃ merau mahāgirau
67.29
āsyaiḥ saptabhirudgīrṇa lokadharmamanuttamam
marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
vasiṣṭhaśca mahātejāste hi citraśikhaṃḍinaḥ
67.30
sapta prakṛtayo hyetāstathā svāyaṃbhuvo'ṣṭamaḥ
etābhirdhāryate lokastābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam
67.31
ekāgramanaso dāntā munayaḥ saṃyame ratāḥ
bhūtabhavyabhaviṣyajñāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ
67.32
idaṃ śreya idaṃ brahma idaṃ hitamanuttamam
lokānsaṃcintya manasā tataḥ śāstraṃ pracakrire
67.33
tatra dharmārthakāmā hi mokṣaḥ paścācca kīrttitaḥ
maryādā vividhāścaiva divi bhūmau ca saṃsthitāḥ
67.34
ārādhya tapasā devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum
divyaṃ varṣasahasraṃ vai sarve te ṛṣibhiḥ saha
67.35
nārāyaṇānuśāstā hi tadā devī sarasvatī
viveśa tānṛṣīnsarvān lokānāṃ hitakāmyayā
67.36
tataḥ pravarttitā samyaktapovidbhirdvijātibhiḥ
śabde cārthe ca hetau ca eṣā prathamasargajā
67.37
ādāveva hi tacchāstramoṃkārasvarapūjitam
ṛṣibhiḥ śrāvitaṃ yatra tatra kāruṇiko hyasau
67.38
tataḥ prasanno bhagavānanirdiṣṭaśarīragaḥ
ṛṣīnuvāca tānsarvānadṛśyaḥ puruṣottamaḥ
67.39
kṛtaṃ śatasahasraṃ hi ślokānāmidamuttamam
lokatantrasya kṛtsnasya yasmāddharmaḥ pravarttate
67.40
pravṛttau ca nivṛttau ca yasmādetadbhaviṣyati
yajurṛksāmabhirjuṣṭamatharvāṅgirasaistathā
67.41
yathāpramāṇaṃ hi mayā kṛto brahmā prasādataḥ
rudraśca krodhajo viprā yūyaṃ prakṛtayastathā
67.42
sūryācandramasau vāyurbhūmirāpo'gnirava ca
sarve ca nakṣatragaṇā yacca bhūtābhiśabditam
67.43
adhikāreṣu vartante yathāsvaṃ brahmavādinaḥ
sarve pramāṇaṃ hi yathā tathā tacchāstramuttamam
67.44
bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etanmadanuśāsanam
tasmātpravakṣyate dharmān manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam
67.45
uśanā bṛhaspatiścaiva yadotpannau bhaviṣyataḥ
tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ yuṣmanmatibhiruddhṛtam
67.46
svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu śāstre cauśanase kṛte
bṛhaspatimatai caiva lokeṣu praticārite
67.47
yuṣmatkṛtamidaṃ śāstraṃ prajāpālo vasustataḥ
bṛhaspatisakāśādvai prāpsyate dvijasattamāḥ
67.48
sa hi sadbhāvito rājā madbhaktaśca bhaviṣyati
tena śāstreṇa lokeṣu kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati
67.49
etaddhi yuṣmacchāstrāṇāṃ śāstramuttamasaṃjñitam
etaddharmyaṃ ca dharmtyaṃ ca rahasyaṃ caitaduttamam
67.50
asya pravarttanāccaiva prajānanto bhaviṣyatha
sa ca rājaśriyā yukto bhaviṣyati mahānvasuḥ
67.51
saṃsthite tu nṛpe tasmin śāstrametatsanātanam
antardhāsyati tatsarvvametadvaḥ kathitaṃ mayā
67.52
etāvaduktvā vacanamadṛśyaḥ puruṣottamaḥ
visṛjya tānṛṣīnsarvvānakāmapi prasūno diśam
67.53
tataste lokapitaraḥ sarvvalokārthacintakāḥ
prāvarttayanta tacchāstraṃ dharmayoniṃ sanātanam
67.54
utpanne'ṅgirase caiva yuge prathamakalpite
sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ sthāpayitvā bṛhaspatau
67.55
jagmuryathepsitaṃ deśaṃ tapase kṛtaniścayāḥ
dhārakāḥ sarvvalokānāṃ sarvvadharmapravarttakāḥ
67.55.p1
[ 17574 ]
67.55.p2
iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvvaṇi mokṣadharmaparvvaṇi nārāyaṇīye pañcatriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 335
Linked texts (4)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nārāyaṇīya — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Vāsudevamāhātmya — Sanskrit