Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 7

Mokṣadharma 7

Language
Sanskrit

Contents

7.1

[9729]
bhīṣma uvāca— atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam
nāradasya ca saṃvādaṃ devalasyāsitasya ca

7.2

āsīnaṃ devalaṃ vṛddhaṃ buddhyā buddhimatāṃ varam
nāradaḥ paripapraccha bhūtānāṃ prabhavāpyayam

7.3

nārada uvāca— kutaḥ sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ brahman sthāvarajaṅgamam
pralaye ca kramabhyeti taddbhavānprabravītu me

7.4

asita uvāca— yebhyaḥ sṛjati bhūtāni kāle bhāvapracoditaḥ
mahābhūtāni pañceti tānyāhurbhūtacintakāḥ

7.5

tebhyaḥ sṛjati bhūtāni kāla ātmapracoditaḥ
etebhyo yaḥ paraṃ brūyādasad brūyādasaṃśayam

7.6

viddhi nārada pañcaitān śāśvatānacalān dhruvān
mahatastejaso rāśīn kālaṣaṣṭhān svabhāvataḥ

7.7

āpaścaivāntarikṣaṃ ca pṛthivīvāyupāvakau
nāsīddhi paramaṃ tebhyo bhūtebhyo muktasaṃśayam

7.8

nopapattyā na vā yuktyā tvasad brūyādasaṃśayam
vetthaitānabhinirvṛttānaṣaḍete yasya rāśayaḥ

7.9

pañcaiva tāni kālaśca bhāvābhāvau ca kevalau
aṣṭau bhūtāni bhūtānāṃ śāśvatāni bhavātyayau

7.10

abhāvaṃ yānti teṣveva tebhyaśca prabhavantyapi
vinaṣṭo'pyanu tānyeva janturbhavati pañcadhā

7.11

tasya bhūmimayo dehaḥ śrotramākāśasaṃbhavam
sūryāccakṣussruvārtoraṅgayastu khalu śoṇitam

7.12

cakṣuṣī nāsikā karṇau tvak jihveti ca pañcamī
indriyāṇīndriyārthānāṃ jñānāni kavayo viduḥ

7.13

darśanaṃ śravaṇaṃ ghrāṇaṃ sparśanaṃ rasanaṃ tathā
upapattyā guṇānviddhi pañca pañcasu pañcadhā

7.14

rūpaṃ gandho rasaḥ sparśaḥ śabdaścaivātha tadguṇāḥ
indriyairupalabhyante pañcadhā pañca pañcabhiḥ

7.15

rūpaṃ gandhaṃ rasaṃ sparśaṃ śabdaṃ caivātha tadguṇān
indriyāṇi na budhyante kṣetrajñastaistu budhyate

7.16

cittamindriyasaṃghātātparaṃ tasmātparaṃ manaḥ
manasastu parā buddhiḥ kṣetrajño buddhitaḥ paraḥ

7.17

pūrvaṃ cetayate janturindriyairviṣayānpṛthak
vicārya manasā paścādatha buddhyā vyavasyati
indriyairupalabdhārthānbuddhimāṃstu vyavasyati

7.18

cittamindriyasaṃgātaṃ mano buddhistathāṣṭamī
aṣṭau jñānendriyāṇyāhuretānyadhyātmacintakāḥ

7.19

pāṇipādaṃ ca pāyuśca mehanaṃ pañcamaṃ mukham
iti saṃśabdyamānāni śṛṇu karmendriyāṇyapi

7.20

jalpanābhyavahārārthaṃ mukhamindriyamucyate
gamanendriyaṃ tathā pādau karmaṇaḥ karaṇe karau

7.21

pāyūpasthaṃ visargārthamindriye tulyakarmaṇī
visarge ca purīṣasya visarge cāpi kāmike

7.22

bale ṣaṣṭhaṃ ṣaḍetāni vācā samyagyathā mama
jñānaceṣṭendriyaguṇāḥ sarveṣāṃ śabditā mayā

7.23

indriyāṇāṃ svakarmabhyaḥ śramāduparamo yadā
bhavatīndriyasaṃtyāgādatha svapiti vai naraḥ

7.24

indriyāṇāṃ vyuparame mano vyuparataṃ yadi
sevate viṣayāneva taṃ vidyātsvapnadarśanam

7.25

sāttvikāścaiva ye bhāvāstathā tāmasarājasāḥ
karmayuktānpraśaṃsanti sāttvikānitarāṃstathā

7.26

ānandaḥ karmaṇāṃ siddhiḥ pratipattiḥ parā gatiḥ
sāttvikasya nimittāni bhāvān saṃśrayate smṛtiḥ

7.27

jantuṣvekatameṣvevaṃ bhāvā ye vidhimāśritāḥ
bhāvayoripsitaṃ nityaṃ pratyakṣaṃ gamanaṃ tayoḥ

7.28

indriyāṇi ca bhāvāśca guṇāḥ saptadaśa smṛtāḥ
teṣāmaṣṭādaśo dehī yaḥ śarīre sa śāśvataḥ

7.29

athavā saśarīrāste guṇāḥ sarve śarīriṇām
saṃśritāstadviyoge hi saśarīrā na santi te

7.30

athavā saṃnipāto'yaṃ śarīraṃ pāñcabhautikam
ekaśca daśa cāṣṭau ca guṇāḥ saha śarīriṇā
ūṣmaṇā saha viṃśo vā saṃghātaḥ pāñcabhautikaḥ

7.31

mahānsaṃdhārayatyetaccharīraṃ vāyunā saha
tasya prabhāvayuktasya nimittaṃ dehabhedane

7.32

yathaivotpadyate kiṃcitpañcatvaṃ gacchate tathā
puṇyapāpavināśānte puṇyapāpasamīritaḥ
dehaṃ viśati kālena tato'nyaṃ karmasaṃbhavam

7.33

hitvā hitvā hyayaṃ praiti dehāddehaṃ kṛtāśrayaḥ
kālasaṃcoditaḥ kṣetrī viśīrṇādvā gṛhādgṛham

7.34

tatra naivānutapyante prājñā niścitaniścayāḥ
kṛpaṇāstvanutapyante janāḥ saṃbandhadarśinaḥ

7.35

na hyayaṃ kasyacitkaścinnāsya kaścana vidyate
bhavatyeko hyayaṃ nityaṃ śarīrasukhaduḥkhakṛt

7.36

naiva saṃjāyate janturna ca jātu vipadyate
yāti dehamayaṃ muktvā kadācitparamāṃ gatim

7.37

puṇyapāpamayaṃ dehaṃ kṣapayankarmasaṃkṣayāt
kṣīṇadehaḥ punardehī brahmatvamupagacchati

7.38

puṇyapāpakṣayārthaṃ hi sāṃkhyajñānaṃ vidhīyate
tatkṣaye hyasya paśyanti brahmabhāve parāṃ gatim

7.38.p1

[9767]

7.38.p2

iti śrīmahābhārate0 mokṣadharma0 nāradāsitasaṃvāde pañcasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||275

Linked texts (1)