Mokshadharma 72
Mokṣadharma 72
- Language
- Sanskrit
Contents
- 72.59 — 2 parts
72.1
janamejaya uvāca— astauṣīdyairidaṃ vyāsaḥ saśiṣyo madhusūdanam
nāmabhirvividhaireṣāṃ niruktaṃ bhagavanmama
72.2
vaktumarhasi śuśrūṣoḥ prajāpatipaterhareḥ
śrutvā bhaveyaṃ yatpūtaḥ śaraccandra ivāmalaḥ
72.3
vaiśaṃpāyana uvāca— śṛṇu rājanyathā''caṣṭa phālgunasya hariḥ prabhuḥ
prasannātmā''tmano nāmnāṃ niruktaṃ guṇakarmajam
72.4
nāmabhiḥ kīrtitaistasya keśavasya mahātmanaḥ
pṛṣṭavānkeśavaṃ rājan phālgunaḥ paravīrahā
72.5
arjuna uvāca— bhagavanbhūtabhavyeśa sarvabhūtasṛgavyaya
lokadhāma jagannātha lokānāmabhayaprada
72.6
yāni nāmāni te deva kīrtitāni maharṣibhiḥ
vedeṣu sapurāṇeṣu yāni guhyāni karmabhiḥ
72.7
teṣāṃ niruktaṃ tvattastvahaṃ śrotumicchāmi keśava
na hyanyo varṇayennāmnāṃ niruktaṃ tvāmṛte prabho
72.8
śrībhagavānuvāca —
ṛgvede sayajurvede tathaivātharvasāmasu
purāṇe sopaniṣade tathaiva jyotiṣe'rjuna
72.9
sāṃkhye ca yogaśāstre ca āyurvede tathaiva ca
bahūni mama nāmāni kīrtitāni maharṣibhiḥ
72.10
gauṇāni tatra nāmāni karmajāni ca kānicit
niruktaṃ karmajānāṃ tvaṃ śṛṇuṣva prayato'nagha
72.11
kathyamānaṃ mayā tāta tvaṃ hi me'rddha smṛtaḥ purā
namo'tiyaśase tasmai dehināṃ paramātmane
72.12
nārāyaṇāya viśvāya nirguṇāya guṇātmane
yasya prasādajo brahmā rudraśca krodhasaṃbhavaḥ
72.13
yo'sau yonirhi sarvasya sthāvarasya carasya ca
aṣṭādaśaguṇaṃ yattatsattvaṃ sattvavatāṃ vara
72.14
prakṛtiḥ sā parā mahyaṃ rodasī yogadhāriṇī
ṛtā satyā'marā'jasrā lokānāmātmasaṃhitā
72.15
tasmātsarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ
tapo yajñaśca yaṣṭā ca purāṇaḥ puruṣo virāṭ
72.16
aniruddha iti prokto lokānāṃ prabhavopyayaḥ
brāhme rātrikṣaye prāpte tasya hyamitatejasaḥ
72.17
prasādātmādurabhavatpadmaṃ padmānibhekṣaṇa
tato brahmā samabhavatsa tasyaiva prasādajaḥ
72.18
ahnaḥ kṣaye lalāṭācca suto devasya vai tathā
krodhāviṣṭasya sañjajñe rudraḥ saṃhārakārakaḥ
72.19
etau dvau vibudhaśreṣṭhau prasādakrodhajāvubhau
tadādeśitapanthānau sṛṣṭisaṃhārakārako
72.20
nimittamātraṃ tāvatra sarvaprāṇivarapradau
kapardī jaṭilī muṃḍaḥ śmaśānagṛhasevakaḥ
72.21
ugravratacaro rudro yogī paramadāruṇaḥ
dakṣakatuharaścaiva bhaganetraharastathā
72.22
nārāyaṇātmako jñeyaḥ pāṇḍaveya yuge yuge
tasminhi pūjyamāne vai devadeve maheśvare
72.23
sampūjito bhavetpārtha devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ
ahamātmā hi lokānāṃ viśveṣāṃ pāṇḍunandana
72.24
tasmādātmānamevāgre rudraṃ sampūjayāmyaham
yadyahaṃ nārcayeyaṃ vai īśānaṃ varadaṃ śivam
72.25
ātmānaṃ nārcayetkaściditi me bhāvitātmanaḥ
mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ lokaḥ samanuvartate
72.26
pramāṇāni hi pūjyāni tatastaṃ pūjayāmyaham
yastaṃ vetti sa māṃ vetti yo'nu taṃ sa hi māmanu
72.27
rudro nārāyaṇaścaiva sattvamekaṃ dvidhākṛtam
loke carati kaunteya vyaktisthaṃ sarvakarmasu
72.28
na hi me kenaciddeyo varaḥ pāṇḍavanandana
iti sañcintya manasā purāṇaṃ rudramīśvaram
72.29
putrārthamārādhitavānayamātmānamātmanā
na hi viṣṇuḥ praṇamati kasmai cidvibudhāya ca
72.30
ṛte ātmānameveti tato rudraṃ bhajāmyaham
sabrahmakāḥ sarudrāśca sendrā devāḥ saharṣibhiḥ
72.31
arcayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim
bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca bhūtānāṃ caiva bhārata
72.32
sarveṣāmagraṇīrviṣṇuḥ sevyaḥ pūjyaśca nityaśaḥ
namasva havyadaṃ viṣṇuṃ tathā śaraṇadaṃ namaḥ
72.33
varadaṃ namasva kaunteya havyakavyabhujaṃ namaḥ
caturvidhā mama janā bhaktā eva hi me śrutam
72.34
teṣāmekāntinaḥ śreṣṭhā ye caivānanyadevatāḥ
ahameva gatisteṣāṃ nirāśīḥ karmakāriṇām
72.35
ye ca śiṣṭāstrayo bhaktāḥ phalakāmā hi te matāḥ
sarve cyavanadharmāṇaste pratibuddhastu śreṣṭhabhāk
72.36
brahmāṇaṃ śitikaṇṭhaṃ ca yāścānyā devatāḥ smṛtāḥ
prabuddhacaryāḥ sevanto māmevaiṣyanti yatparam
72.37
bhaktaṃ prati viśeṣaste eṣa pārthānukīrtitaḥ
tvaṃ caivāhaṃ ca kaunteya naranārāyaṇau smṛtau
72.38
bhārāvataraṇārthaṃ tu praviṣṭau mānuṣīṃ tanum
jānāmyadhyātmayogāṃśca yo'haṃ yasmācca bhārata
72.39
nivṛttilakṣaṇo dharmastathā'bhyudayiko'pi ca
narāṇāmayanaṃ khyātamahamekaḥ sanātanaḥ
72.40
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ
ayanaṃ mama tatpūrvamato nārāyaṇo hyaham
72.41
chādayāmi jagadviśvaṃ bhūtvā sūrya ivāṃśubhiḥ
sarvabhūtādhivāsaśca vāsudevastato hyaham
72.42
gatiśca sarvabhūtānāṃ prajanaścāpi bhārata
vyāptā me rodasī pārtha kāntiścābhyadhikā mama
72.43
adhibhūtāni cānteṣu tadicchaṃścāsmi bhārata
kramaṇāccāpyahaṃ pārtha viṣṇurityabhisaṃjñitaḥ
72.44
yathāsiddhiṃ parīpsanto māṃ janāḥ kāmayanti ha
divaṃ corvī ca madhyaṃ ca tasmāddāmodaro hyaham
72.45
pṛśnirityucyate cānnaṃ veda āpo'mṛtaṃ tathā
mamaitāni sadā garbhaḥ pṛśnigarbhastato hyaham
72.46
ṛṣayaḥ prāhurevaṃ māṃ tritaṃ kūpanipātitam
pṛśnigarbha tritaṃ pāhītyekatadvitapātitam
72.47
tataḥ sa brahmaṇaḥ putra ādyo dṛṣṭiviśāradaḥ
uttāropapānādvai pṛśnigarbhā'nukīrtanāt
72.48
sūryasya tapato lokānagneḥ somasya cāpyuta
aṃśavo yatprakāśante mamaite keśasaṃjñitāḥ
72.49
sarvajñāḥ keśavaṃ tasmānmāmāhurdvijasattamāḥ
svapatnyāmāhito garbha utathyena mahātmanā
72.50
utathye'ntarhite caiva kadāciddevamāyayā
bṛhaspatirathāvindatpatnīṃ tasya mahātmanaḥ
72.51
tato vai tamṛṣiśreṣṭhaṃ maithunopagataṃ tathā
uvāca garbhaḥ kaunteya pañcabhūtasamanvitaḥ
72.52
pūrvāgato'haṃ varada nārhasyambāṃ prabādhitum
etad bṛhaspatiḥ śrutvā cukrodha ca śaśāpa ca
72.53
maithunāyāgato yasmāttvayā'haṃ vinivāritaḥ
tasmādandho yāsyasi tvaṃ macchānnātra saṃśayaḥ
72.54
sa śāpādṛṣimukhyasya dīrghaṃ tama upeyivān
sa hi dīrghatamā nāma nāmnā hyāsīdṛṣiḥ purā
72.55
vedānavāpya caturaḥ sāṃgopāṃgānsanātanān
prayojayāmāsa tadā nāma guhyamidaṃ mama
72.56
ānupūrvyeṇa vidhinā keśaveti punaḥ punaḥ
sa cakṣuṣmānsamabhavadgautamaścābhavatpunaḥ
72.57
evaṃ hi varadaṃ nāma keśaveti mamārjuna
devānāmatha sarveṣāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām
72.58
agniḥ somena saṃyukta ekayonitvamāgataḥ
agnīṣomayayaṃ tasmājjagatkṛtsnaṃ carācaram
72.59
api hi purāṇe bhavati ekayondhyātmakāvagnīṣomau devāścāgnimukhā iti
ekayonitvācca parasparamarhanto lokāndhārayanta iti
72.59.p1
[13002]
72.59.p2
iti śrīmanmahābhā0 śānti0mokṣa0 nārāyaṇīye ekacatvāriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ ||341
Linked texts (5)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Nārāyaṇīya — Vyāsa, Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- Vedāntasiddhāntasaṃgraha — Vanamālī Miśra 1660, Sanskrit
- Brahmavidyāvijaya — Mahācārya 1509, Sanskrit