Pramāṇa · Search · About · API

Mokshadharma 79

Mokṣadharma 79

Language
Sanskrit

Contents

79.1

janamejaya uvāca— aho hyekāntinaḥ sarvānprīṇāti bhagavānhariḥ
vidhiprayuktāṃ pūjāṃ ca gṛhṇāti bhagavānsvayam

79.2

ye tu dagdhendhanā loke puṇyapāpavivarjitāḥ
teṣāṃ tvayā'bhinirdiṣṭā pāraṃparyāgatā gatiḥ

79.3

caturthyāṃ caiva te gatyāṃ gacchanti puruṣottamam
ekāntinastu puruṣā gacchanti paramaṃ padam

79.4

nūnamekāntadharmo'yaṃ śreṣṭho nārāyaṇapriyaḥ
agatvvā gatayastisro yadgacchantyavyayaṃ harim

79.5

sahopaniṣadānvedānye viprāḥ samyagāsthitāḥ
paṭhanti vidhimāsthāya ye cāpi yatidharmiṇaḥ

79.6

tebhyo viśiṣṭāṃ jānāmi gatimekāntināṃ nṛṇām
kenaiṣa dharmaḥ kathito devena ṛṣiṇā'pi vā

79.7

ekāntināṃ ca kā caryā kadā cotpāditā vibho
etanme saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me

79.8

vaiśampāyana uvāca- samudgoḍheṣvanīkeṣu kurupāṇḍavayormṛdhe
arjune vimanaske ca gītā bhagavatā svayam

79.9

agatiśca gatiścaiva pūrva te kathitā mayā
gahano hyeṣa dharmo vai durvijñeyo'kṛtātmabhiḥ

79.10

saṃmitaḥ sāmavedena pūrvairādiyuge kṛtaḥ
dhāryate svayamīśena rājannārāyaṇena ca

79.11

etadarthaṃ mahārāja pṛṣṭaḥ pārthena nāradaḥ
ṛṣimadhye mahābhāgaḥ śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ

79.12

guruṇā ca mayā'pyeṣa kathito nṛpasattama
yathā tatkathitaṃ tatra nāradena tathā śṛṇu

79.13

yadāsīnmānasaṃ janma nārāyaṇamukhodgatam
brahmaṇaḥ pṛthivīpāla tadā nārāyaṇaḥ svayam

79.14

tena dharmeṇa kṛtavāndaivaṃ pitryaṃ ca bhārata
phenapā ṛṣayaścaiva taṃ dharmaṃ pratipedire

79.15

vaikhānasāḥ phenapebhyo dharmaṃ taṃ pratipedire
vaikhānasebhyaḥ somastu tataḥ so'ntardadhe punaḥ

79.16

yadā''sīccākṣuṣaṃ janma dvitīyaṃ brahmaṇo nṛpa
yadā pitāmahenaiva somāddharmaḥ pariśrutaḥ

79.17

nārāyaṇātmako rājan rudrāya pradadau ca tam
tato yogasthito rudraḥ purā kṛtayuge nṛpa

79.18

bālakhilyānṛṣīnsarvānadharmametadapāṭhayat
antardadhe tato bhūyastasya devasya māyayā

79.19

tṛtīyaṃ brahmaṇo janma yadāsīdvācikaṃ mahat
tatraiṣa dharmaḥ saṃbhūtaḥ svayaṃ nārāyaṇānnṛpa

79.20

suparṇo nāma taptṛṣiḥ prāptavānpuruṣottamāt
tapasā vai sutaptena damena niyamena ca

79.21

triḥ parikrāntavānetatsuparṇo dharmamuttamam
yasmāttasmādvataṃ hyetattrisauparṇamihocyate

79.22

ṛgvedapāṭhapaṭhitaṃ vratametaddhi duṣkaram
suparṇāccāpyadhigato dharma eṣa sanātanaḥ

79.23

vāyunā dvipadāṃ śreṣṭha kathito jagadāyuṣā
vāyoḥ sakāśātprāptaśca ṛṣibhirvighasāśibhiḥ

79.24

tato mahodadhiścaiva prāptavāndharmamuttamam
antardadhe tato bhūyo nārāyaṇasamāhitaḥ

79.25

yadā bhūyaḥ śravaṇajā sṛṣṭirāsīnmahātmanaḥ
brahmaṇaḥ puruṣavyāghra tatra kīrtayataḥ śṛṇu

79.26

jagatsraṣṭumanā devo harinārāyaṇaḥ svayam
cintayāmāsa puruṣaṃ jagatsargakaraṃ prabhum

79.27

atha cintayatastasya karṇābhyāṃ puruṣaḥ smṛtaḥ
prajāsargakaro brahmā tamuvāca jagatpatiḥ

79.28

sṛja prajāḥ putra sarvā mukhataḥ pādatastathā
śreyastava vidhāsyāmi balaṃ tejaśca suvrata

79.29

dharmaṃ ca matto gṛhṇīṣva sātvataṃ nāma nāmataḥ
tena sṛṣṭaṃ kṛtayugaṃ sthāpayasva yathāvidhi

79.30

tato brahmā namaścakre devāya harimedhase
dharmaṃ cāgryaṃ sa jagrāha sarahasyaṃ sasaṃgraham

79.31

āraṇyakena sahitaṃ nārāyaṇamukhodbhavam
upadiśya tato dharmaṃ brahmaṇe'mitatejase

79.32

tvaṃ karttā yugadharmāṇāṃ nirāśīḥ karmasaṃjñitam
jagāma tamasaḥ pāraṃ yatrāvyaktaṃ vyavasthitam

79.33

tato'tha varado devo brahmā lokapitāmahaḥ
asṛjatasa tato lokānkṛtsnaṃnsthāvarajaṅgamān

79.34

tataḥ prāvarttata tadā ādau kṛtayugaṃ śubham
tato hi sātvato dharmo vyāpya lokānavasthitaḥ

79.35

tenaivādyena dharmeṇa brahmā lokavisargakṛt
pūjayāmāsa deveśaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum

79.36

dharmapratiṣṭhāhetośca manuṃ svārociṣaṃ tataḥ
adhyāpayāmāsa tadā lokānāṃ hitakāmyayā

79.37

tataḥ svārociṣaḥ putraṃ svayaṃ śaṃkhapadaṃ nṛpa
adhyāpayatpurā'vyagraḥ sarvalokapatirvibhuḥ

79.38

tataḥ śaṅkhapadaścāpi putramātmajamaurasam
diśāṃ pālaṃ suvarṇābhamadhyāpayata bhārata
so'ntardadhe tato bhūyaḥ prāpte tretāyuge punaḥ

79.39

nāsatye janmani purā brahmaṇaḥ pārthivottama
dharmametaṃ svayaṃ devo harinārāyaṇaḥ prabhuḥ

79.40

tajjagādāravindākṣo brahmaṇaḥ paśyatastadā
sanatkumāro bhagavāṃstataḥ prārdhītavānnṛpa

79.41

sanatkumārādapi ca vīraṇo vai prajāpatiḥ
kṛtādau kuruśārdūla dharmametadadhītavān

79.42

vīraṇaścāpyadhītyainaṃ raibhyāya munaye dadau
raibhyaḥ putrāya śuddhāya suvratāya sumedhase

79.43

kukṣināmne sa pradadau diśāṃ pālāya dharmiṇe
tato'pyantardadhe bhūyo nārāyaṇamukhodbhavaḥ

79.44

aṇḍaje janmani punarbrahmaṇe hariyonaye
eṣa dharmaḥ samudbhūto nārāyaṇamukhātpunaḥ

79.45

gṛhīto brahmaṇā rājanprayuktaśca yathāvidhi
adhyāpitāśca munayo nāmnā barhiṣado nṛpa

79.46

barhiṣadbhyaśca saṃprāptaḥ sāmavedāntagaṃ dvijam
jyeṣṭhaṃ nāmābhivikhyātaṃ jyeṣṭhasāmavrato hariḥ

79.47

jyeṣṭhāccāpyanusaṃkrānto rājānamavikampanam
antardadhe tato rājanneṣa dharmaḥ prabho hareḥ

79.48

yadidaṃ saptamaṃ janma padmajaṃ brahmaṇo nṛpa
tatraiṣa dharmaḥ kathitaḥ svayaṃ nārāyaṇena ha

79.49

pitāmahāya śuddhāya yugādau lokadhāriṇe
pitāmahaśca dakṣāya dharmametaṃ purā dadau

79.50

tato jyeṣṭhe tu dauhitre prādāddakṣo nṛpottama
āditye saviturjyeṣṭhe vivasvān jagṛhe tataḥ

79.51

tretāyugādau ca tato vivasvānmanave dadau
manuśca lokabhūtyarthaṃ sutāyekṣvākave dadau

79.52

ikṣvākunā ca kathito vyāpya lokānavasthitaḥ
gamiṣyati kṣayānte ca punarnnārāyaṇaṃ nṛpa

79.53

yatīnāṃ cāpi yo dharmaḥ sa te pūrvaṃ nṛpottama
kathito harigītāsu samāsavidhikalpitaḥ

79.54

nāradena susaṃprāptaḥ sarahasyaḥ sasaṃgrahaḥ
eṣa dharmo jagannāthātsākṣānnārāyaṇānnṛpa

79.55

evameṣa mahāndharma ādyo rājansanātanaḥ
durvijñeyo duṣkaraśca sātvatairyyite sadā

79.56

dharmajñānena cetena suprayuktena karmaṇā
ahiṃsādharmayuktena prīyate harirīśvaraḥ

79.57

ekavyūhavibhāgo vā kācid dvivyūhasaṃjñitaḥ
trivyūhaścāpi saṃkhyātaścaturvyūhaśca dṛśyate

79.58

harireva hi kṣetrajño nirmamo niṣkalastathā
jīvaśca sarvabhūteṣu pañcabhūtaguṇātigaḥ

79.59

manaśca kathitaṃ rājanpañcendriyasamīraṇam
eṣa lokavidhirdhīmāneṣa lokavisargakṛt

79.60

akartā caiva karttā ca kāryaṃ kāraṇameva ca
yathecchati tathā rājankrīḍate puruṣo'vyayaḥ

79.61

eṣa ekāntadharmaste kīrtito nṛpasattama
mayā guruprasādena durvijñeyo'kṛtātmabhiḥ

79.62

ekāntino hi puruṣā durlabhā bahavo nṛpa
yadyekāntibhirākīrṇaṃ jagatsyātkurunandana

79.63

ahiṃsakairātmavidbhiḥ sarvabhūtahite rataiḥ
bhavetkṛtayugaprāptirāśīḥkarmavivarjitā

79.64

evaṃ sa bhagavānvyāso gururmama viśāmpate
kathayāmāsa dharmajño dharmarājñe dvijottamaḥ

79.65

ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājan śṛṇvatoḥ kṛṣṇabhīṣmayoḥ
tasyāpyakathayatpūrva nāradaḥ sumahātapāḥ

79.66

devaṃ paramakaṃ brahma śvetaṃ candrāmamacyutam
yatra caikāntino yānti nārāyaṇaparāyaṇāḥ

79.67

janamejaya uvāca-evaṃ bahuvidhaṃ dharmaṃ pratibuddhairniṣevitam
na kurvanti kathaṃ viprā anye nānābrate sthitāḥ

79.68

vaiśampāyana uvāca- tisraḥ prakṛtayo rājandehabandheṣu nirmitāḥ
sāttvikī rājasī caiva tāmasī caiva bhārata

79.69

dehabandheṣu puruṣaḥ śreṣṭhaḥ kurukulodvaha
sāttvikaḥ puruṣavyāghra bhavenmokṣāya niścitaḥ

79.70

atrāpi sa vijānāti puruṣaṃ brahmavittamam
nārāyaṇaparo mokṣastato vai sāttvikaḥ smṛtaḥ

79.71

manīṣitaṃ ca prāpnoti cintayanpuruṣottamam
ekāntabhaktiḥ satataṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ

79.72

manīṣiṇo hi ye kecidyatayo mokṣadharmiṇaḥ
teṣāṃ vicchinnatṛṣṇānāṃ yogakṣemavaho hariḥ

79.73

jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyenmadhusūdanaḥ
sāttvikastu sa vijñeyo bhavenmokṣe ca niścitaḥ

79.74

sāṃkhyayogena tulyo hi dharma ekāntasevitaḥ
nārāyaṇātmake mokṣe tato yānti parāṃ gatim

79.75

nārāyaṇena dṛṣṭastu pratibuddho bhavetpumān
evamātmecchayā rājanpratibuddho na jāyate

79.76

rājasī tāmasī caiva yā miśre prakṛtī smṛte
tadātmakaṃ hi puruṣaṃ jāyamānaṃ viśāmpate

79.77

pravṛttilakṣaṇairyuktaṃ nāvekṣati hariḥ svayam
paśyatyenaṃ jāyamānaṃ brahmā lokapitāmahaḥ

79.78

rajasā tamasā caiva mānasaṃ samabhiplutam
kāmaṃ devā ṛṣayaśca sattvasthā nṛpasattama

79.79

hīnāḥ sattvena sūkṣmeṇa tato vaikārikāḥ smṛtāḥ
janamejaya uvāca- kathaṃ vaikāriko gacchedvapuruṣaḥ puruṣottamam

79.80

vada sarvaṃ yathādṛṣṭaṃ pravṛttiṃ ca yathākramam
vaiśampāyana uvāca-susūkṣmaṃ tattvasaṃyuktaṃ saṃyuktaṃ tribhirakṣaraiḥ

79.81

puruṣaḥ puruṣaṃ gacchedviṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ
evamekaṃ sāṃkhyayogaṃ vedāraṇyakameva ca

79.82

parasparāṅgānyatāni pāñcarātraṃ ca kathyate
eṣa ekāntināṃ dharmo nārāyaṇaparātmakaḥ

79.83

yathā samudrātprasṛtā jalaughāstameva rājanpunarāviśanti
ime tathā jñānamahājalaughā nārāyaṇaṃ vai punarāviśanti

79.84

eṣa te kathito dharmaḥ sātvataḥ kurunandana
kuruṣvainaṃ yathānyāyaṃ yadi śakto'si bhārata

79.85

evaṃ hi sa mahābhāgo nārado gurave mama
śvetānāṃ yatināṃ cāha ekāntagatimavyayām

79.86

vyāsaścākathayatprītyā dharmaputrāya dhīmate
sa evāyaṃ mayā tubhyamākhyātaḥ prasṛto guroḥ

79.87

itthaṃ hi duścaro dharma eṣa pārthivasattama
yathaiva tvaṃ tathaivānye bhavantīha vimohitāḥ

79.88

kṛṣṇa eva hi lokānāṃ bhāvano mohanastathā
saṃhārakārakaścaiva kāraṇaṃ ca viśāmpate

79.88.p1

[13472]

79.88.p2

iti śrīmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi nārāyaṇīye ekāntikabhāve aṣṭacatvāriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ || 348

Linked texts (5)